X
تبلیغات
دين و زندگي دبيرستان

سوال امتحانی پايانی نيم سال دوم – نمونه ی (1)

الف ) پرسش و پاسخ تشريحی (5/7 نمره )
1. ازکجا بدانیم آن چه خداوند در مسیر بندگی و تکلیف ، از ما می خواهد فقط برای سعادت ما است ؟ 75/.
2. اعمال و رفتار ما چند جنبه دارد ؟ هر کدام را توضیح دهید . 75/.
3. برنامه خواب و استراحت رسول خدا (ص) چگونه بود ؟ 1
4. ثمرات و نتایج هدایت قرآن کریم چیست ؟ 1
5. به چه دوستانی می توان اعتماد کرد ؟ 75/.
6. از وظایف دو دوست نسبت به هم « احترام به دوست » را توضیح دهید . 75/.
7. حضرت رسول اکرم (ص) در مورد تأثیر دوستی بر انسان چه می فرماید ؟ 5/.
8. منظور از قصد قربت در وضو چیست ؟ 5/.
9. حضرت علی (ع) در مورد «ایمان و عمل » چه فرمایشی دارند ؟ حدیث و ترجمه آن را بنویسید . 1
10. چرا انسان ها هدف ها و دلبستگی های مختلف دارند ؟ 5/.

ب ) درک معانی و مفاهیم آیات (4 نمره )
1.از آیه شریفه « ان الذین قالوا ربنا الله ثم استقاموا ، فلا خوف علیهم و لا هم یحزنون » چه پیامی دریافت می شود ؟1
2. آیه شریفه « و اوحی الی هذا القرآن لانذرکم به و من بلغ » بیانگر چه مفهومی است ؟ 1
3. آیه شریفه زیر به چه نکته ای اشاره دارد ؟ 1
« ان من شی الا یسبح بحمده ولکن لا یفقهون تسبیحهم »
4. ترجمه کنید :
الف ) خفیه
ب) فرطا
ج) اخلصوا
د) اعدت 1

ج) اندیشه (5/4 نمره )
1. چه رابطه ای میان « مراقبت » و « محاسبه » برقراراست ؟ آیا این دو به یکدیگر وابسته اند ؟ 1
2. وضوی جبیره در چه مواردی و چگونه انجام می گیرد ؟ 1
3. علت زیانبار بودن برخی از دوستی ها را بیان کنید . 1
4. اهداف دنیوی و اهداف اخروی چه تفاوت هایی با هم دارند ؟ 1
5. چرا انسان مسئول سرنوشت خویش است ؟ 5/.

سوال امتحانی پايانی نيم سال دوم – نمونه ی (2)

الف ) پرسش و پاسخ تشريحی (5/7 نمره )
1. خداوند راه سعادت را در چه چیزی قرار داده است ؟ 75/.
2. امام صادق (ع) در مورد « مراقبت » چه فرمایشی دارند ؟ 1
3. بنا به نقل حضرت علی (ع) ، رسول خدا (ص) در منزل ، اوقات خود را چگونه می گذراند ؟ 1
4. با داشتند چه ویژگی هایی می توان از هدایت قرآن کریم بهره برد ؟ 1
5. نتیجه یاد خدا و غفلت از آن چگونه است ؟ 5/.
6. از وظایف دوست نسبت به هم « خیر خواهی و نصیحت » را توضیح دهید ؟ 75/.
7. حضرت علی (ع) در مورد خوشبخت ترین آدم ها چه می فرماید ؟ 5/.
8. حکمت وضو چیست ؟ 1
9. امام خمینی (ره) در مورد « اصلاح نفس » چه توصیه ای به جوانان دارد ؟ 1
ب ) درک معانی و مفاهیم آیات (4 نمره )
1. آیه شریفه « لا تدرکه الابصار و هو یدرک الابصار و هو اللطبف الخبیر » را ترجمه کنید. 1
2. آیه شریفه«اذا تسالک عبادی فانی قریب،اجیب دعوه الداع لذا دعانی»به چه نکته ای اشاره می کند؟ 1
3. آیه شریفه اذا تسالک عبادی فانی قریب ، اجیب دعوه الداع لذا دعانی ،به چه نکته ای اشاره می کند؟1
4. ترجمه کنید :
الف ) معتدین
ب) ما اصابک
ج) تابوا
د) العیون 1

ج) اندیشه (5/4 نمره )
1. انسان های صاحب عزم و انسان های فاقد عزم را با هم مقایسه کرده و تفاوت آن ها را بنویسید . 1
2. اسوه یعنی چه ؟ و مقصود از این که رسول خدا (ص) برای مسلمانان اسوه است چیست ؟ 1
3. آیا شناخت خانواده ی دوست ، تأثیری در انتخاب او دارد ؟ چرا ؟ 1
4. چگونه ایمان بین شناخت و عمل پیوند ایجاد می کند ؟ 1
5. به نظر شما انسان سعادتمند کیست ؟ 5/.

سوال امتحانی پايانی نيم سال دوم – نمونه ی (3)

الف ) پرسش و پاسخ تشريحی (5/7 نمره )
1. حقیقت عزم چیست ؟ 75/.
2. وقتی از امام علی (ع) می پرسند : « زیرک ترین آدم ها کیست ؟ » امام چه پاسخی دادند ؟ 1
3.وظایف وبرنامه های زندگی که برای انجام آنها،با خداوندعهد می بندیم، به چنددسته تقسیم می شود؟ 1
4. بنا به فرمایش امام صادق (ع) جوان مؤمنی که قرآن بخواند ، چه آثاری به دنبال دارد ؟ 75/.
5. وظایف اصلی ما در برابر خدای بزرگ چیست ؟ و کدام عمل همه وظایف را در بر می گیرد ؟ 1
6. از وظایف دوست نسبت به هم « احترام متقابل » را توضیح دهید ؟ 75/.
7. امام صادق (ع) بهترین دوستان را چه کسانی معرفی می کنئ ؟ 5/.
8. چرا هر روز ، پنج بار ، در مقابل خدا به نماز می ایستیم ؟ 75/.
9. راه های رسیدن به ایمان را بنویسید ؟ 1

ب ) درک معانی و مفاهیم آیات (4 نمره )
1. در آیه شریفه«وتالله لاکیدن اصنامکم بعد ان تولوا مدبرین»منظورو تدبیر حضرت ابراهیم چه بود؟ 1
2. آیه شریفه « و ان علیکم لحافظین ، کراما کاتبین ، یعلمون ما تفعلون » به چه نکته ای اشاره دارد؟ 1
3.در آیه شریفه « و لا تصعر خدک للناس و لاتمش فی الارض مرحا » لقمان فرزندش را از چه چیزی نهی می کند ؟1
4. ترجمه کنید :
الف ) فتکن
ب) اسرع الحاسبین
ج) سالک
د) یبشر 1

ج) اندیشه (5/4 نمره )
1. عزم چه رابطه ای با اختیار دارد ؟ 1
2. ویژگی های دوستان خدا و محرومین از دوستی خدا را بنویسید . 1
3. ویژگی های دوستان خدا و محرومین از دوستی خدا را بنویسید . 1
4. بزرگی انسان ها و عظمت زندگی آن ها به چه چیزی بستگی دارد ؟ 1
5. معیار و ملاک توصیف خداوند به برخی از صفات چیست ؟ 5/.

 

سوال امتحانی پايانی نيم سال دوم – نمونه ی (4)

الف ) پرسش و پاسخ تشريحی (5/7 نمره )
1. عهد و پیمان کیان انسان و خدا در چند مرحله انجام می پذیرد ؟ هر کدام را توضیح دهید . 1
2. عوامل تقویت کننده عزم را نام ببرید ؟ 1
3.برنامه و آداب خوردن و آشامیدن رسول خدا (ص) چگونه بود ؟ 1
4. هدف از نزول قرآن چیست ؟ و محدود ه جغرافیایی و تاریخی آن چقدر است ؟ 75/.
5. ویژگی های یک دوست واقعی چیست ؟ (4 مورد ) 75/.
6. از وظایف دوسن نسبت به هم « توقه بجا و منصفانه » را توضیح دهید . 75/.
7. امام علی (ع) عاجزترین افراد را چه کسی معرفی می کند ؟ 5/.
8. چه صفاتی را می توان به خدانسبت داد و چه صفاتی را نمی توان نسبت داد ؟ 5/.
9. پوشش زن در هنگام نماز چگونه باید باشد ؟5/.

ب ) درک معانی و مفاهیم آیات (4 نمره )
1. در آیه شریفه ی « قال بل فعله کبیر هم هذا ، فاسئلوهم ان کانوا ینطقون » استدلال ابراهیم چه بود ؟ 1
2. از آیه شریفه « یا بنی انها ان تک مثقال حبه من خردل فتکن فی صخره او فی السماوات او فی الارض یات بها الله » چه پیامی دریافت می شود ؟ 1
3. در آیه شریفه « الذین تابوا اصلحوا و اعتصموا بالله و اخلصوا دینهم لله فاولئک مع المؤمنین » قرآن کریم چه کسانی را همراه مؤمنین می شمارد ؟ 1
4. ترجمه کنید :
الف ) اولوالاباب
ب ) لا تفقهون
ج) اناب
د) البغصاء 1

ج) اندیشه (5/4 نمره )
1. چه حیواناتی حرام گوشت هستند ؟
2. وظیفه تعلیم و تبیین قرآن کریم پس از پیامبر اکرم (ص) بر عهده چه کسانی است ؟ با توجه به حدیث ثقلین یا حدیث دیگر بنویسید . 1
3. توضیح المسائل یا رساله عملیه چیست ؟ و ما چه نیازی به آن داریم ؟ 1
4. علم و ایمان چه تفاوت هایی با هم دارند ؟ 1
5. تنوع و گستردگی استعدادهای انسان مفید است یا مضر ؟ چرا ؟ 5/.

آزمون چهار گزینه ای از تمام کتاب درسی

1. لحظه زیبا برای انسان لحظه ای است که انسان ...
الف. به لذتی دست می یابد
ب . به کمالی می رسد
ج . به جاء و مقامی می رسد
د . خاطره خوشی به نظرش می رسد
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

2. تفاوت انسان با دیگر موجودات در چیست ؟
الف . داشتن غریزه و تفکر
ب . داشتن قدرت طبیعی و انتخاب
ج . داشتن تفکر و انتخاب
د . داشتن غریزه و تفکر و انتخاب
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

3. ویژگی بارز انسان عبارتست از :
الف . تفکر
ب. انتخاب
ج. بی نهایت طلبی
د . تفکر و انتخاب
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

4. اگر در بینش ها اختلاف باشد در ... اختلاف پیش می آید .
الف . تعقل ها
ب . هدف ها
ج . اندیشه ها
د . انتخاب ها و اندیشه ها
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

5. راه درست در زندگی کدام است ؟
الف . هدف های آخرتی را اصل قرار دهیم .
ب . هدف های دنیایی را اصل قرار دهیم .
ج . هدف های دنیایی اصل و هدف های آخرتی وسیله
د. هدف های آخرتی اصل و هدف های دنیایی نردبان
جواب : « گزینه ( د) درست است . »

6. در میان هدفها ی آخرتی برترین هدف عبارتست از :
الف . رسیدن به بهشت
ب. دوری از جهنم
ج . دلبستگی به خدا
د . خیری که به مردم برسد
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

7. از نظر حضرت ابراهیم (ع) خدائی که غروب و افول کند :
الف . باطل است
ب . دوست داشتنی نیست
ج . بت است
د . از خود اختیاری ندارد
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

8. هدفی که حضرت ابراهیم برای خود برگزید چه بود ؟
الف . قال لا احب الافلین
ب . قال هذا ربی هذا اکبر
ج . وجهت وجهی للذی فطر السماوات و الارض
د . انی بری ء مما تشرکون
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

9. چرا خدارا چنانکه شایسته است نمی توان شناخت ؟
الف . زیرا غیر مادی است و ما مادی
ب . زیرا او پاک و ما ناپاک
ج . زیرا نمی توان بر او احاطه پیدا کرد
د . زیرا او منشاء همه خوبی هاست
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

10. چرا خداوند واجد همه خوبی هاست ؟
الف . زیرا : ذات نایافته از هستی بخش / کی تواند که شود هستی بخش
ب . زیرا او خالق است
ج . زیرا می خواهد انسانها را به کمال برساند
د . چون عظمت ها شکوهمندی خود را از او دارند .
جواب : « گزینه ( الف) درست است . »

11. عبارت « چگونه از تو غافل باشم وقتی که با منی » از کدام آیه گرفته شده است ؟
الف . قل اعوذبرب الفلق
ب . خلق کل شی
ج . نحن اقرب الیه من حبل الورید
د. ایاک نستعین
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

12. تسبیح و حمد محتوی اصلی ... است .
الف . رکوع
ب . سجده
ج . رکوع و سجده
د . رکوع و سجده و تکبیر
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

13. کدام دسته از صفات ، صفات ثبوتی هستند ؟
الف . علم و قدرت و مکان داشتن
ب . علم و رحمت و عجز
ج . جهل و عجز و مرگ
د . رحمت و دانایی و قدرت
جواب : « گزینه ( د) درست است . »

14. مکان داشتن یک نقص است زیرا :
الف . در همه زمانها نیست
ب . محدود به مکان خود است
ج . همه در نزد او حاضر نیستند
د . به همه جا علم ندارد
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

15. چرا خداوند مالک جهان است ؟
الف . چون به همه جا احاطه دارد
ب . هدف های پایان پذیر
ج . دل بستگی های جاویدان
د . دل بستگی های مادی و معنوی
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

16. آیه ی شریفه ی « ما عندکم ینفذ » اشاره است به :
الف . هدف های پایان پذیر
ب . هدف های پایان پذیر
ج . دل بستگی های جاویدان
د . دل بستگس های مادی و معنوی
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

17. این شعر سعدی اشاره به جهت گیری کدام یک از اولیای خد ادارد ؟
« تو نه مثل آفتابی که حضور و غیبت افتد دگران روند و آیند و تو همچنان که هستی »
الف . حضرت ابراهیم (ع)
ب . حضرت لقمان (ع)
ج . حضرت موسی (ع)
د . پیامبر اکرم (ص)
جواب : « گزینه ( الف) درست است . »

18. رسیدن به هدف های زود گذر و پایان پذیر :
الف . امکان ندارد
ب . ممکن است
ج . ممکن است ولی سرانجام تلخ دارد
د . مانع از رسیدن به هدف های جاوید نمی شود.
جواب : « گزینه (ج) درست است . »

19. آیه ی شریفه ی « انا هدینا ه السبیل اما شاکرا و اما کفورا » اشاه به چه مطلبی است ؟
الف . ناسپاس بودن انسان
ب . هدایت غریزی و طبیعی
ج . قدرت تفکر و انتخاب در انسان
د . هدایت عمومی همه ی موجودات
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

20. انتخاب بزرگ حضرت ابراهیم (ع) چه بود ؟
الف . لا احب الافلین
ب . کذلک نری ابراهیم ملکوت السموات و الارض
ج . و ما انا من المشرکین
د . انی وجهت وجهی للذی فطر السماوات و الارض .
جواب : « گزینه ( د) درست است . »

21. « عزم ظهور گوهر انسانیت یعنی ................ است . »
الف . تفکر
ب . اختیار
ج . اندیشه و اختیار
د . اراده
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

22. گوینده و مخاطب در این عبارت کیست ؟« واصبر علی ما اصابک ان ذلک من عزم الامور . »
الف . خدا – پیامبر
ب . پیامبر اکر م (ص) – علی (ع)
ج . لقمان – فرزندش
د . امام علی (ع) – امام حسن (ع)
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

23. تفاوت در جات انسان به درجات ......اوست .
الف . فکر
ب . عزم
ج . انتخاب
د . انتخاب و فکر
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

24 . عملی که رفتن به سوی کمال را آسان تر می کند عبارتست از یک عمل :
الف . واجب
ب . مستحب
ج . مباح
د . صحیح
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

25. تجدید روزانه عهد چه اثری دارد ؟
الف . غفلت را می زداید
ب . انسان را بیدار می کند
ج. در تکمیل عهد دخالت دارد
د . انسان فاقد عزم را مصمم می کند
جواب : « گزینه ( الف) درست است . »

26. عین دینداری است .
الف . عزم
ب . وفای به عهد وپیمان
ج . خشنودی خدا
د . فکر و عزم
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

27. کدام یک از دو واژه یک مفهوم را در درس دارند ؟
الف . دین – عزم
ب . عزم – پیمان
ج . راه کمال – تقوی
د . عزم – پیمان
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

28. عملی که قابل تبدیل شدن به چهار عمل دیگر از احکام پنجگانه می شود کدام است ؟
الف . حرام
ب . مکروه
ج. مباح
د . غیر مجاز
جواب : « گزینه ( د) درست است . »

29. کدام عمل است که از سرعت حرکت می کاهد و توفیق رسیدن به درجات برتر خوشبختی را از فرد سلب می کند ؟
الف . حرام
ب . مکروه
ج . مباح
د . غیر مجاز
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

30. کانون وجو آدمی عبارتست از :
الف . فکر انسان
ب . ایمان انسان
ج . قلب انسان
د . فکر و اختیار انسان
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

31. برترین هدف زندگی و غایت آمال ماست .
الف . بهشت
ب . تقرب به خداوند
ج. نجات از آتش
د . رستگاری
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

32. ان هذا القرءان ......
الف . هدی للمتقین
ب . یهدی للتی هی اقوم
ج. یبشر الممومنین
د . یتلو علیکم آیاته
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

33. علم ........ و ایمان ........
الف . راه را نشان می دهد - مقصد را
ب . مقصد و هدف را نشان می دهد – راه را
ج. راه را نشان می دهد – محرک انسان به سمت عمل است .
د . محرک انسان به سمت عمل – نشان دهنده ی هدف است .
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

34 . ایمان همان اعتقاد قلبی است همراه با .....
الف . باور و دوستی
ب . دوستی و اعتماد
ج . اعتماد و باور
د . باور و اطمینان
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

35. واسطه ی بین شناخت و عمل صالح چیست ؟
الف . شوق
ب . عزم
ج . ایمان
د . تصمیم راسخ
جواب : « گزینه (ج) درست است . »

36. فرشته ی الهی هر شب بر بالین جوانان چه ندایی می دهد ؟
الف . برخیزید و به عبادت بپردازید
ب . برخیزید و به تفکر بنشینید
ج . ای جوانان وقت کار است .
د . برخیزید و بکوشید .
جواب : « گزینه ( د) درست است . »

37. چرا کودکان و نوجوانان و جوانان به ملکوت نزدیک ترند ؟
الف . چون خلقت جدید خداهستند
ب . چون دل های پاکی دارند
ج. چون به راحتی می توانند خود را اصلاح کنند .
د . چون قلب شان مانند زمین آماده است .
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

38. سیر به سوی خوبی ها از ................ آغاز می شود و از منزل ............. می گذرد .
الف . عشق – آگاهی
ب . آگاهی – ایمان
ج . هدف – ایمان
د . ایمان – هدف
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

39. خوشا به حال نوجوان و جوانی که :
الف . انتخاب درست در زندگی داشته باشد .
ب . پاکی دل را تاپایان عمر نگه دارد .
ج . اهل فکر و انتخاب درست باشد .
د . دائما به یاد خدا باشد .
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

40. مقدس ترین حرم عالم هستی عبارت است از :
الف . خدا
ب . کعبه
ج . فکر
د . قلب
جواب : « گزینه ( د) درست است . »

41. غافل چه کسی است ؟
الف . کسی که به موجبات سعادت خود در دنیا و آخرت بی توجه است .
ب . کسی که عمر خود را به بطالت می گذرتند.
ج . کسی که فقط توجه اش به دنیا ست .
د . کسی که فقط توجه اش به آخرت است .
جواب : « گزینه (الف) درست است . »

42. کدام عبارت درست است ؟
الف . غفلت و فرام.شی تفاوت ندارند .
ب . فراموشکار مقصر محسوب می شود .
ج . آن فراموشی که ناشی از غفلت باشد بد است .
د . غفلت و فراموشی هر دو تقصیر است .
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

43. راه وفاداری به میثاق عبارتست از :
الف . محاسبه
ب . مراقبت
ج . عزم
د . محاسبه و عزم
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

44. بهترین زمان محاسبه چه موقعی است ؟
الف . اول کار
ب . اول روز
ج . پایان روز
د . در طول روز
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

45. مهمترین جنبه هر عمل عبارتست از :
الف . اصل عمل
ب . کیفیت عمل
ج . نیت عامل
د . قالب عمل
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

46. تدریجی عمل کردن موجب ........... می شود .
الف . تقویت عزم
ب . تقویت تصمیم
ج . دوام عمل
د . آرامش
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

47. رسول خدا (ص) می فرماید: برترین اعمال ... آنهاست اگر چه اندک باشد .
الف . پاکترین
ب . خالص ترین
ج . نیک ترین
د . مدام ترین
جواب : « گزینه ( د) درست است . »

48. این عبارت ترجمه کدام آیه است : « اجابت می کنم دعای آنکه مرا بخواند »
الف . ادعو ربکم تضرعا و خفیه
ب . اجیب دعوه الداع اذا دعان
ج . فلیستجیبوالی
د . ادعونیاستجب لکم
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

49. علت مسح سر از دیدگاه امام رضا (ع) چیست ؟
الف . تا متذکر شویم که با اندیشه های الهی می توان در محضر او حاضر شد .
ب . تا جز فکر خدا نکنیم .
ج. زیرا در پیشگاه خدا آشکار است و در نماز به کار گرفته می شود .
د . چون جایگاه فکر و مغز انسان است .
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

50. این دعا در کدام قسمت وضو گفته می شود : « اللهم غشنی برحمتک »
الف . شستن دست
ب . شستن صورت
ج . مسح سر
د . مسح پا
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

51. ذکر و دعا به هنگام دست به سوی آب بردن کدام است ؟
الف . اللهم اجعلنی من التوابین ...
ب . اللهم بیض وجهی
ج . اللهم اعطنی کتابی بیمینی
د . اللهم لا تعطنی کتابی بشمالی
جواب : « گزینه ( الف) درست است . »

52. با توجه به آنچه در کتاب خوانده اید چه ورزشهایی را پیامبر (ص) گرامی اسلام توصیه کرده اند ؟
الف . تیر اندازی
ب . تیراندازی و سوارکاری
ج . تیراندازی و سوارکاری و شنا
د . تیراندازی و شنا
جواب : « گزینه ( ج) درست است . »

53.هیچ گاه نشد که ....... از بستر برخیزد مگر آن که برای خدا ......
الف . رسول خدا (ص) – به سجده می افتاد
. ب . علی (ع) – حمد وثنا می گفت
ج . رسول خدا (ص) – حمد وثنا می گفت
د . علی (ع) – به سجده می افتاد
جواب : « گزینه ( الف) درست است . »

54. پرهیز از گفتن همه اسرار به دوست مصداق کدام وظیفه است ؟
الف . نداشتن حسد
ب . میانه روی
ج . خیر خواهی
د . توقع معقول
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

55. آسان گیری و گذشت در مورد خطا در چه موقعی پسندیده است ؟
الف . نسبت به خطای خود
ب . نسبت به خطای دیگران
ج . نسبت به خطای خود و دیگران
د . نه نسبت به خطای خود و نه نسبت به خطای دیگران
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

56. فرمایش پیغمبر خدا (ص) که می فرماید : « دوستان خوب مانند دو دستی هستند که هنگام شستن یکدیگر را تمیز می کنند ... » ناظر به کدام وظیفه نسبت به دوست است ؟
الف . احترام
ب . رعایت حقوق
ج . توقع معقول
د . خیر خواهی
جواب : « گزینه ( د) درست است . »

57 . محبوب ترین برادران ما از دیدگاه امام صادق (ع) چه کسانی هستند ؟
الف . عیب های ما را بپوشانند
ب . عیب های ما را به ما هدیه دهند
ج. در سختی ها یار ما ما باشند
د . اسرار ما را حفظ کنند
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

58. تاثیر مهم دوست برآدمی چیست ؟
الف . انسان را همانند خود می سازد .
ب . یار و غمخوار او می شود .
ج . همچون آیینه عیبهای او را می گوید .
د . دست او را در لغزشها می گیرد .
جواب : « گزینه ( الف) درست است . »

59. عاجز و عاجز تر از دیدگاه امام علی (ص) کیست ؟
الف . نتواند دوستی برای خود بگیرد – دوست بد برای خود بگیرد
ب . نتواند دوستی برای خود بگیرد – آن دوست را هم که دارد از دست بدهد
ج . دوست خود را از دست بدهد – به آن دوست که دارد ظلم کند
د . نتواند دوستی برای خود بگیرد – و اگر گرفت به آن ظلم کند .
جواب : « گزینه ( ب) درست است . »

60. واجب رکنی عبارتست از واجبی که اگر ............... نماز باطل است .
الف . عمدا کم و زیاد شود
ب . سهوا کم و زیاد شود
ج . عمدا یا سهوا کم شود
د . عمدا یا سهوا کم یا زیاد شود
جواب : « گزینه ( د ) درست است . »


<< قبلی - بعدي

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

سوال امتحانی پايانی نيم سال اول – نمونه ی (1)

الف ) پرسش و پاسخ تشريحی (5/7 نمره )
1. حضرت ابراهیم کدام جهت را برای زندگی برگزید ؟ و ذلیلش برای انتخاب این جهت چه بود . 1
2. چرا انسانها هدف ها و دلبستگی های مختلف دارند ؟ 1
3. چه چیزی یا چه کسی را می توان شایسته بالاترین هدفها و دلبستگی ها دانست ؟ 1
4. چرا خداوند مانند سایر مخلوقات نمی تواند باشد ؟ « با دو مقدمه و یک نتیجه » بیان کنید . 1
5. چه صفاتی را می توان به خدا نسبت داد و چه صفاتی را نمی توان به خدا نسبت داد ؟ چرا ؟ 1
6. ایمان چیست ؟ و جایگاه آن کجاست ؟ 1
7. چگونه می توان ایمان را تقویت نمود و تداوم بخشید ؟ 75/.
8. از راه های رسیدن به ایمان « انجام واجبات و دوری از محرمات » را توضیح دهید ؟ 75/.

ب ) درک معانی و مفاهیم آیات ( 5/4 نمره )
1. آیه ی شریفه « فلما افل قال لا احب الافلین » به کدام قضیه اشاره می کند ؟ 75/.
2. از آیه ی شریفه « انا هدینا ه السبیل لما شاکرا و اما کفورا » چه نکته ای فهمیده می شود ؟ 75/.
3. از آیه شریفه « ما عندکم ینفد و ما عندالله باق » چه پیامی دریافت می شود ؟ 75/.
4. در آیه شریفه « و خرقوا له بنین و بنات بغیرعلم » به کدام یک از اوصاف اشاره می کند ؟ و منظور آیه شریفه چیست ؟ 75/.
5. ترجمه کنید : 1
الف ) یبشر
ب ) وجلت
ج ) اذکرکم
د) البغضاء
6. با توجه به آیه شریفه « و لا تطع من افضلنا قلبه عن ذکرنا » جمله زیر را کامل کنید . 5/.
« ................... از کسی که در مسیر ................ نیست . »

ج) اندیشه (4 نمره )
1. تهداف دنیوی با اهداف اخروی چه تفاوت هایی دارند ؟ 1
2. چه تفاوتی میان خدا و صفات انسان وجود دارد ؟ 1
3. به نظر شما ، مهم ترین نکته ای که در توصیه ی امام خمینی «ره» به جئانان درباره «اصلاح نفس » وجود دارد چیست ؟ چرا ؟ 1
4. جمله زیر را کامل کنید :
« اگر دلبستگی هایم را درست انتخاب کنم و هر یک را ...................... قرار دهم ، درخت وجود من ......................... »

سوال امتحانی پايانی نيم سال اول – نمونه ی (2)

الف ) پرسش و پاسخ تشريحی (5/7 نمره )
1. بزرگ ترین انتخاب حضرت ابراهیم چه بود ؟ و بر چه معیاری انتخاب خود را انجام داد ؟ 1
2. اختیار انسان چه تأثیری در سعادت و خوشبختی آدمی دارد ؟ 75/.
3. منشأ تفاوت در هدف ها و دلبستگی ها در چیست ؟ 1
4. در میان هدف ها ی اصلی ، برترین و کامل ترین هدف ها ، کدام است ؟ 75/.
5. چرا خداوند را آن گونه که شایسته اوست نمی توان شناخت ؟«با دو مقدمه و یک نتیجه» بیان کنید 1
6. صفات ثبوتیه و صفات سلبیه را بیان کرده و برای هر کدام مثالی بزنید . 1
7. مؤمن کیست و عمل صالح در چه صورتی ارزشمند است ؟ 1
8. راه های رسیدن به ایمان را بنویسید . 1

ب ) درک معانی و مفاهیم آیات ( 5/4 نمره )
1. ضمن ترجمه آیه شریفه«وما انا من المشرکین»بگوئید این سخن ازکیست وخطاب به چه کسی است75/.
2. آیه شریف«وماعندالله خیرو ابقی »درمقام مقایسه ی چه چیزی است؟واشاره به چه نکته مهمی دارد75/.
3. آیات شریفه :
الف ) « وجعلنا فیها جنات من نخیل و اعناب »
ب ) « وآیه لهم الارض المیته احییناها »
ج ) « آیه لهم اللیل نسلخ منه النهار » به کدام صفت الهی اشاره دارند ؟ 75/.
4. از آیه شریفه « انما یرید الشیطان ان یوقع بینکم العدواه و البغضاء فی الخمر و المسیر و یصدکم عن ذکر الله و عن الصلاه » چه پیامی دریافت می شود ؟ 75/.
5. ترجمه کنید :
الف ) فرطا
ب) سیئه
ج) تنبت
د) رهینه
6. با توجه به آیه شریفه « الذین یعلمون الصالحات ، ان لهم اجرا کبیرا » جمله زیر را کامل کنید . 5/.

ج) اندیشه (4 نمره )
1. چرا انسان مسئول سرنوشت خویش است ؟ 1
2. بزرگی انسان ها و عظمت زندگی آن ها به چه چیزی بستگی دارد ؟ 1
3. چگونه ایمان بین شناخت و عمل پیوند ایجاد می کند ؟ 1
سوال ویژه :
4.این شعر به چه نکته ای اشاره دارد ؟ 1
« تو مثل آفتابی که حضور و غیبت افتد / دگران روند و آیند و تو همچنان که هستی »

سوال امتحانی پايانی نيم سال اول – نمونه ی (3)

الف ) پرسش و پاسخ تشريحی (5/7 نمره )
1. حضرت ابراهیم پس از تماشای طلوع و افول ماه و خورشید چه فرمود ؟ و چه نکته ی مهمی را به مردم آموخت ؟ 1
2. « حقیقت زندگی » برای انسان در چیست ؟ 1
3. با توجه به هدف ها و دلبستگی ها پایان پذیر و پایان ناپذیر ، هر انسان در مرحله انتخاب ، با چند گزینه روبه رو ست ؟ 1
4. چرا خداوند تنها مالک و مدبر حقیقی جهان است ؟ « با دو مقدمه و یک نتیجه » بیان کنید . 1
5. آیا می توانیم خداوند را دارای جسم و محدود به زمان و مکان بدانیم ؟ 1
6. چه تفاوتی میان « شناخت » یک موضوع و « ایمان » به آن وجود دارد ؟ 1
7. از راه های رسیدن به ایمان « توجه دائم به خداوند و یاد او » را توضیح دهید . 75/.
8. امام خمینی (ره) درباره اصلاح نفس چه توصیه ای به جوانان دارند ؟ 75/.

ب ) درک معانی و مفاهیم آیات ( 5/4 نمره )
1. در آیه شریفه « انی وجهت وجهی للذی فطر السموات والارض حنیفا»حضرت ابراهیم به چه نکته ی مهمی اشاره می کند ؟ 75/.
2. در آیه شریفه « هو الملک القدوس السلام المؤمن المهیمن العزیز الجبار المتکبر» به کدام صفات خداوند اشاره می کند ؟ 75/.
3. آیه شریفه «وعدالله المؤمنین و المؤمنات جنات تجری من تحتها الانهارخالدین فیها»راترجمه کنید. 75/.
4. از آیه شریفه « الا بذکر الله تطمئن القلوب » چه پیامی دریافت می شود ؟ 75/.
5. ترجمه کنید : 1
الف ) المیته
ب) تلیت
ج ) البغضاء
د) ان یوقع
6. با توجه به آیه ی شریفه ی «فاذکرونی اذکرکم واشکروالی ولا نکفرون»جمله ی زیر را کامل کنید 5/.
« مرا به یاد آورید تا ................ و .................. و ناسپاسی نکنید . »

ج) اندیشه (4 نمره )
1. قدرت تفکر و قدرت انتخاب هر یک چه نقشی در حرکت کمالی انسان دارد ؟ 1
2. علم و ایمان چه تفاوتهایی باهم دارند ؟ 1
3. چرا حرکت به سوی خدا و کسب سعادت الهی در جوانی و نوجوانی آسان تر از بزرگسالی است ؟ 1
4. معیار و ملاک توصیف خداوند به برخی از صفات چیست ؟ 5/.
5. جمله زیر را کامل کنید : 5/.
«برترین محبوب .................... زیرا ......................... »

 

سوال امتحانی پايانی نيم سال اول – نمونه ی (4)

الف ) پرسش و پاسخ تشريحی (5/7 نمره )
1. آیا هرانسان دیگری نیز می تواند انتخاب حضرت ابراهیم را اشته باشد؟ریشه های انتخاب اوچه بود؟1
2. قدرت انتخاب و اختیار انسان ، چه تأثیری در سعادت او دارد ؟ 75/.
3. داشتن معیار در انتخاب هدف ها چه ثمراتی دارد ؟ 1
4. چرا انسان نیازها و خواسته های خود را فقط از خدا می خواهد ، « با ذکر دو مقدمه و یک نتیجه » بیان کنید . 1
5. صفات ثبوتیه و صفات سلبیه را تعریف کرده و برای هر کدام مثالی بزنید . 1
6. قلب انسان در چه صورتی آماده ، پذیرش حقیقت می شود ؟ قرآن کریم چه رهنمودی در این زمینه ارائه می کند . 1
7. حضرت علی (ع) در مورد « ایمان و عمل » چه فرمایشی دارند ؟ حدیث و ترجمه آن را بنویسید .1
8. از راه های رسیدن به ایمان « تفکر در نشانه های خدا » را توضیح دهید . 75/.

ب ) درک معانی و مفاهیم آیات ( 5/4 نمره )
1. در آیه شریفه « و رضوان من الله اکبر ، ذلک الفوز العظیم » خداوند چه چیزی را مهم ترین نکته از اهداف زندگی انسان یاد می کند ؟ 75/.
2. آیه شریفه « هو الله الذی لا اله الا هو عالم الغیب و الشهاده هو الرحمن الرحیم » به کدام صفات خداوند اشاره می کند ؟ 75/.
3. آیه شریفه « انی اراک و قومک فی ظلال مبین » را ترجمه کنید و بگوئید این سخن از کیست و خطاب به کیست ؟ 75/.
4. از آیه شریفه « ولا تطع من اغفلنا قلبه عن ذکرنا » چه پیامی دریافت می شود ؟ 75/.
5. ترجمه کنید : 1
الف) یاکلون
ب) اذکرکم
ج) مما
د) یصدکم
6. با توجه به آیه شریفه « انما یرید الشیطان ان یوقع بینکم العدواه و البعضاء فی الخمر والمسیر »
جمله زیر را کامل کنید . 5/.
«همانا شیطان می خواهد بین شما ................. بیفکند به وسیله ................ و قمار و »

ج) اندیشه (4 نمره )
1. تنوع و گستردگی استعدادهای انسان مفید است یا مضر ؟ چرا ؟ 1
2. آیا می توان هدف ها و دلبستگی ها ی انسان را کشف کرد ؟ 1
3. بعد از این که زیان و ضرر یک کار را فهمیدیم ، قلب ما چه نقشی در ترک آن دارد ؟ 5/.
4. چگونه می توان دل را حرم همیشگی خدا قرار داد ؟ 5/.
5. سوال ویژه : اگر بخواهیم خصوصیات یک انسان مؤمن را در چند بند بنویسید . چه ویژگی هایی برای او خواهید نوشت ؟ 1

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس پانزدهم

در حضور دوست - شوق ديدار
در حضور دوست

مرحله ی اول :
الف ) آیات شریفه ی زیر را به دقت بخوانید و سپس آن ها را ترجمه کنید .

واذکرواالله کثیرا العلکم تفلحون ( جمعه 10)/ خدا را بسیار یاد کنید شاید که رستگار شوید .
ومن یعش عن ذکر الرحمن / هرکس از یاد خدای رحمن روی برتابد .
نقیص له شیطانا فهو له قرین ( زخرف 36) /شیطانی بر او می گماریم که همراهش باشد .
اننی انا الله لااله الا انا / بدرستی که من خدایی هستم که جز من خدایی نیست .
فاعبدنی و اقم اصلوه لذکری ( طه 14 ) / پس مرا بپرست و نماز را بخاطر یاد کردن من بپادار .

ب ) در آیات بالا تأمل کنید و چهار گزاره ی زیر را تکمیل کنید .

1. سزاوار است که پیوسته و در همه حال به یاد خدا باشیم .
2. رستگاری انسان در گرو یاد خدا بودن است .
3. هر کس از یادخدا روی گردان باشد شیطان همراه و همدم او خواهد شد .
4. نماز چیزی جز به یاد خدا بودن نیست .

ج ) با ذکر نمونه هایی از عبارت های نماز توضیح دهید که چگونه جمله چهارم با جمله اول ارتباط دارد ؟

1. تکبیره الاحرام در اول نماز در واقع یاد خداست .
2. بسم الله الرحمن الرحیم در هر سوره و اوایل سوره حمد یاد خداست .
3. تسبیحات اربعه در رکعت سوم و چهارم یاد و ذکر خداست .

مرحله ی دوم :
الف ) آیات شریفه ی زیر را با دقت قرائت کنید و سپس ترجمه را تکمیل کنید .

و ان من شی ء الا یسبح بحمده / و هیچ موجودی نیست مگر اینکه با حمد خود اورا تسبیح می کند .
و لکن لا تفقهون تسبیحهم /ولیکن شما تسبیح آنها را نمی فهمید .
انه کان حلیما غفورا ( اسرا44) / بدرستی که او بردبار و بخشنده است .
الحمدلله الذی له / ستایش برای خدایی است که برای اوست .
ما فی السموات / آنچه در آسمان ها
و مافی الارض / و آنچه در زمین است
و له الحمد فی الاخره / و برای اوست ستایش در آخرت
و هو الحکیم الخبیر / و او دانا و آگاه است .

ب ) با تامل در آیات صفحه ی قبل گزاره های زیر را تکمیل کنید .

1. همه ی موجودات خدا را حمد و تسبیح می کنند .
2. شایسته است که ما نیز خدای خود را حمد و تسبیح کنیم .
3. حمد و تسبیح نمونه هایی از یاد و ذکر خداوند است .

ج ) عبارت هایی از نماز را که درباره ی حمد و تسبیح خداوند است بنویسید :

1. گفتن تکبیره الاحرام نوعی حمد و تسبیح خداست ، زیرا او را به بزرگی یاد می کنیم .
2. در سوره حمد : الحمدلله رب العالمین
3. سبحان ربی العظیم و بحمده
4. سبحان ربی الاعلی و بحمده
5. در تسبیحات اربعه : سبحان الله و الحمدلله
6. سوره توحید : قل عو الله احد الله الصمد ...

مرحله ی سوم : الف ) آیات شریفه ی زیر را با دقت قرائت کنید و سپس ترجمه را کامل نمایید .

و اذا سالک عبادی عنی / هرگاه می پرسند از تو بندگان من مرا
فانی قریب / پس بدرستی که من نزدیک هستم
اجیب دعوه الداع اذا دعان / اجابت می کنم دعای آنکه مرا بخواند .
فلیستجیبو الی / پس باید دعوت مرا بپذیرند
ولیومنوا بی / و به من ایمان آورند
ادعوا ربکم تضرعا و خفیه / پروردگارتان را با تضرع و به صورت نهانی بخوانید
انه لا یحب المعتدین (اعراف 55)/ بدرستی که او تجاوزگران را دوست ندارد .

ب ) با تامل در آیات بالا گزاره های زیر را تکمیل کنید :

1. در هنگام نیاز همواره خدا را می خوانیم زیرا او به ما نزدیک است و دعاهای مارا اجابت می کند .
2. در خواست هایخود را با تضرع و نهانی با او در میان می گذاریم .
3. هیچ دعایی را خداوند بی پاسخ نمی گذارد .

ج ) عبارت هایی از نماز را که بیانگر دعا و درخواست از خداست بنویسید .

1. اهدنا الصراط المستقیم
2. ایاک نستعین
3. اللهم صل علی محمد و آل محمد
4. ربنا اتنا فی الدنیا حسنه و فی الا خره حسنه

مرحله ی چهارم :
1. با توجه به محتوای آیات ، عنوان مناسبی برای سه مرحله قبل انتخاب کنید و در مقابل آن بنویسید .

عنوان مرحله اول : یاد خدا
عنوان مرحله دوم : تسبیح و حمد خدا
عنوان مرحله سوم : نیایش به در گاه خدا

2. توضیح دهید که هر مرحله چه ارتباطی با مراحل دیگر دارد ؟

حمد و تسبیح خدا که مرحله دوم است چیزی جز یاد خدا کردن که مرحله اول می باشد نیست و چون خدا از هر نقصی منزه و دارای همه صفات کمال است ( مرحله دوم ) پس به درگاه او نیایش می کنیم و نیازهایمان را از او می خواهیم .

درس شانزدهم
شوق دیدار

نکات
1. در نماز با حمد و تسبیح خدارا یاد می کنیم .
2. در نماز نیازهای خود را از درگاه پر مهر و محبت خدا طلب می نماییم .
3. نمازستون خیمه دین و مهمترین معیار وفاداری به عهد خویش با خداست .
4. شرط ورود به پیشگاه الهی داشتن پاکی و طهارت است .
5. وضو و طهارت ظاهری رمزی از طهارت باطنی است .
6. اصل در طهارت ، طهارت روح و آراستگی آن به تقوا و زییایی های معنوی است .
7. در وضو دستها را می شوییم تا نشانی بر عزم شستن دل و روح از غبار پلیدی ها و زشتی ها باشد .
8. روی را با آب تطهیر می کینم تا بدانیم که آبرومند و روسفید می توان به محضر محبوب راه یافت .
9. مسح سر نشانه آن است که با قدم صدق می توان صراط مستقیم را پیمود و خود را به دریای رحمت حق رساند .
10. مسح پا نشانه آن است که با قدم صدق می توان صراط مستقیم را پیمود و خود را به دریای رحمت حق رساند .
11. در وضو ، شستن صورت و دست ها و مسح سر و پاها واجب است زیرا این ها همان عضوهایی هستند که به هنگام ایستادن در پیشگاه خداوند آشکارند و در نماز به کار گرفته می شوند

سوال های متن :
1. نماز را توصیف کنید .

نماز ستون خیمه دین است . نماز مهم ترین معیار وفاداری به عهد خویش با خداست . در نماز با حمد و تسبیح خدارا یاد کنید .

2. شستن دستها در وضو نشانه چیست ؟
دست ها را می شویم تا به یاد آورم که تنها با دست شستن از خلایق می توان دست به دامن خالق زد .

3. آیا با دل و روح آلوده و ناپاک می توان به خدا نزدیک شد ؟
خیر چون سیر بسوی او در نور دیدن مکان ها نیست بلکه با تعالی روح است از بیرون نیست بلکه از درون و باطن آدمی است . اگر سیمای جان زشت و ناپاک باشد نخواهیم توانست به او نزدیک شد .

4. شستن صورت در وضو رمز چیست ؟
روی را با آب تطهیر می کنیم تا بدانیم که آبرومند و روسفید می توان به محضر محبوب راه یافت .

5. مسح سر نشانه چیست ؟
سر را مسح می کنیم تا متذکر شویم که با اندیشه های الهی می توان در محضر او حاضر شد .

6. مسح پاها در وضو رمز چیست ؟
مسح پا نشانه آن است که با قدم صدق می توان صراط مستقیم را پیمود و خود را به دریای رحمت حق رساند .

7.فواید وضو از دیدگاه امام رضا (ع) را بنویسید ؟
1- کسالت و خمودی را ازانسان دور می کند .
2- با تزکیه دل را برای ایستادن در پیشگاه خداوند آماده می سازد .
3- اعضایی که هنگام نماز آشکارند و کار گرفته می شوند در وضو شسته یا مسح می شود .

اندیشه و تحقیق :
1. ((توضیح المسائل)) یا ((رساله علمیه)) چیست و ما چه نیازی به آن داریم ؟

توضیح المسائل کتابی است که در آن فتاوی و نظرات مرجع تقلید جمع آوری شده است و چون در طول روز ممکن است سوالاتی برای ما پیش آید که جواب آنها را نمی دانیم و از طرفی دسترسی به مرجع تقلید نیز مشکل است پس ضروری است که توضیح المسائل در دسترس باشد .

2.وضوی جبیره در چه مواردی و چگونه انجام می گیرد ؟
اگر جایی از محل وضو زخم باشد و روی آن بسته باشد و امکان بر داشتن آن در هنگام وضو نباشد باید با دست تر به هنگام وضو روی آن چسب یا باند کشید .

3.بعد از کدام غسل می توان بدون وضو گرفتن نماز خواند ؟
غسل جنابت

4.عوامل مختلفی در علاقه ما به نماز و نیایش در مقابل پروردگار دخالت دارند.آن عوامل را مشخص کنید و درباره هر یک توضیح دهید .
1- از نظر قرآن عالم وجود یکسره درحال تسبیح و نماز پروردگار است نماز خواندن انسان هماهنگی با همه هستی است . دانستن این مطلب شوق انسان را به نماز زیاد می کند .
2- وجود ما و استعداد های ما ، نعمتهایی است که خدا بما داده است و تماز تشکر از خدا در مقابل این نعمت هاست توجه به این مطلب در علاقه انسان به نماز موثر است .
3- یکی از فواید بزرگ نماز این است که انسان را از زشتی ها باز می دارد اگر زندگی مجرمین و جنایتکاران را بررسی کنیم خواهیم دید که اهل نماز نبوده اند . توجه به این اثر نیز در علاقه ما به نماز موثر است .
4- اگر انسان شیرینی و لذت مناجات با خدا را بچشد به نماز علاقه مند می شود درک این شیرینی به واسطه حضور قلب در نماز است . عوامل حضور قلب عبارتند از : خواندن نماز دز اول وقت ، شرکت در مسجد و جماعت ، پرهیز از خواندن در جاهای شلوغ و نامناسب ، توجه به اذکار و عبارات نماز .

5- چرا روزی پنج بار نماز می خوانیم ؟
زیرا بنا به فرموده ی پیامبر اکر م (ص) « نماز همچون چشمه سار ی است که مردم روزی پنج بار در آن شست و شو می کنند » ما با نمازهای پنجگانه در واقع پنج بار خود را از تیرگی گناه می شوییم .

 

همدلی و همراهی - ادب دوستي

درس هفدهم
همدلی و همراهی


نکات

1. آدم بی دوست فقیر ترین آدم هاست .
2. انسان عاجز کسی است که نتواند با کسی دوست شود و عاجز تر از او کسی است که دوستانی راهم که دارد از دست بدهد .
3. دوست آئینه انسان است .
4. دوست خوب بی جهت از انسان تعریف و تمجید نمی کند . از گفتن نقص ها دریغ ندارد اما هرگز دوستش را تحقیر نمی کند هرف او از دوستی منافع شخصی نیست .
5. محبوب ترین دوست ها کسانی هستند که عیب آدمی را به او هدیه کنند .
6. دوستی شدید انسان را شبیه دوشت خود می سازد .
7. انسان خوشبخت کسی است که با انسانهای کریم هم صحبت باشد .
8. انسان زیبایی ها و خوبی ها را دوست دارد و وقتی که فکر کند آن زیبایی و خوبی در کسی وجود دارد به اوعلاقه مند می شود .
9. دوستان واقعی یاد خدا را در دل زنده می کنند . آنان به زیبایی خرد آراسته اند . خیانت کار و سخن چین و ستمگر نیستند .

سوال های متن :
1. انسان عاجز از دیدگاه حضرت علی (ع) کیست ؟

کسی که نتواند برای خود دوستی بگیرد و عاجزتر از او کسی است که دوستانی را هم که دارد از دست بدهد .

2. عامل تنهایی و نداشتن دوست در انسان چیست ؟
یکی از عوامل مهم خودخواهی انسان است و عامل دیگر خود کم بینی او .

3. چگونه دوست خوب را به آئینه تشبیه می کنند ؟
زیرا مانند آئینه از انسان تعریف نابجا نمی کند . از نشان دادن نقص ها همچون آئینه دریغ ندارد .

4.محبوب ترین برادران از دیدگاه امام صادق (ع) چه کسی است ؟
« محبوب ترین برادران پیش من کسی است که عیب های مرا به من هدیه دهد . »

5.خوشبخت ترین انسانها در زمینه ی دوستی از دیدگاه امام علی (ع) چه کسانی هستند ؟
« خوشبخت ترین انسانها کسانی هستند که با کریمان ، ندیم و هم صحبت اند » .

6. کدام دوست قابل اعتماد است ؟
1. اهل گناه نیست بلکه از گناه دیگران نیز ناراحت می شود .
2. اهل شرارت نیست .
3. اهل دروغ نیست .

اندیشه و تحقیق :
صفحه ای از کتاب « المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم » را در صفحه ی مقابل مشاهده می کنید به این صفحه نگاه کنید و آیاتی را که در آن ها کلمات « یحیب » آمده مشخص کنید و ویژگی های دوستان خدا و محرومین از دوستی خدا را در جدولی یادداشت نمایید .

دوستان خداوند

محرومین از دوستی خداوند

1. نیکوکاران

1. ستمکاران

2.پرهیزکاران

2. اسراف کنندگان

3. صابران

3. خیانت کاران

4. متوکلین

4. متجاوزان به حقوق دیگران

5. عدالت پیشگان

5. فساد کنندگان

6. نوبه کنندگان

6. مستکبران

7. پاکان

7. انسان های ناسپاس گناهکار

درس هجدهم
ادب دوستی

نکات

1. حفظ دوستی مشکل تر از پیدا کردن دوست است .
2. پایداری رابطه دوستی و رسیدن به ثمرات و نتایج آن بستگی به انجام مسئولیت های متقابل دارد .
3. شخصیت دوست را باید محترم شمرد .
4. حق دوست و برادر را نباید ضایع کرد .
5. نباید انتظار داشته باشیم دوست ما هر گونه خواسته ی ما را برآورده سازد .
6. دوست باید خیر خواه دوست خود باشد .
7. حد دوستی را باید رعایت کرد . یعنی در دوستی میانه روی باید داشت .

سوال های متن :
1. چرا نگهداری برخی از چیزها از به دست آوردن آنها مشکل تر است ؟

زیرا این مشکل بودن دو جهت دارد .یکی از جهت گران بها و با ارزش بودن و دیگری از جهت ظرافت و شکنندگی .

2. امام باقر (ع)درباره احترام گذاشتن به دوست چه می فرماید ؟
« همان طور که دوستت به شخصیت تو احترام می گذارد تو نیز باید شخصیت او را محترم شماری. »

3. نمونه هایی از احترام گذاشتن به دوست را بنویسید ؟
مسخره نکردن او ، تپرهیز از غیبت او ، نمونه های احترام گذاشتن به دوست است .

4.امام علی (ع) درباره رعایت حق دوست چه می فرماید ؟
به اتکاء رابطه صمیمانه و دوستانه ، حق برادرت را ضایع مکن .زیرا این عمل رابطه دوستی را از بین می برد و کسی که حقش را ضایع ساخته ای دیگر دوست تو نخواهد ماند .

5. مواردی را نام ببرید که حق دوست را از بین می برد و باعث سستی دوستی می شود ؟
به زحمت انداختن ، ظلم و اجحاف ، شوخی های آزار دهنده ، استفاده بیش از حد و بدون اجازه از امکانات دوست و ...

6. امام علی (ع) درباره کسانی که توقع نامعقول از دوست خود دارند چه می فرماید ؟
« کسی که از دوست خوئ جز به فداکاری خشنود نمی شود ، همواره در خشم و ناراحتی است . »

7. رسول خدا (ص) درباره خیر خواهی دوستان نسبت به یکدیگر چه تشبیهی را بکار می برد ؟
« دوستان خوب مانند دو دستی هستند که هنگام شستن ، یکدیگر را تمیز می کنند و از آلودگی ها پاک می سازند . »

اندیشه و تحقیق :
آیا شناخت خانواده دوست تاثیری در انتخاب او دارد ؟ چرا ؟

آری معمولا تربیت خانوادگی در شخصیت انسان موثر است و افراد پاک و لایق در خانواده های پاک تربیت می شوند . لذا شناخت خانواده دوست برای انتخاب او مفید است .

 



 
 
+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس یازدهم

ثبات درعزم - قدم در بيداري

ثبات درعزم

نکات

1. اجرای یک برنامه و استمرار آن اعتماد به نفس می آورد و شادابی و نشاط می بخشد .
2. شکستن پیمان و خلف وعده ها سستی اراده و ضعف نفس را در پی دارد .
3. باید میان عزم و عمل فاصله نیفتد تا لذت و شیرینی عمل خیر ، سبب تکرار عمل و استواری عزم گردد .


4. احساس حضور در پیشگاه با عظمت خداوند سبب می شود که اورا ناظر بر اعمال خود ببینیم و از برداشتن قدم های مخالف با عهد و پیمان منصرف شویم .

5. غفلت یعنی بی توجه بودن و سست شدن نسبت به هدف و راه رسیدن به آن ها .
6. غافل کسی است که نبت به عوامل سعادت خود در دنیا و آخرت بی توجه باشد .
7. آن فراموشی که ناشی از غفلت و بی توجهی باشد سزاوار سرزنش است .
8. توجه به سرانجام وفاداری به پیمان و کامیابی در آن آدمی را در عزم خود مصمم تر می کند .
9. باید باور کنیم که خواستن توانستن است .
10. تصمیمی که در زندگی می گیریم فوق توانمام نباشد . برای رسیدن به هدف رعایت میانه روی و اعتدال ضروری است .
11. تدریجی عمل کردن سبب دوام عمل می شود .
12. اعمالی که دوام دارند مؤثرند اگر چه کم باشند .

سوال های متن :

1. اجرای یک هدف و برنامه چه تأثیری در روحیه انسان دارد ؟
به انسان اعتماد به نفس می بخشد و سبب شادابی و نشاط می شود .

2. شکستن پیمان و خلف وعده ها چه آثاری در پی دارد ؟
سستی اراده و ضعف نفس را در پی دارد و کار به جایی می رسد که شخص با خود می گوید :« من نمی توانم من ضعیف هستم » .

3. غفلت چیست و غافل کیست ؟
غفلت یعنی بی توجهی و سستی نسبت به هدف و راه رسیدن به هدف و غافل کسی است که موجبات سعادت خود در نیا و آخرت بی توجه باشد .


4.آیا فراموشکار مقصر است ؟
خیر ، همیشه مقصر محسوب نمی شود بلکه آن فراموشی بد است که ناشی از غفلت و بی توجهی باشد .


5. چه عاملی سبب دوام عمل می گردد ؟ و دوام عمل چه فایده ای دارد ؟

تدریجی عمل کردن سبب دوام عمل می شود . اعمالی که دوام دارند موثرند اگر چه کم باشند اما عمل گاه و بیگاه نه تنها مؤثر نیست که گاهی زیان آور هم هست .


6. رسول خدا (ص) درباره تداوم عمل چه می فرمایند ؟

« ان افضل الاعمال ادومها و ان قل ؛ برترین اعمال مداوم ترین آنها ست اگر چه اندک باشد . »

7. راه های تقویت عزم را نام ببرید .

تسریع در انجام تصمیم – توجه به حضور در پیشگاه خدا و فرشتگان – توجه به عاقبت پایداری در تصمیم – عملی دانستن تصمیم جدید – رعایت اصل اعتدال – رعایت اصل تدریج .

اندیشه و تحقیق :

1.آیاعلاوه بر عوامل ذکر شده در کتاب عامل یا عوامل دیگری برای تقویت عزم می شناسید ؟ آنها را بیان کنید .

توجه به این مطلب که ما موجودی ابدی هستیم و ما با اعمال نیک خود داریم ابد خود را می سازیم .
توجه به این مطلب که مصایب و مشکلات دنیا زوال پذیر و فانی است و پاداش نیکو در انتظار صابران است
توجه به عزمت (لقاء الله) عزم انسان را جزم می کند .


2. به نظر شما چه عاملی ممکن است تصمیم های زیر را تهدید کند ؟ هر یک را جداگانه بنویسید .
الف ) خواندن نماز

ب ) مطالعه کتاب های مفید

ج ) کمک به نیازمندان

الف ) بی توجهی به فضیلت نماز اول وقت ، سرگرمی و بازی های بازدارنده ، کاهلی .
ب ) اشتغالات وقت گیر مانند نگاه به فیلم ها ، تنبلی ، عدم عادت به مطالعه .
ج ) صفت رذیله بخل ، قساوت قلب و ترساندن شیطان انسان را از فقر .

3. چرا امام صادق (ع) می فرماید : « سزاوار است کسی که همت بر کار خیری کرده و در عمل به آن تسریع کند و آن رابه تأخیر نیندازد ؟ »
زیرا شیطان منتظر همین تأخیرها ست تا در این فاصله زمانی انسان را وسوسه کند و به تنبلی کشاند .

درس دوازدهم

قدم در بیداری

نکات

1. بقای بر میثاق ، رشد و کمال ما و رضایت پروردگار را در پی دارد و شکستن پیمان به شرمندگی در مقابل او می انجامد .

2. راه وفای به میثاق ، مراقبت از ان است . مراقبت یعنی زیر نظر داشتن ، دقت و توجه .
3. مراقبت از سه جنبه اصل و کیفیت و نیت عمل ضروری است .
4. شخص مراقب باشد به اصل عهد و پیمانی که با خدا بسته عمل کند و هیچ یک از اجزای آن از دست نرود .
5. میزان تاثیر عمل به کیفیت آن بستگی دارد .
6. مهمترین جنبه هر عمل نیت آن است . تاثیر یک عمل در تکامل معنوی انسان وابسته به قصد و نیت عمل کننده است .
7. با ارزیابی و محاسبه میزان موفقیت به دست می آید و عوامل موفقیت یا عدم موفقیت روشن می شود
8. بهترین زمان محاسبه در پایان هر روز و قبل از خواب است .

سوال های متن :

1. بقای بر میثاق چه نتیجه ای دارد ؟

رشد و کمال ما و رضایت پروردگار را در پی دارد و شکستن پیمان به شرمندگی در مقابل او می انجامد .

2. خداوند در حدیث قدسی درباره کسانی که به سوی او بازگشت دارند چه می فرماید ؟

هر کس یک وجب به سوی من آید یک گام به سوی او خواهم رفت و هر کس گامی به سوی من آید دو گام به سویش بر خواهم داشت و هر کس آهسته به سویم آید شتابان به جانبش خواهم رفت .


3. راه وفاداری به میثاق با خدا چیست ؟

راه وفای به میثاق ، مراقبت از آن است مراقبت یعنی زیر نظر داشتن دقت و توجه .

4. جنبه های سه گانه عمل را نام ببرید ؟

1- اصل عمل ؛2- کیفیت و چگونگی عمل ؛3- نیت و قصد شخص عامل .

5. مراقبت از اصل عمل چگو نه است ؟

بدین صورت که شخص مراقب باشد به اصل عهد و پیمانی که با خدا بسته حتما عمل کند به طوری که هیچ یک از اجزای اصلی آن از دست نرود .


6. مهمترین جنبه هر عمل به چه امری بستگی دارد ؟

مهمترین جنبه هر عمل ، نیت آن است . هر فردی باید توجه کند به چه منظور عملی را انجام می دهد و دستورات خدارا اطاعت می کند .

7.بهترین زمان محاسبه چه موقعی است ؟

بهترین زمان محاسبه در پایان هر روز و قبل از خواب است در آخرین لحظات روز خود نگاهی به اعمال خود کنیم اگر موفق بوده ایم سپاسگزار خداوند باشیم و اگر کوتاهی کرده ایم استغفار نماییم و برای روز بعد از درگاه او یاری جوییم .

اندیشه و تحقیق :

1. چرا مراقبت در ابتدای اجرای هر برنامه ضروری تراست ؟

برای اینکه اطمینان پیدا کنیم که برنامه ما به درستی شروع شده و اجرا می گردد باید با مراقبت تمام کارها را زیر نظر و توجه قرار دهیم . اگر از ابتدا بدون مراقبت انجام شود منجر به انحرافات بزرگ می گردد .


2. چرا پیامبر اکرم (ص) فرموده اند «انما الاعمال بالنیات » ؟
زیرا نیت هر عملی باطن آن عمل است و باطن بسیار مهم تر از ظاهر است . باطن عمل است که برای ما می ماند و در روح مانقش می بندد . از این جهت پیامبر اکرم (ص) فرمود : ارزش اعمال انسان به نیات آنها بستگی دارد .

3. بعضی از افراد می گویند : ما اعمال و عباداتی را انجام می دهیم ولی تاثیر آن ها را در خود احساس نمی کنیم . فکر می کنید اشکال کار این افراد در کجاست ؟
باید توجه داشت که هر عمل سه جنبه دارد : 1. اصل عمل 2. کیفیت عمل 3. نیت شخص عامل . گاهی اصل عمل درست انجام شده است اما به کیفیت و نیت عمل توجه نشده است لذا اثر مطلوب را در خود نمی بیند .

4. چه رابطه ای میان مراقبت و محاسبه برقرار است ؟ آیا به یکدیگر وابسته اند ؟
کسی که بخواهد خود را اصلاح کند هر دو را باید رعایت کند ابتدا مراقبت می کند اعمالش مورد رضایت خدا باشد و بعد در آخر روز خود را محاسبه مب کند که آیا به وظیفه عمل کرد یا نه . پس در واقع محاسبه ، آن مراقبت را تکمیل می کند .

5. چرا باید از نیت و قصد خود در هنگام عمل مراقبت کنیم ؟
تاثیر یک عمل در تکامل معنوی انسان وابسته به قصد و نیت عمل کننده است . باید از نیت خود در اعمال مراقبت نماییم و نگذاریم کارهای بلند و متعالی آلوده به هدف های پست گردد .

6. آسان گرفتن و گذشت چه موقع پسندیده است و در چه صورتی ناپسند است ؟
آسان گیری و گذشت نسبت به خطاهای دیگران پسندیده است و نشانه کرامت و بزرگواری است اما آسان گیری نسبت به اشتباهات خود ، نشانه حقارت و زبونی در مقابل گناه است .

آيين رهروی - کتاب زندگي

امام علی ( ع ):
« بهشت با عمل نیکو به دست می آید نه با امید . »

مرحلهء سوم : قدم در راه

درس سیزدهم
آیین رهروی

نکات

1. راه زندگی را با تنظیم برنامه ای که در آن ، جایگاه هر وظیفه ای به مقتضای زمان معین شده باشد می توان پیمود .
2. هر زمانی اقتضای اعمال خاصی را دارد .
3. دوره کودکی دوره ی ظهور و شکوفایی توانایی های طبیعی و بازی و سرگرمی می باشد .
4. دوره نوجوانی و جوانی ، دوره کسب مهارت های ، دانش اندوزی ، آمادگی برای حضور در جامعه و بخصوص دوره ی شکوفایی معنوی و انتخاب های بزرگ است .
5. گرفتن تصمیم های مناسب با شرایط زمانی و سنی و روحی و خُلقی نیازمند وقت کاردانی و تنظیم نقشه های حساب شده برای زندگی است .
6. ما باید به عنوان برترین موجود در این کره خاکی از تمامی ساعات و ایام عمر بهره ببریم تا هیچ استعدادی را ضایع نکنیم .
7. نوعی ارتباط میان اعمال و زمان ها وجود دارد که ممکن است ما از آن اطلاع نداشته باشیم .
8. پیامبر اکرم (ص) در منزل اوقات خود را سه قسمت می کرد : قسمتی برای عبادت ، قسمتی برای اهل خانه و قسمتی برای رسیدگی به کارهای خود .
9. وظایفی که برای انجام آنها با خدا عهد می بندیم سه دسته اند : 1. اعمالی که در ارتباط با خداست مانند نماز و روزه ؛ 2. اعمالی که در ارتباط با بندگان خدا و سایر مخلوقات خداست مثل مبارزه با ظلم ، حفظ محیط زیست ؛ 3. اعمالی که در ارتباط با خود است مانند نظافت و مطالعه .
10. همه این سه دسته از اعمال به قصد کسب رضایت خدا انجام می دهیم .
11. به تحقیق که رسول خدا اسوه نیکویی برای شماست .
12. رسول خدا (ص) شب ها زود می خوابید و در نیمهدوم شب برای نماز شب بر می خاست هنگام برخاستن از خواب برای خدا به سجده می افتاد .
13. رسول خدا (ص) با فروتنی سر سفره می نشست در غذا خوردن با فقیران همنشین می شد . و می فرمود ما مردمی هستیم که تا گرسنه نشویم غذا نمی خوریم و چون بخوریم قبل از سیر شدن دست از غذا می کشیم .
14. شجاعت و توانایی جسمانی رسول خدا (ص) و اهل بیت ایشان نشان می دهد که این بزرگواران علاوه بر کمالات معنوی از بدن سالم و با نشاط نیز برخوردار بودند . رسول خدا (ص) از مردم می خواست شنا کردن ، سوارکاری و تیر اندازی را به فرزندان شان بیاموزند .

سوال های متن :

1. راه زندگی را چگونه می توان پیمود ؟
به وسیله ی برنامه ای که مطابق با آن حرکت کنیم تا به مقصد برسیم . برنامه جایگاه هر عمل را متناسب با زمان و امکانات انسان معین می کند .

2. قرآن کریم درباره اسوه بودن پیامبر اکرم چه می فرماید ؟
« لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه ؛ به تحقیق که رسول خدا اسوه نیکویی برای شماست »

3. چگونه می توان امیر مؤمونان (ع) را یاری کرد ؟ خود ایشان چه می فرمایند ؟
« شما قادر به چنین کاری ( مانند من زندگی کردن ) نیستند ولی سعی کنید با پرهیزکاری و کوشش و پاکدامنی و درستکاری مرا یاری کنید . »

4. آداب خواب رسول خدا (ص) چگونه بود ؟
اغلب شب ها زود می خوابید و در نیمه دوم شب برای نماز شب برمی خواست .
هنگام خواب می فرمود : خدایا آن روز که بندگانت را برمی انگیزی مرا از عذاب حفظ فرما .
هنگام برخاستن از خواب برای خدا به سجده می افتاد .

5. سفارشات امام صادق (ع) درباره خواب را بنویسید .
- هر کس با وضو به بستر رود بسترش مسجد اوست .
- چون به بستر می روی نگاه کن و ببین در روز چه بدست آورده ای و به یاد آر که خواهی مرد و قیامتی در کار است .
چون به بستر رفتی تسبیح حضرت زهرا (س) و آیه الکرسی و سوره ناس و فلق را بخوان .

6. آداب غذا خوردن با استفاده از فرمایشات معصومین را بنویسید ؟
آغاز غذا با نام خدا و پایانش با حمد و سپاس او .
پرهیز از زیر نظر گرفتن دیگری و نگاه به لقمه او .
تا گرسته نشده ایم دست بسوی عذا دراز نکنیم و قبل از سیر شدن دست از غذا بکشیم .
خوردن غذا به آهستگی و آرامی .
آب را سه نفس بنوشیم و با بسم الله شروع و با الحمدلله تمام کنیم .

7. رسول خدا (ص) چه نظری درباره ورزش داشت ؟
در مسابقات ورزشی حضور می یافت و از مردم می خواست شنا کردن و سوار کاری و تیراندازی را به فرزندان شان بیاموزند .

اندیشه و تحقیق :
الف )
1. چرا در میان موجودات فقط انسان است که ممکن است زمان هرز رفته و تلف شده داشته باشد ؟

موجودات دیگر با هدایت غریزی به سوی رفع نیاز خود حرکت می کنند اما انسان باید با فکر و انتخاب خود به رفع نیازهای خود بکوشد که گاهی عواملی مانع می شود و بنابراین امکان دارد عمر تلف شده داشته باشد .

2. مقصوداز این که رسول خدا ( ص) برای مسلمانان اسوه است چیست ؟
یعنی از آنان پیروی کنیم و در این راه هر چه موفق تر باشیم به آن ها نزدیک تر شده و از نور وجودشان بیشتر بهره مند می شویم .

ب )
در مورد مسائل زیر تحقیق کنید :
1. خوردن غذای غصبی چه حکمی دارد ؟
غصب کردن حرام است یعنی نمی شود به ناحق مال دیگری را تصاحب کرد هرگونه تصرفی و از جمله خوردن آن گناه دارد و واجب است هر چه زودتر به صاحبش برگرداند .

2. چه حیواناتی حرام گوشت هستند ؟
پستانداران حرام گوشت : درندگان مانند شیر و پلنگ و ببر و گرگ و سگ و خرس و کفتار وکلا سگ سانان و گربه سانان و میمون و خرگوش و موش و جوجه تیغی و ... و کرگدن و فیل و خوک ( که بیش از دو سم دارند ) و پستانداران دریایی مثل نهنگ و فک و شیر دریایی ...
پرندگان حرام گوشت : پرندگان شکاری و درنده ( نظیر عقاب و قرقی و باز و لاشخور ) و کلاغ ، طاووس ، خفاش ، پنگوئن و ... ( پرندگان حرام گوشت ثابت نگهداشتن بالشان بیشتر از بال زدن آنهاست و دیگر اینکه سنگدان و انگشت پشت پا نظیر شست در انسان ندارند . )
ماهیان حرام گوشت : ماهیان بدون پولک نظیر کوسه . اره ماهی حرام هستند . حیوانان بی مهره : بجز ملخ و میگو بقیه حرامند مانند کرم ها ، حلزون ، هشت پا ، خرچنگ و انواع حشرات .

درس چهاردهم
کتاب زندگی

نکات
1. قرآن کریم ، راهنمای زندگی ماست .
2. اولین برنامه ی زندگی ، تعیین وقت مناسبی برای خواندن قرآن کریم است .
3. مناسب ترین وقت برای خواندن قرآن دوران جوانی و نوجوانی است که انسان آمادگی بیشتری برای دریافت حقایق قرآن دارد .
4. هرکس در جوانی قرآن بخواند قرآن با گوشت و خونش در می آمیزد .

اندیشه و تحقیق :

1. وظیفه ی تعلیم و تبیین قرآن کریم پس از پیامبر اکر م (ص) بر عهده ی چه کسانی است ؟
با استفاده از حدیث ثقلین و یا احادیث دیگری که می دانید این سوال را پاسخ دهید.
پیامبر اکرم (ص) در حدیثی که معروف به حدیث ثقلین است می فرماید : من از میان شما می روم و دو چیز گرانبها از خود به یادگار می گذارم یکی کتاب خدا و دیگری اهل بیتم مادام که به این دو چنگ بزنید گمراه نخواهید شد و این دو از یکدیگر جدا نخواهند شد . » از این حدیث معلوم می شود که اهل بیت پیامبر (ص) که پیوند ناگسستنی با قرآن دارند همسنگ و همطراز با قرآن هستند از علم و عصمت برخوردارند و از قدرت تعلیم و تبیین قرآن برخوردارند .

2. اگر ما مسلمانان در خواندن قرآن کریم سهل انگاری کنیم و در تنظیم برنامه های زندگی خود از راهنماییهای آن بهره نبریم با چه مشکلاتی روبه رو خواهیم شد ؟
قرآن کتاب هدایت بشر به سوی سعادت ابدی است . این برنامه ی زندگی از جانب کسی است که انسان را خلق کرده است و بهتر از هر کس انسان و سعادت او را می شناسد . پشت کردن به این برنامه جز گمراهی و شقاوت ثمری نخواهد داشت .

 



 
+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس ششم


صفات خدا در کلام خدا

نکات

1. این جهان آیت و نشانه ی اوصاف الهی است .
2. هر خیر و کمالی در جهان از خیر و کمال خداوندی که آفریننده ی آن است سرچشمه گرفته است .
3. انسان و جهان نشانه های حکمت ، قدرت ، علم ، رحمت و ... الهی است .
4. قرآن می فرماید : در زمین برای اهل یقین نشانه هاست و نیز در خودتان ، آیا نمی نگرید ؟

در حمد و تسبيح محبوب - در پناه ايمان

درس هفتم :

در حمد و تسبیح محبوب

نکات

1. هیچ وصف نیکویی را نمی توان سراغ گرفت که خداوند به آن متصف نباشد .

2. خداوند وجود کامل است و هر وجود کامل همه ی صفات نیکو را داراست . پس خداوند همه ی صفات نیکو را داراست .

3. خداوند صفات کمالی موجودات را دراست نه صفاتی که از نقص سرچشمه می گیرد .
4. صفاتی که حکایت از نقص می کند چیزی نیستند که تا خداوند به آن ها متصف باشد مثلا جهل فقدان علم و عجز فقدان قدرت است .

5. ما صفاتی را که جنبه یکمال دارند به خدا نسبت می دهیم ( صفات ثبوتی ) و صفاتی را که جنبه ی نقص دارند از او سلب می کنیم ( صفات سلبی )

سوال های متن :

1. چگونه می توان پی برد که خداوند همه ی صفات نیکو را داراست ؟ استدلال نمائید .

مقدمه اول : خداوند وجودی کامل و عاری از هرگونه عیب و نقص است .

مقدمه دوم : هر موجود کاملی همه ی صفات خوب و نیکو را داراست .
نتیجه : پس خداوند همه ی صفات خوب را داراست .

2. صفات ثبوتی خداروند را تعریف کنید .

صفاتی که جنبه ی کمال دارند و خداوند آن ها را داراست مثل قدرت ، علم و عدالت .

3. صفات سلبی خداوند را تعریف کنید .

صفاتی که از نقص و نیاز ناشی می شود و خداوند از داشتن این صفات مبراست .

اندیشه و تحقیق :

الف )

1. ملاک و معیار توصیف خداوند به بعضی از صفات چیست ؟

هر صفتی که نشانه کمال به خوبی باشد می توانیم خداوند را به آن توصیف کنیم مانند علم و قدرت زیرا هر کمالی که در عالم باشد منبع و مبدأ آن خداست .

2. چرا نمی توانیم بعضی از صفات را به خدا نسبت دهیم ؟

صفاتی که نشانه نقص و نیاز باشد نمی توانیم بخدا نسبت دهیم چون خداوند آنها را ندارد مانند جهل ، زیرا جهل یعنی نداشتن علم و حال آنکه خدا عالم مطلق است .

3. چه تفاوتی میان صفات خدا و صفات انسان ها وجود دارد ؟

در انسان دوگونه صفت است برخی نشانه کمال و نیکویی هستند و برخی حکایت از نقص و کمبود می کنند . خداوند آن دسته از صفات انسان را که نشانه نقص و کمبود است را ندارد تنها صفات کمالی انسان را آن هم در حد کمال و اعلاء داراست .

ب )

چهار جمله به صورت مناجات بنویسید که در آن خداوند حمد شده باشد چهار جمله هم به صورت تسبیح بنویسید که بیانگر تنزیه خدا باشد .

1. حمد : خدایا تو مهربانی ، رحمتت همه را فرا گرفته است .
2. حمد : خدایا تو بر پنهان و آشکار علم داری .
3. حمد : خدایا تو با قدرت بی انتهایت آسمانها را برافراشتی .
4. حمد : خدایا تو با لطف گسترده ات همه موجودات را به کمال شایسته خود می رسانی .


1. تسبیح : پروردگار من اگر همه موجودات از خود استقلالی ندارند تو قائم بخود و برپادارنده دیگرانی .
2. تسبیح : پروردگار من اگر همه عاجز و ناتوانند تو قدرتمند و توانا هستی .
3. تسبیح : پروردگار من اگر همه زوال پذیر و فانی اند تو باقی و ابدی هستی .
4. تسبیح : پروردگار من اگر همه موجودات روزی خور خوان نعمت تو هستند تو روزی بخش دیگران هستی .

ج )

1. صفات ثبوتی و سلبی را که در شعر آمده است استخراج کنید و از یکدیگر تفکیک نمایید .

صفات ثبوتی : پاک ، توحید ، حکیم ، عظیم ، کریم ، رحیم ، مستحق ثنا ، نامحدودی ، عز ، جلال ، علم ، یقین ، نور ، جود ، ستار ، حمد .

صفات سلبی : رنج ، درد ، نیاز ، بیم ، عیب ، خطا ، جنبش ، کمیت ، مثل داشتن ، ضد داشتن .

درس هشتم

در پناه ایمان

نکات

1. اگر کسی به مرحله ی ایمان برسد می تواند به بهره ها و ثمرات آن امیدوار باشد .

2. مؤمن کسی است که عمل صالح انجام می دهد . زیرا هر کس به مرحله ی ایمان رسید به آن چه ایمان آورده عمل می کند .

3. عمل صالح و کار شایسته وقتی ارزش مند است که بر اساس ایمان به خدا و به خاطر او انجام گرفته باشد .

4. عمل شایسته ثمره ی ایمان است .

5. علم و شناخت مانند چراغ است که راه را نشان می دهد اما برانگیزاننده و محرک انسان به عمل ایمان است .

6. جایگاه علم ، ذهن و اندیشه ی آدمی است و جایگاه ایمان قلب انسان می باشد .
7. ایمان قلبی محرک و انگیزه انسان برای حرکت است .
8. قلب کانون وجود آدمی است .
9. دوستی و یا تنفر نسبت به کسی مربوط به قلب است .
10. اطمینان و آرامش و یا اضطراب و پریشانی از صفات قلب است .
11. ایمان باور و اعتماد قلبی همراه با حب و دوستی و اعتماد و اطمینان است که شوق به سوی عمل را در انسان ایجاد می کند .
12. در صورتی قلب برای پذیرش حقیقت آماده است که به زیبایی هایی آراسته و از آلودگی هایی دور باشد .
13. قلب مقدس ترین حرم عالم هستی است .
14. ایمان درختی است که در قلب جوانه می زند و تناور می گردد و بر شاخه های آن اعمال شایسته و نیکو پدیدار می شود

سوال های متن :

1. قرآن درباره ی ایمان و عمل صالح چه نکاتی را بیان می فرماید ؟ ( سه مورد )

- اگر کسی به مرحله ی ایمان برسد می تواند به ثمرات آن امیدوار باشد .
- مؤمن کسی است که عمل صالح انجام دهد .
- عمل صالح و کار شایسته وقتی ارزشمند است که بر اساس ایمان به خدا و به خاطر او انجام گرفته باشد .

2. چه نسبتی بین عمل و ایمان وجود دارد ؟

عمل ثمره و میوه ایمان است . شناخت ماتا به مرحله ایمان نرسد منجر به عمل نمی شود .

3. کانون وجود آدمی چیست ؟

قلب کانون وجود آدمی است . اگر به چیزی گرایش داریم و یا از کسی متنفریم مربوط به قلب ماست قلب است که گاه قساوت گاه آرامش دارد و گاه اضطراب و گاه در حال یقین است و گاه در حال شک .


5.از نظر قرآن جایگاه قلب در انسان چگونه است ؟

قلب محور وجود انسان است و عموم حالات پسندیده یا ناپسند از قلب سرچشمه می گیرد .


6. چگونه آگاهی از یک کار خوب به عمل منجر می شود ؟

برای این کار باید آگاهی از عقل و ذهن عبور کند و به قلب برسد به گونه ای که قلب آن را باور کند . از آنجا که قلب مرکز محبت و شوق است وقتی حقیقتی را باور کرد بدان حقیقت شوق پیدا می کند و همت انسان را به سوی آن بر می انگیزد . در این حالت است که انسان بدان حقیقت دل می بندد و احساسی از اطمینان و آرامش وجودش را فرا می گیرد .


7. مقدس ترین حرم عالم کدامست ؟

قلب مقدس ترین حرم عالم هستی است بنابراین باید ببینیم قلب ما منزلگاه کیست و برای کدام دوست می تپد و با مهر چه کسی گرم است و در این حرم چه کسی حضور دارد ؟ . اندیشه و تحقیق :


الف – پاسخ دهید :

1. چگونه ایمان میان شناخت و عمل پیوند ایجاد می کند ؟

برای اینکه شناخت از یک کار خوب به عمل منجر شود باید از مرحله عقل و ذهن عبور کند و به قلب برسد به گونه ای که قلب آن را باور کند قلب مرکز محبت و شوق است وقتی حقیقتی را باور کرد بدان حقیقت شوق پیدا می کند و همت انسان را به سوی آن بر می انگیزد و بدنبالش به آن عمل اقدام می کند .


2. بعد از شناخت زبان یک کار قلب چه نقشی در ترک آن دارد ؟ مثال بزنید .

باید این شناخت به قلب برسد بطوری که قلب زیان آن را باور کند و بدنبالش نفرت به آن کار در آن ابه آن کار در آن ایجاد شود و بدینوسیله تصمیم بر ترک آن بگیرد . به عنوان مثال شناخت زیان سیگار به تنهایی برای ترک آن کافی نیست زیرا بسیاری از افار که زیان آن را می دانند باز آنرا استعمال می کنند بلکه باید این شناخت به یک باور قلبی تبدیل شود که سیگار زیان دارد آنگاه نسبت به آن نفرت ایجاد شود و بعد عزم بر ترک در انسان ایجاد شود .


ب – استاد شهید مرتضی مطهری در کتاب انسان و ایمان تفاوت های علم و ایمان را بیان کرده است . آن کتاب را بخوانید و تفاوت های گفته شده را در مقابل یکدیگر در جدولی مانند جدول زیر بنویسید .

ردیف

علم

ایمان

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

توانستن

روشنایی و توانایی بخشیدن

ابزار ساختن

سرعت بخشیدن

نمایاندن آنچه هست

انقلاب بردن

جهان را جهان آدمی کردن

ساختن طبیعت

زیبایی عقل

دادن امنیت بیرونی

خوب خواستن

عشق و امید و گرمی بخشیدن

مقصد دادن

جهت د ادن

الهام بخشیدن که چه باید کرد

انقلاب درون

روان را روان آدمیت ساختن

ساختن انسان

زبایی روح

دادن امنیت درونی

قدم در وادی امن

درس نهم :

قدم در وادی امن

نکات

1. قلب پاک نوجوان و جوان دریچه ای گشوده به آسمان است .
2. پاکی دوران جوانی فرصتی طلایی برای رسیدن به ایمان است .
3. انسان با قلبی پاک از مادر متولد می شود و این پاکی اغلب تا جوانی باقی می ماند .
4. نوجوانی و جوانی خوشبخت است که پاکی اغلب تا جوانی باقی می ماند .
5. هر اندازه که پاکی بیشتر باشد درهای لطف و رحمت خداوند به روی انسان بازتر است .
6. انسان تا قوای جوانیش هست تا روح لطیف جوانی هست تاریشه های فساد در او کم است می تواند خودش را اصلاح کند .
7. تفکر پیرامون آیات خدا و توجه دائم به خدا و نعمت های او و انس با عوامل تقویت کننده یاد خدا و دوری از موانع یاد خدا و انجام نیکی و دوری از بدی و رعایت واجبات و محرمات از عوامل رسیدن به ایمان و حفظ آن است .

سوال های متن :

1. رسول خدا (ص) درباره زیباترین مژده به جوانان و نوجوانان در استفاده از فرصت چه می فرماید ؟

یکی از ملائکه ی خداوند هر شب بر بالین جوانان می آید و آنان را ندا می دهد : برخیزید و ( برای رستگاری ) بکوشید .

2. چگونه تفکر پیرامون آیات خدا ایمان و محبت انسان را نسبت به او زیاد می کند ؟

زیرا جهان و زیبایی های آن نشانه های زیبایی ، علم ، قدرت و رحمت خداست توجه به آنها یاد خدارا در دل زنده می کند و رحمت خدا را یادآور می شود و این یادآوری بر دوستی و محبت ما به او می افزاید .

3. اثر توجه دائم به خدا و یاد او چیست ؟

توجه دائم به او ارتباط ما با او را افزایش می دهد و این پیوند را مستحکم می کند . یکی از حکمت های نمازهای پنج گانه زنده نگهداشتن یاد خدا در تمام طول شبانه روز است .

4. توجه به نعمت ها و لطف های خدا به انسان چه نتیجه ای دارد ؟

اگر به زندگی خود توجه کنی نشانه های لطف و رحمت خدا را بروشنی می بینی . ذکر محبت های خدا یاد او را زنده نگه می دارد و قلب را به او نزدیک می کند .

5. چه عواملی معمولا ما را به یاد خدا می اندازد ؟

مطالعه زندگی معصومین (ع) و دوستان خدا ، قرائت قرآن کریم ، حضور در مسجد و شرکت در نماز جماعت ، زیارت مرقد معصومین (ع) و امام زادگان و اولیای خدا ، همنشینی با دوستان صادق و صمیمی از جمله این عوامل هستند .

6.دو مورد از عواملی که یاد خدا را در دل ضعیف می کنند را توضیح دهید .

1) دوستانی که نگاه جدی به زندگی نکرده و هدفی متعالی ندارند اینان فضایی اطراف ما ایجاد می کنند که فرصت یاد خدا را از آدمی می گیرد .

2) سرگرم شدن به فیلم ها و کتابهای نامناسب نهال پاکی و طهارت نوجوانی را می خشکاند و پیوند با خدا را بشدت ضعیف می کند .

7. چهار مورد از عواملی که باعث رسیدن به ایمان و حفظ آن در انسان می شود را نام ببرید .

1) تفکر پیرامون آیات خدا
2) توجه دائم به خداوند و ذکر و یاد او
3) توجه به نعمت ها و لطف های خدا به انسان
4) انجام اعمال نیک و دوری از گناه

اندیشه و تحقیق :

1.چرا حرکت به سوی خدا و کسب سعادت الهی در جوانی و نوجوانی آسان تر از بزرگسالی است ؟

زیرا در سنین بزرگسالی ریشه های اخلاق فاسد در انسان زیادتر می شود و جهاد مشکل تر است ولی در سن جوانی و نوجوانی بواسطه پاکی خود به ملکوت نزدیک تر است و بنابراین تلاش برای اصلاح و خودسازی آسانتر است .

2. به نظر شما مهم ترین نکته در توصیه امام خمینی «ره» به جوانان چیست ؟ چرا ؟

مهم ترین توصیه امام به جوانان این است که : « نگذارید در اصلاح حال خودتان زمان جوانی به زمان پیری بیفتد » زیرا تا قوای جوانی هست تا روح لطیف جوانی هست تا ریشه های فساد در اوو کم است می تواند خودش را اصلاح کند .

3. به نظر شما مهم ترین عامل در تضعیف ایمان و فراموشی خداوند کدام است ؟ چرا ؟

انجام نیکی ها ، زیرا هر عمل نیک دل را نورانی تر می کند و دل پاک و نورانی به ملکوت خدا نزدیک تر است .

4. به نظر شما مهم ترین عامل در تضعیف ایمان و فراموشی خداوند کدام است ؟ چرا ؟

انجام گناه مهم ترین عامل تضعیف ایمان است . هر گناه چون غباری صفحه دل را می پوشاند و به اندازه خود مانع رسیدن نور در حقیقت می گردد .

5.چگونه می توان دل را حرم همیشگی خدا کرد ؟

توجه دائمی به خدا و رعایت پاکی چشم و زبان و فکر و خیال و قلب و ...

 

عزم خوب زيستن

مرحلهء دوم :آهنگ سفر

درس دهم

عزم خوب زيستن

نکات

1. عزم به معنی اراده ، قصد و آهنگ به سوی هدفی است .
2. آدمی با عزم و اراده خود آنچه را انتخاب کرده عملی می سازد .
3. عزم ظهور گوهر انسانیت یعنی اختیار است .
4. تفاوت درجات انسان به درجات عزم اوست .
5. کار بزرگ عزم بزرگ می طلبد .
6. قدم گذاشتن در راه زندگی سعادتمندانه نیازمند عزمی قوی است .
7. عهد با خدا عهدی برای رضایت او و سعادت و رستگاری ماست .
8. خدا از ما وقتی راضی است که در مسیر خوشبختی باشیم .

9. آنچه خداوند در مسیر بندگی از ما می خواهد فقط برای خوشبختی ماست زیرا او کمال بی نیازی است او نقصی ندارد که بخواهد که با درخواست از ما آن را برطرف کند و ماهم از خود چیزی نداریم که تقدیم او کنیم .

10. خدا چون ما را خلق کرده است ما و خوشبختی ما را دوست دارد اگر می گوید این راه را بروید برای آن است که به سعادت خود برسیم . پس رضایت او در کمال و خوشبختی ما و اطاعت از او راه سعادت ماست .

11. دین همان راه کمال و خوشبختی یعنی راه رضایت خداست .
12. عزم برحرکت به سوی کمال و کسب رضایت خدا عزم بر دینداری است .
13. وفای به عهد و پیمان عین دینداری است .
14. میزان دینداری ما به میزان وفاداری به این عهد است

15. عهد و میثاق میان انسان و خدا سه مرحله دارد : 1- عهد برای قدم گذاشتن در اصل راه 2-تجدید روزانه عهد 3- تکمیل عهد .

16. اعمالی که لازمه پیمودن راه خوشبختی است و بدون آن این راه طی نمی شود واجب نام دارد .
17. اعمالی که مانع پیمودن راهند و مارا از مسیر خوشبختی دور کنند حرام نامیده می شوند .
18. انجام واجبات و دوری از محرمات همان پیمودن راه رستگاری و رضای دوست است .
19. اعمالی که رفتن به سوی کمال را آسان تر می کنند و رسیدن به درجات برتر رستگاری را میسر می سازند مستحب نام دارند .
20. اعمالی که از سرعت حرکت می کاهند و توفیق رسیدن به درجات برتر خوشبختی را سلب می کنند مکروه نامیده می شوند .
21. کارهای عادی روزانه که اثر خاصی ندارند مباح نامیده می شوند .
22. تجدید میثاق روزانه غفلت و سهل انگاری را می زداید و مارا در عمل ثابت قدم تر می نماید.

سوال های متن :

1. برای اینکه انسان راهی را انتخاب کند و عملی را انجام دهد چه مراحلی را طی می نماید ؟

اول درباره هدف و راه زندگی تفکر می کند تا درستی یا نادرستی آن را دریابد و آنگاه قلباًآن را می پذیرد و به آن شوق پیدا می کند و در مرحله دوم آهنگ رفتن می کند و در مرحله سوم قدم پیش می گذارد و به راه می افتد .

2. معنی عزم چیست ؟

عزم به معنی اراده ، قصد و آهنگ به سوی هدفی است . آدمی با عزم و اراده خود آنچه را انتخاب کرده عملی می سازد .

3. منظور از گوهر انسانیت به چیست ؟

چون یکی از ویژگی های انسان قدرت انتخاب است بنابراین گوهر انسانیت ، اختیار می باشد .

4. معنی عهد با خدا چیست ؟

یعنی عهدی برای رضایت او وسعادت و رستگاری ما .

5. دین چیست ؟

دین همان راه کمال و خوشبختی یعنی راه رضایت خداست .

6. مراحل سه گانه عهد میان انسان و خدا را نام ببرید ؟

1) عهد برای قدم گذاشتن در اصل راه 2) تجدید روزانه عهد 3) تکمیل عهد

7. مکروه را تعریف کنید ؟

اعمالی که از سرعت حرکت انسان می کاهند و توفیق رسیدن به درجات برتر رستگاری را میسر می سازد.

اندیشه و تحقیق :

الف )

1.عزم چه رابطه ای با اختیار دارد ؟

انسان با عزم و اراده ی خود آن چه را در اختیار و انتخاب کرده است عملی می سازد . به همین جهت عزم ظهور گوهر انسانیت یعنی اختیار است .

2. چرا انسان های با اراده و مصمم را دوست داریم و از انسان های بی اراده خوشمان نمی آید ؟

انسان هر صفتی را که نشانه کمال باشد دوست دارد . انسانهای با اراده و مصمم دارای کمالاتی از قبیل ثبات قدم و اعتماد به نفس و صبر و ... هستند از این جهت دوست داشتنی هستند ولی انسانهای بی اراده از این کمالات برخوردار نیستند و ناقصند بنابراین دوست داشتنی نیستند .

3. چرا تعریف اول از واجب ، حرام ، مستحب و مکروه اساس تعریف دوم است ؟

چون کلمه انجام نقطه ی مقابل ترک است و کلمه ی سعادت نقطه ی مقابل کلمه ی عذاب است بنابراین با تبدیل کلمه انجام در تعریف اول به کلمه ی ترک و تبدیل کلمه ی سعادت به کلمه ی عذاب و بالعکس می توانیم تعریف دوم را درست کنیم .

ب)

1. کلمه عهد به صورت های مختلفی از قبیل عاهدتم ، الم اعهد عهدنا ، عهدی ، عاهدوا حدود 45 بار در قرآن کریم آمده است . آیات 40 و 80 و 177 سوره بقره 76 و 77 آل عمران ، 115 طه ، 60 یس ، 10 فتح و 8 مؤمنون از جمله آن آیات می باشند که برای تحقیق انتخاب شده اند در مجموعه این آیات اندیشه کنید و پاسخ سوال های زیر را در دفتر خود یادداشت کنید .

- عهد میان چه کسانی است ؟

میان خدا و بندگانش

- عهد درباره چیست ؟

عهد درباره کسب رضایت او و رسیدن به سعادت و رستگاری خودمان .


- عاقبت عهد شکنان چه بوده است ؟
- شقاوت و بدبختی و مبتلا شدن به عذاب .

چه کسانی به عهد وفادار بوده اند و چه نتیجه ای رسیده اند ؟

- آنان که در کسب رضایت خدا ثابت قدم و استوار بوده اند و با اعتماد به نفس تمام مشکلات را تحمل نموده اند . سرانجام اینان سعادت و رستگاری و خشنودی خداست .


در آیات مبارکه 130 طه ، 17 لقمان ، 60 و 61یس تدبر نموده و بیان کنید هر آیه ناظر کدام یک از مراحل یه گانه عهد است ؟

آیه 130 طه : پس در برابر آنچه می گویند صبر کن و پیش از طلوع آفتاب و قبل از غروب تسبیح و حمد پروردگارت را به جا آور ...

آیه 17 لقمان : پسرم نماز را برپا دار و امر به معروف و نهی از منکر کن و در برابر مصائبی که به تو می رسد شکیبا باش که این از کارهای مهم است .

جواب : مرحله اول
آیه 60 -61 یس : آیا با شما عهد نکردم ای فرزندان آدم که شیطان را نپرستید که او برای شما دشمن آشکاری است !؟ و اینکه مرا بپرستید که راه مستقیم این است .

جواب : مرحله اول

 



+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس پنجم : پنجره اي به روشنايي

هدف کلي : مقايسه ديدگاه ها درباره ي مرگ و تشخيص مزيت ها و برتري هاي ديدگاه توحيدي و ثمرات آن
مرور مفاهيم :
1. انسان همواره با حادثه ي عظيمي به نام «مرگ» روبروست .
2. در مواجهه ي با مرگ دو ديدگاه کلي وجود دارد .
3. يک ديدگاه مي گويد که مرگ پايان زندگي است .
4. ديدگاه ديگر مي گويد که مرگ آغاز حيات برتر است .
5. قرآن کريم اين دو ديدگاه را طرح مي کنند و نتايج هر دو ديدگاه را اعلام مي کند .
6. هر يک از اين دو ديگاه داراي پيامدهايي در زندگي انسان است .
7. دنياي امروز ، با غفلت از جهان آخرت ، زيان سنگين اخلاقي و اجتماعي ديده است .

1. کساني که مرگ را پايان زندگي مي دانند در برابر موضوع مرگ دو واکنش نشان مي دهند :
- برخي نمي توانند خود را از انديشه ي مرگ و نابودي پس از آن نجات دهند ؛ از همين رو اضطراب از فنا و نابودي همواره آنان را آزار مي دهد و دمي آسوده نمي گذرد .
- برخي نيز مي کوشند درباره ي مرگ نينديشند و نسبت بدان بي توجه و غافل باشند . آنان فکر مي کنند که با غفلت از مرگ مي توانند بر اضطرابي که ناشي از فکر نابودي است ، غلبه کنند .

 

سوره ي روم ، آيه ي 7و8
سوره ي يونس ، آيه ي 7و8

اين آيات ديدگاه غير الهي نسبت به مسئله ي مرگ را نقد مي کند و پيام هاي زير از آن مستفاد مي شود:
1. منکرين آخرت نسبت به زندگي دنيا سطحي نگر هستند و ظاهر اين زندگي را مي بينند .
2. اين گروه درباره نظام خلقت نمي انديشند :
جهان خلقت نظامي حق دارد که لازمه ي آن غايتمندي آن است .
3. اين گروه ملاقات پروردگار را انکار مي کنند .
4. رضايت دادن به زندگي دنيا و قناعت کردن به آن از ويژگي هاي اين گروه است .
5. از نشانه هاي نظام حکيمانه و غايتمندي در جهان خلقت غفلت مي کنند .
6. ديدگاه اين گروه آثار گناه آلود دارد و سرنوشت زيانباري در جهان ديگر دارند .

2. پيامدهاي ديدگاه غير الهي نسبت به مسئله مرگ اين است که :
- قرار گرفتن زندگي در بن بست و بسته شدن دريچه هاي اميد به روي انسان .
- بي ارزش شدن زندگي
- دچار شدن به ياس و نااميدي ، از دست دادن شادابي و نشاط زندگي
- کناره گيري از ديگران و دچار شدن به انواع بيماري هاي روحي .
- قدم گذاشتن در راه هايي که سرگرداني بيش تر به دنبال دارد .

 

سوره ي کهف ، آيه ي 103 تا 105

3. دقت در اين آيات سرنوشت کساني که راه غفلت از مرگ را پيش گرفته اند چنين است که :
- کوشش آنان در زندگي به جايي نمي رسد .
- سرمايه ي زندگي را از دست مي دهند .
- فکر مي کنند که بهترين عملکرد را دارند اما تلاششان بي نتيجه است .
- اگر اعمال درستي هم داشته باشند به دليل نوع زندگي که انتخاب کرده اند فايده نخواهد داشت .
- اعمالشان در روز قيامت ارزشي ندارد و راهگشا نخواهد بود .

4. وان اديان الهي مرگ را پايان بخش دفتر زندگي نمي دانند بلکه آن را غروبي مي دانند که طلوعي درخشانتر در پيش دارد . مرگ ، نسبت به دنيا مرگ و نسبت به جهان ديگر تولد است . در نتيجه ، آدمي نابود نمي شود و از يک هستي به هستي بالاتري مي رود . آنان مرگ را گذرگاهي به جاودانگي مي دانند ؛ لذا نه تنها از انديشيدن درباره ي مرگ نمي هراسند بلکه توجه به آن و حيات پس از آن را ضروري مي دانند .

5. پيامبر اکرم (ص) درباره ي مرگ مي فرمايد : باي بقا خلق شده ايد ، نه براي نابودي و فنا ، و با مرگ تنها از جهاني به جهان ديگر منتقل مي شويد .

6. از ديدگاه پيامبر (ص) با هوش ترين مومنان کساني هستند که : آنان که فراوان به ياد مرگ اند و بهتر از ديگران خود را براي آن آماده مي کنند .

7. امير مومنان علي (ع) درباره مرگ مي فرمايد : اي مردم ! آدمي در همان حال از مرگ مي گريزد ، آن را ملاقات مي کند . زندگي ميدان از دست دادن جان ، و فرار از مرگ عين نزديک شده به آن است .

8. از پيامدهاي ديدگاه الهي نسبت به مرگ :
- بيرون آمدن زندگي از بن بست و باز شدن پنجره ي اميد و روشنايي به روي انسان و ايجاد شور و نشاط و انگيزه ي فعاليت و کار در زندگي .
- نهراسيدن از مگر و آمادگي براي فداکاري در راه خدا .

9. خداپرستان حقيقي در دنيا زندگي مي کنند ، زيبا هم زندگي مي کنند اما به آن دل نمي سپرند ؛ از اين رو ، مرگ را ناگوار نمي دانند .
آنان معتقدند که مرگ براي کساني ناگوار است که با کوله باري از گناه با آن مواجه شوند ، چنين کساني از ملاقات مرگ دچار وحشت مي شوند .

10. عدم ترس خداپرستان از مرگ به اين معنا نيست که آنان آرزوي مرگ مي کنند ، بلکه آنان از خداوند عمر طولاني مي خواهند تا بتوانند در اين جهان با تلاش در راه خدا و خدمت به انسان ها ، با اندوخته اي کامل تر خدارا ملاقات کنند و به درجات برتر بهشت نائل شدند .
همين عامل سبب مي شود که دفاع از حق و مظلوم و فداکاري در راه خدا آسان تر مي شود و شجاعت به مرحله ي عالي آن برسد و آن گاه که حيات اين دنيا چيزي جز ننگ و ذلت نباشد و فداکاري در راه خدا ضروري شود ، به استقبال شهادت مي روند تا با شهادت خود راه آزادي انسان ها را هموار کنند .

 

انديشه و تحقيق
1. چرا برخي از افراد با اين که آخرت را قبول دارند و از لحاظ فکري آن را پذيرفته اند ، تلاش چنداني براي آن جهان نمي کنند و در زندگي و کارهاي خود به گونه اي عمل مي کنند که گويي آخرتي در پيش نيست ؟

برخي از افراد گرچه منکر آخرت نيستند ولي از آن غافل اند يعني رفتار و کردارشان کم تر از ايمان قلبي و باور جدي به اين انديشه است . بسياري از آنان چنان به زندگي دنيوي خود سرگرم اند که از حيات اخروي غافل مانده اند . اينان در حقيقت داراي ايمان قوي نيستند و صرفا به زبان يا حداکثر در انديشه معاد را قبول دارند و قلبا بدان گرويده اند .

 

2. آيا توجه به آخرت لزوما بي توجهي به دنيا و عقب ماندگي را در پي دارد ؟

خير . اعتقاد به آخرت نه تنها سبب عقب ماندگي نيست ، بلکه سبب تصحيح زندگي و پيش گرفتن اخلاق الهي در زندگي مي شود .

 

3. با مطالعه و دقت در آيات 32 تا 37 سوره ي مومنون ، توضيح دهيد اين آيات بيان گر کدام تفکر درباره ي مرگ است ؟

اين آيات بيان گر ديدگاه غير الهي نسبت به مرگ است .

 

خود آزمايي :
1. انسان همواره با حادثه عظيمي به نام ............ روبروست .

ج ) مرگ

 

2.به فرموده امام حسين (ع) ، مرگ ............... است .

ج ) سعادت

 

3. درباره مرگ دو ديدگاه وجود دارد . ديدگاه غير الهي را بنويسيد .

ج ) صاحبان اين ديدگاه چنين مي انديشند که مرگ پايان زندگي است . هر انساني پس از مدتي زندگي در دنيا ، دفتر عمرش بسته مي شود و حيات او پايان مي يابد و رهسپار نيستي مي شود .

 

4. پيامدهاي ديدگاه غير الهي نسبت به مسئله مرگ رت بنويسيد ؟

ج)
- قرار گرفتن زندگي در بن بست و بسته شدن دريچه هاي اميد به روي انسان .
- بي ارزش شدن زندگي
- دچار شدن به ياس و نااميدي ، از دست دادن شادابي و نشاط زندگي
- کناره گيري از ديگران و دچار شدن به انواع بيماري هاي روحي
- قدم گذاشتن در راه هايي که سرگرداني بيش تر به دنبال دارد .

 

5. چرا خدا پرستان واقعي مرگ را ناگوار نمي دانند ؟

ج ) خداپرستان حقيقي در دنيا زندگي مي کنند ، زيبا هم زندگي مي کنند اما به آن دل نمي سپرند ؛ از اين رو ، مرگ را ناگوار نمي دانند .
آنان معتقدند که مرگ براي کساني ناگوار است که با کوله باري از گناه با آن مواجه شوند ، چنين کساني از ملاقات مرگ دچار وحشت مي شوند .

 

 

درس ششم : آينده ي روشن

هدف کلي : توانايي تبيين دلايل ضرورت معاد و امکان معاد جسماني
اصطلاحات علمي درس :
ضرورت معاد
امکان معاد
استدلال در پرتو حکمت
استدلال در پرتو عدل
حکيم

 

مرور مفاهيم :

1. قرآن کريم حيات اخروي انسان را حتمي مي داند و انسان ها را به انديشه ي در آن دعوت مي کند .
2. قرآن کريم زندگي دنيايي را عبث و بيهوده نمي داند و خداوند را از بيهوده کاري منزه مي شمارد .
3. عقل آدمي مي گويد که توجه به خبر انبيا درباره ي آخرت ، ضرورت است و هشدار آنان را بايد جدي گرفت .
4. اقتضاي حکمت الهي وجود جهان آخرت و بازگشت انسان به سوي خداست .
5. اقتضاي عدل الهي وجود جهاني به نام آخرت است نا انسانها به آن چه استحقاقش را دارند ، برسند .
6. زنده شدن انسان ها پس از مگر با همه ي قوانين علمي سازگار است و امکان تحقق آن وجود دارد .

 

سوره نساء ، آيه ي 87
سوره مؤمنون ، آيه ي 115 و 116

1. براي قاعده عقلي « دفع خطر احتمالي لازم است » ، اگر سيم برقي را که بدون حفاظ است ، بر ديوار منزل خود مشاهده کنيم و يکي از اعضاي خانه به ما خبر دهد که در آن برق جريان دارد ، از دست زدن به آن خودداري مي کنيم . زيرا در اين گونه موارد از يک قانون عقلي پيروي مي کنيم که مي گويد : « دفع خطر احتمالي لازم است . »
2. مهم ترين خبري که انبيا براي بشر آورده اند ، خبر از معاد و سراي آخرت است . همه ي آنان پس از ايمان به خدا ، ايمان به آخرت را مطرح کرده و آن را لازمه ي ايمان به خدا دانسته اند . قرآن کريم با چنان صراحت و قطعيتي از آخرت ياد مي کند که جاي هيچ شک و شبه اي را باقي نمي گذادر . در اين کتاب الهي ، بعد از توحيد و يکتا پرستي ، درباره ي هيچ موضوعي به اندازه ي معاد سخن نرفته است .
3. مهم ترين خبري که انبيا براي بشر آورده اند خبر از معاد و سراي آخرت است . همه ي آنان پس از ايمان به آخرت را مطرح کرده و آن را لازمه ي ايمان به خدا دانسته اند .
4. از ديدگاه انبيا لازمه ي ايمان به خدا ، ايمان به آخرت است .
5. بعد از توحيد مهم ترين موضوعي که در قرآن کريم سخن رفته ، معاد است .
6. استدلالهايي که بر ضرورت معاد دلالت دارند :
- راه حکمت الهي
- راه عدل خداوندي
7. کار حکيمانه ، کاري است با هدف معقول و شايسته که نتايج صحيح و عاقلانه به دنبال دارد .
8.کسي که کارهايش حکيمانه است ف حکيم مي گويند .
9. خدا حکيم است چرا که اگر موجودي را خلق مي کند :
- هدفي شايسته برايش قرار مي دهد .
- امکانات رسيدن به هدف را هم به او اعطا مي کند .
- اگر تمايلات و خواسته هايي در وجودش آفريده ، پاسخ مناسب آن را پيش بيني کرده است .
10. هر انساني ميل به جاودانگي دارد و در آرزوي حياتي جاويدان است . اين گرايش به اندازه اي در آدمي قوي و شديد است که عموم تلاش هاي او ، از قبيل خوردن ، دفاع از خود در برابر خطرها و آفات و کسب و کار را تحت تاثير قرار مي دهد .
حال اگر زندگي انسان منحصر به همين دنيا باشد به معني آن است که به اين ميل او پاسخ درستي داده نشده است . از آن جايي که هر ميلي که در نهاد انسان است ، پاسخگويي در جهان خارج دارد نتيجه مي گيريم که يک زندگي جاويد در جهان آفرينش وجود دارد .
11.« ميل به کمالات بي نهايت » ضرورت معاد را ثابت مي کند :
- انسان طالب و خواستار همه ي کمالات و زيبايي ها ست ، اين طالب در هيچ حدي محدود نمي شود و پايان نمي پذيرد .
- دنيايي که در آن زندگي مي کنيم به تنهايي جاي مناسبي براي پاسخگويي به نيازهاي انسان نيست و عمر محدود انسان نيز با اين گرايش ها تناسب ندارد .
- ممکن نيست که خداوند عشق به خود و حيات ابدي را در وجود کسي قرار دهد و سپس او را در حالي که هنوز به شدت مشتاق اوست و بدان نرسيده از هستي بيندازد .

 

* نتيجه :

اگر مرگ پايان زندگي انسان باشد ، عموم دستورات الهي و سفارش هاي عقل و فطرت بيهوده مي شود و همه ي کمالات کسب شده از دست خواهد رفت . پس ميل به کمالات بي نهايت ضرورت معاد را در پرتو حکمت الهي اثبات مي کند .

 

* نکته :

1. هر انساني دو ويژگي « گرايش به بقا » و « بي نهايت طلبي » را در خود مي يابد .
2. خداي حکيم اين دو گرايش را بي سبب درما قرار نمي دهد .

 

انديشه و تحقيق :
1. ميان حکمت خداوند و ضرورت معاد چه ارتباطي هست ؟

لازمه ي حکمت خدا اين است که هيچ کاري از کارهاي خدا بيهوده و عبث نباشد پس لازمه ي حکمت خدا اين است که زندگي انسان را پاياني نباشد و آن چه در اين جهان به دست مي آورد با مرگ او از بين نرود .

 

2. ميان عادل بودن خداوند و ضرورت معاد چه ارتباطي وجود دارد ؟

نظام حاکم بر اين جهان اجازه نمي دهد که هر کس به طور کامل به نتيجه ي اعمال نيک يا بد خود برسد در اين صورت اگر معاد نبود امکان اجراي عدالت ميان مردمان وجود نداشت . پس عدل خدا ايجاب مي کند که در پي اين جهان عالمي ديگر وجود داشته باشد تا عدل و داد درباره ي همگان اجرا شود .

 

3. در آيات 45تا 48 واقعه ، 5 قيامت و 11 و 12 مطففين تامل کنيد و ببينيد و چه زمينه ها و انگيزه هايي سبب انکار معاد مي شود .

لجاجت و اصرار بر گناهان از قبيل شرک و عناد – تکذيب بهشت و دوزخ به پيروي اغز هواي نفس – انکار قرآن ، ظلم و بدکار بودن .

 

خودآزمايي :
1. گرايش به بقا و جاودانگي ............ معاد را ثابت مي کند .

ج ) ضرورت

 

2. حقيقت وجودي انساني .............. است .

ج ) نفس و روح

 

3. براي قاعده عقلي « دفع خطر احتمالي لازم است » نمونه بياوريد ؟

ج ) اگر سيم برقي را که بدون حفاظ است ، بر ديوار منزل خود مشاهده کنيم و يکي از اعضاي خانه به ما خبر دهد که در آن برق جريان دارد ، از دست زدن به آن خودداري مي کنيم . زيرا در اين گونه موارد از يک قانون عقلي پيروي مي کنيم که مي گويد : « دفع خطر احتمالي لازم است . »

 

4. « ميل به کمالات بي نهايت » چگونه ضرورت معاد را ثابت مي کند ؟

ج )
- انسان طالب و خواستار همه ي کمالات و زيبايي ها ست ، اين طالب در هيچ حدي محدود نمي شود و پايان نمي پذيرد .
- دنيايي که در آن زندگي مي کنيم به تنهايي جاي مناسبي براي پاسخگويي به نيازهاي انسان نيست و عمر محدود انسان نيز با اين گرايش ها تناسب ندارد .
- ممکن نيست که خداوند عشق به خود و حيات ابدي را در وجود کسي قرار دهد و سپس او را در حالي که هنوز به شدت مشتاق اوست و بدان نرسيده از هستي بيندازد .

 

5. استدلالهايي که بر ضرورت معاد دلالت دارند را نام ببريد ؟

ج )
- راه حکمت الهي
- راه عدل خداوندي

 

درس هفتم : منزلگاه بعد

هدف کلي : آشنايي با جهان برزخ و توانايي تبيين رابطه ي آن با دنيا و آخرت اصطلاحات علمي درس :
برزخ
توفي
آثار ما تقدم
آثار ماتاخر

 

مرور بر مفاهيم :

1. به فرموده ي قرآن کريم پس از مرگ و قبل از قيامت ، انسان وارد عالم برزخ مي شود .
2. در دوره ي برزخ ، بدن مادي و دنيايي حيات خود را از دست مي دهد .
3. در دوره ي برزخ ، روح فعاليت آگاهانه دارد .
4. پيشوايان معصوم ما را درباره ي سرنوشت مومنان و کافران در برزخ ، راهنمايي کرده اند.
5. بهره اي از بهشت و جهنم آخرت نيز در دوره ي برزخ نصيب مومنان و کافران مي شود .
6. دردوره ي برزخ پرونده ي اعمال انسان ها باز است و آثار کارهايي که در دنيا انجام داده به او مي رسد .

 

سوره ي مومنون ، آيه ي 99 و 100
سوره ي نساء ، آيه ي 97
سوره ي نحل ، آيه ي 32
سوره ي غافر ، آيه ي 45 و 46
سوره ي يس ، آيه ي 12

1. انسان ها در هنگام مرگ ، از آگاهي و توانايي اي برخوردار هستند که بتوانند با خداوند و ملائکه گفت و گو کنند و پاسخ شان را بشنوند .
انسان پس از مرگ ، وارد عالمي به نام عالم برزخ مي شود و تا قيامت در آن جا به سر مي برد .
2. برزخ در لغت به معناي فاصله و حايل ميان دو چيز است .
3. عالم برزخ عالمي است ميان زندگي دنيايي و حيات اخروي که آدميان پس از مرگ وارد آن مي شوند و تا قيامت در آن جا مي مانند .
4. ويژگي هاي عالم برزخ :
- روه هم چنان به فعاليت هاي آگاهانه خود پس از مرگ ادامه مي دهد .
- در اين عالم ، انسان با خداوند و فرشتگان گفتگو مي کند و پاسخ شان را مي شنود .
- بخشي از پاداش و جزاي مردم در عالم برزخ داده مي شود .
- ارتباط عالم برزخ با دنيا ، پس از مرگ نيز همچنان برقرار است .
5. پس از مرگ فعاليت هاي حياتي بدن متوقف مي شود ، اما فرشتگان روح انسان ها را « توفي » مي کنند ، يعني روح انسان را به طور تمام و کمال دريافت مي کنند .
بنابراين اگر چه بدن حيات خود را از دست مي دهد ، اما روح همچنان فعاليت آگاهانه ي خويش را ادامه مي دهد .
6. دريافت تمام و کمال چيزي را توفي مي گويند .
7. روح در عالم برزخ به فعاليت آگاهانه ي خويش ادامه مي دهد زيرا فرشتگان روح انسان توفي مي کنند ، يعني روح انسان را به طور تمام و کمال دريافت مي کنند .
8. از ويژگي هاي عالم برزخ :
- انسان با خداوند و فرشتگان گفتگو مي کند و پاسخ شان را مي شنود .
- مجموعه ي اعمال خود در دنيا را مي بيند و با آن ها گفتگو مي کند .
9. بخشي از پاداش و جزاي مردم در عالم برزخ داده مي شود . مومنان در « بهشت برزخي » و کافران در « جهنم برزخي » که تجلي کوچکي از بهشت و جهنم آخرت است ، روزگار مي گذرانند .
10. ارتباط عالم برزخ با دنيا ، پس از مرگ نيز همچنان برقرار است ، بدين معنا که پرونده ي اعمال انسان ها با مرگ بسته نمي شود و پيوسته بر آن افزوده مي گردد .
11. آثار ماتقدم به اعمالي گفته مي شود که آثار و نتايج آن ها :
- محدود به دوران عمر انسان مي باشند .
- با مرگ شخص پرونده ي آن ها بسته مي شود .
12. آثار ماتاخر به اعمالي گفته مي شود که اثار و نتايج آن ها :
- حتي بعد از مرگ از بين نمي رود .
- مردمي که در دنيا هستند تحت تاثير آثار خوب يا بد آن اعمال هستند .
13. رسول اکرم (ص) در جنگ بدر با کشتگان کفار حرف زدند : اي فلان ، اي فلان ، آن چه پروردگارمان به ما وعده داده بود ، حق يافتيم ؛ آيا شما نيز آن چه پروردگارتان وعده داده بود ، حق يافتيد ؟
گفته شد : اي رسول خدا ، آيا ايشان را مي خواني در حالي که مردگان اند ؟
فرمود : قسم به کسي که جانم در دست اوست ، ايشان به اين کلام از شما شنوا ترند ، و فقط بر پاسخ دادن توانا نيستند .
14. شخصي از امام کاظم (ع) درباره ي وضع مومنان پس از مرگ پرسيد : آيا مومن به ديدار خانواده ي خويش مي آيد ؟
فرمود : آري .
پرسيد : برحسب مقدار فضيلت هايش . برخي از آنان هر روز و برخي هر دو روز و برخي هر سه روز .
شخص سوال کننده مي گويد در اثناي کلام حضرت دريافتم که مي فرمود : کم ترين آنان هر جمعه .
آن شخص مي پرسد : اين ديدار در چه ساعتي است ؟
امام فرمود : در هنگام ظهر يا اوقاتي ديگر ؛ پس خداوند فرشته اي را با او روانه مي کند تا چيزهايي را به او نشان دهد که شاد شود و چيزهايي را که غمگينش مي سازد ، از وي بپوشاند .
15. مطابق کلام امام صادق (ع) شش چيز است که مومن بعد از مرگ نيز از آن ها بهره مند مي شود شش مورد است :
- فرزند صالحي که براي او طلب مغفرت کند .
- کتاب قرآن که از آن قرائت کند .
- چاه آبي که حفر کرده ( و به مردم آب مي دهد ) .
- درختي که کاشته است .
- آبي که براي خيرات جاري کرده است .
- روش پسنديده اي بنا نهاده و ديگران پس از وي ، آن را ادامه مي دهند .

 

خودآزمايي :
1. به فرموده امام صادق (ع) ارواح مومنان بهد صورت ............... در بهشت اند .

ج ) فضيلت هايشان

 

2. چه تفاوت هايي ميان دنيا و برزخ وجود دارد ؟

ج ) 1- عالم برزخ جنبه ي مادي ندارد .
2- نظامي غير از نظام اين عالم برآن حاکم است .
3- عالم برزخ بسياري از محدوديت هاي عالم ماده را ندارد و از گستردگي و عظمت وصف ناپذيري برخوردار است .
4- عالم برزخ نسبت به عالم ماده تشبيه شده است به عالم خارج نسبت به محيط داخل رحم .

 

3. چه چيزي است که از دنيا با انسان به برزخ مي رود و از او جدا نمي گردد ؟ علت جدا نشدن آن چيست؟

ج ) عمل انسان . پرونده ي اعمال انسان در برزخ هم چنان باز است تا آثار مثبت يا نتايج منفي آن در حيات برزخي نصيب او گردد .
در واقع انسان در برزخ در مي يابد که عمل او از او جدانشدني نيست . علت نيز آن است که عمل در واقع اصل وجود اوست ، چرا که انسان چيزي جز مجموعه اي از اعمالش نيست . پس علت جدا نشدن عمل از انسان ، آن است که انسان و عمل يک چيز و يک واقعيتند .

 

4. نماز خواندن و روزه گرفتن جز و آثار ................... محسوب مي شود .

ج ) آثار ماتأخر

 

5. دوره ي برزخ دوره ي بي خبري است يا دوره ي هوشياري و آگاهي ؟ از کدام حديث براي جواب خود استفاده مي کنيد ؟

ج ) برزخ دوره ي هوشياري و آگاهي است .
انسان ها در اين عالم از آگاهي و توانايي اي برخوردار هستند که بتوانند با خدا و ملائکه گفتگو کنند . علاوه بر آن مي توانند اموري را درک و مشاهده کنند که قبلا توانايي آن را نداشتند . از حديث پيامبر اکرم (ص) .

 

درس هشتم : واقعه ي بزرگ

هدف کلي :آشنايي با مراحل وقوع قيلمت و چگونگي محاکمه ي الهي
اصطلاحات علمي درس:
نفخ صور
تجسم عمل
ميزان
نامه ي عمل

 

مرور مفاهيم:

1- قرآن کريم مراحل تکويني قيامت را در سوره هاي مختلف بيان کرده است.
2- برپايي قيامت دو مرحله دارد،هر مرحله با يک نفخ صور آغاز مي شود.
3- در مرحله اول بساط حيات روي زمين برچيده مي شود .
4- در مرحله ي دوم همه ي انسانها زنده مي شوند ،پرده ها کنار مي رود و حقايق آشکار مي گردد .
5- دادگاه الهي برپا مي گردد و به حساب انسلنها رسيدگي مي شود .
6- پيامبران و امامان شاهدان دادگاه الهي هستند .
7- نامه ي اعمال هر کس در اختيارش قرار مي گيرد .


1- قيامت در دو مرحله اتفاق مي افتد.
2- مرحله اول قيامت با پايان يافتن دنيا آغاز مي شود .
3- از حوادث مرحله اول قيامت:
الف) نفخ صور اول
ب ) مدهوشي اهل آسمان و زمين
ج ) تغيير در ساختار زمين و آسمان
4- اولين حادثه ،نفخ صور است . نفخ صور بانگ سهمگيني است که قرآن کريم از آن به ((صيحه )) نيز ياد کرده است . اين صداي مهيب آسمانها و زمين را فرا مي گيرد و آنچنان ناگهاني رخ مي دهد که همه را غافلگير مي کند .
5- همه ي اهل آسمانها و زمين ،جز آنها که خداوند خواسته است ،مدهوش مي شوند و بساط حيات انسان و ساير موجودات برچيده مي شود .
6- از حوادث مرحله ي اول قيامت ، تحولي عظيم در آسمان ها و زمين رخ مي دهد ، آنگونه که وضع گنوني تغيير مي کند ، اين تغيير چنان عميق است که آسمان ها و زمين به آسمان ها و زميني ديگر تبديل مي شوند تا مناسب احوال و شرايط قيامت گردند .

1. وقايعي که در مرحله ي دوم قيامت رخ مي دهد به دليل آن است که انسان ها آماده ي دريافت پاداش و کيفر شوند .
2. وقايع مرحله دوم قيامت :
- نفخ صور دوم
- زنده شدن همه ي انسان ها
- نوراني شدن زمين
- بر پا شدن دادگاه عدل الهي
- حضور شاهدان و گواهان
- دادن نامه ي اعمال
- قضاوت بر معيار حق
3. منظور از نفخ صور دوم بانگ سهمناکي که در ابتداي مرحله دوم قيامت در عالم مي پيچد و مقدمه ي حيات مجدد انسان ها فراهم مي شود .
4. پس از نفخ صور دوم ، زنده شدن مهم ي انسان ها : با اين نفخ صور ، همه ي مردگان دوباره زنده مي شوند و از زمين بيرون مي آيند و در پيشگاه خداوند حاضر مي گردند .
5. با نوري از جانب پروردگار زمين روشت مي شود تا :
- سرگذشت انسان ها و حوادث تلخ و شيرين و کارهاي نيک و بد آن ها را که ديده است ، آشکار کند.
- پرده کنار رود و واقعيت حوادثي که بر زمين گذشته است ، روشن شود .
6. با آماده شدن صحنه ي قيامت ، رسيدگي به اعمال آغاز مي شود . ابتدا کتابي قرار داده مي شود که در آن کتاب ، همه ي اعمال انسان ها از کوچک و بزرگ ثبت است . مردم همه ي اعمال خود را در آن کتاب مي يابند و گناهکاران مي گويند اين چه کتابي است که هيچ کار کوچک و بزرگي را از قلم نينداخته و همه را به حساب آورده است .
7. خصوصيات کتاب اعمال :
- همه ي اعمال از کوچک و بزرگ ، در آن ثبت است .
- مردم همه ي اعمال خود را در آن مي يابند .
8. شاهدان و گواهان روز رستاخيز :
- پيامبران و امامان
- فرشتگان الهي
- اعضاي بدن انسان
- اعضاي بدن انسان
9. شاهد و ناظر همه ي پيامبران و امت ها ، رسول خدا (ص) است .
10. براساس آيات و روايات ، پيامبران و امامان شاهدان عدل الهي هستند ؛ همان گونه که در دنيا ناظرو شاهد بر اعمال انسان ها بوده اند . آنان همچنين معيار سنجش اعمال ديگر انسان ها مي باشند و چون ظاهر و باطن اعمال انسان ها را در دنيا ديده اند و از هر خطايي مصون و محفوظ اند ، بهترين گواهان قيامت اند . رسول خدا نيز شاهد و ناظري بر همه ي پيامبران و امت هاست .
11. معيار سنجش اعمال انسان ها در قيامت پيامبران و امامان هستند .
12. بدکاران در روز قيامت دروغ مي گويند و حتي سوگند دروغ ياد مي کنند تا شايد خود را از مهلکه نجات دهند . در اين حال ، خداوند بر دهان آن ها مهر خاموشي مي زند و اعضا و جوارح آن ها به اذن خداوند شروع به سخن گفتن مي کنند و عليه آن ها شهادت مي دهند .
13. وزن کننده و سنچش گر اعمال انسان خدا است .
14. هر نفر تنهايي و فقط با عمل خود حاضر مي شود و ترازوي عدل براي او برپا مي گردد .
15. معيار و وسيله سنجش اعمال حق و عدل است .
16. اعمال پيامبران و امامان معيار و ميزان سنجش اعمال سايرين محسوب مي شود ، چون عين حق و حقيقت است .

 

انديشه و تحقيق
1. آيات 51 و 52 سوره ي يس را مطالعه کنيد و بگوييد که نفخ صور ذکر شده در اين آيات مربوط به مرحله ي اول است يا دوم ؟ همچنين ، کافران پس از خروج از قبرها چه مي گويند ؟

و دميده شده در صور پس آن گاه ايشان از قبرها به سوي پروردگارشان مي شتابند گفتند واي بر ما که برانگيخت ما را از خوابگاه ما اينست آن چه وعده داده بود ما را خداي بخشنده و راست گفتند مرسلان ( يس ، 51و52)
- نفخ صور ذکر شده در اين آيات مربوط به مرحله ي دوم است .
- کافران مي گويند واي بر ما که ما را از خوابگاه مرگ برانگيخت اين همان وعده ي خداي مهربان است و رسولان همه راست گفتند .

 

2. چه شرايطي در قضاوت در قيامت حاکم است که سبب مي شود هيچ ظلمي اتفاق نيفتد ؟

- گناهکار نمي تواند چيزي را از خداوند مخفي کند .
- خداوند به کسي ظلم نمي کند زيرا ظلم از صفات سلبيه و نقص است و خداوند از هرگونه نقصي مبراست .

 

3. با اين که خداوند حاکم دادگاه است ، چه نيازي به شهادت شاهدان وجود دارد ؟

چون اعمال پيامبران و امامان عين حق و حقيقت است ، معيار و ميزان براي سنجش اعمال سايرين محسوب مي شود . پيامبران و امامان چون ظاهر و باطن اعمال انسان ها را در دنيا ديده اند و از هر خطايي مصون و محفوظ اند . بهترين گواهان روز قيامت اند . در واقع شهادت شاهدان براي اثبات چيزي براي قاضي دادگاه نيست بلکه براي خد شخص گناهکار است تا حقيقت وضع خود را دريابند .

 

خود آزمايي :
1. از ديدگاه امام صادق (ع) مبناي ميزان ........................ است .

ج ) عدل

 

2. « تغيير در ساختار زمين و آسمان ها » از حوادث مرحله ي ................ قيامت است .

ج ) اول

 

3. وقايع مرحله دوم قيامت را نام ببريد ؟

ج )- زنده شدن همه ي انسان ها
- نوراني شدن زمين
- بر پا شدن دادگاه عدل الهي
- حضور شاهدان و گواهان
- دادن نامه ي اعمال
- قضاوت بر معيار حق

 

4. منظور از نفخ صور دوم چيست ؟

ج ) منظور از نفخ صور دوم بانگ سهمناکي که در ابتداي مرحله دوم قيامت در عالم مي پيچد و مقدمه ي حيات مجدد انسان ها فراهم مي شود .

 

5. شاهد و ناظر همه ي پيامبران و امت ها چه کسي است ؟

ج ) رسول خدا ( ص )

 

 



+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس چهارم : روزنه های خطا

هدف کلي : آشنايي با موانع رشد و کامل و عوامل سقوط انسان و گرايش به دوري از آن ها
اصطلاحات علمي درس :
نفس اماره
جهل
غفلت
دام هاي شيطان
حقيقت وجود انسان
هويت
روياهاي صادقه

 

مرور بر مفاهيم

1. موانع رشد و رستگاري عبارتند از :
- نفس اماره
- جهل از حقايق
- غفلت از خدا و آخرت
- دام هاي شيطان
2. تحريک کننده ي دروني به سوي گناه همان نفس اماره است .
3. قرآن کريم جهل را سرچشمه ي بسياري از گناهان و لغزش ها داند .
4. ايمان به آخرت سبب دوري از گناه مي گردد .
5. راه هاي وسوسه کردن انسان توسط شيطان عبارتند از :
- آراسته و زيبا نشان دادن گناه
- سرگرم کردن انسان ها به آرزوهاي دور و دراز دنيايي
- غافل کردن از ياد خدا
- ايجاد دشمني و کينه ميان افراد
6. از نظر قرآن کريم عامل اصلي گناه خود انسان است .
7. ابعا وجود انسان عبارتند از :
- بعد جسماني
- بعد روحاني
8. « ثابت بودن خود » و « روياهاي صادقه » اثبات کننده ي بعد روحاني وجود انسان هستند .
9. « من » و « هويت » انسان ثابت است و مستقل از جسم اوست .
10. روح ثابت است يعني اين که تجزيه و تحليل نمي پذيرد و فرسوده و مستهلک نمي شود
11. در روياي صادقه انسان از زمان حال و مکان خود خارج مي شود که اين دليلي بر بعد روحاني وجود انسان است
12. ويژگيهاي روح يا بعد روحاني وجود انسان :
- توانايي انتخاب و تصميم گيري دارد .
- جاودانگي را طلب مي کند .
- به دنبال کمالات بي نهايت و نا محدود است .
- کرامتها يا رزايل اخلاقي را کسب مي کند.
- اگر به کرامت اخلاقي آراسته شد ،مقرب درگاه خدا مي گردد.
- اگر به رذيلتها تن داد تا اعماق جهنم سقراط مي کند .

 

سوره ي بقره – آيات 168 و 169
سوره ي ق – آيه ي 16
سوره ي قيامت – آيات 20و 21
سوره ي يونس – آيه ي 7

1- به اين علت انسانها تن خويش را به گناه آلوده مي کنند و از همراهي با کاروان کمال و فلاح باز مي مانند که زمينه گناه را در خود پرورش مي دهند و دل به دعوت هاي باطل دروني و بيروني مي سپارند .
2- موانع رشد و رستگاري عبارتند از :
الف ) نفس اماره
ب ) جهل از حقايق
ج ) غفلت از خدا و آخرت
د ) دام هاي شيطان
3- برخي انسانها به جاي بهره مندي متعادل از غرايز و نعمتهاي طبيعي ،غرق در غرايز مي گردند ،به گونه اي که تمام مرزهاي شرعي و اخلاقي را در هم مي شکنند و در نتيجه ،از توجه به زيبايي هاي معنوي باز مي مانند . ميل سرکشي که در انسان زبانه مي کشد و وي را به طلب هر چه بيشتر لذت ها فرا مي خواند ،((نفس اماره ))يعني فرمان دهنده به بديها ناميده مي شود . هر انساني اين را تجربه کرده است که وقتي بر سر دو راهي گناه و پاکي قرار مي گيرد ،جنگي در درون او به راه مي افتد ،هوسها به گناه وسوسه اش مي کنند و عقل و وجدان ،او را به سوي پاکي فرا مي خوانند و اين تحريک کننده ي دروني به سوي گناه ،همان (( نفس اماره )) است که حضرت علي (ع) درباره ي آن مي فرمايد :
(( دشمن ترين دشمن تو همان نفسي است که در درون توست ))
4- ميل سرکشي که در درون انسانها زبانه مي کشد و وي را به طلب هر چه بيشتر لذت ها فرا مي خواند ،نفس اناره يعني فرمان دهنده به بدي ها ناميده مي شود .
5- حضرت علي درباره ي (( نفس اماره )) مي فرمايند :
دشمن ترين دشمن تو همان نفسي است که در درون توست .
6- قرآن کريم جهل را سرچشمه ي بسياري از گناهان و لغزشها مي داند . از اين رو همواره مردم را به تفکر و تعقل دعوت مي کند . از نظر قرآن کريم ،محال است که انسان عاقل در گرداب گناه فرو رود و يا انسان جاهل بتواند راه خوشبختي را بپيمايد.
امام صادق (ع) در خصوص نقش جهل در لغزش و گناه مي فرمايند :
در لشکر عقل ، هفتادوپنج فضيلت و ارزش وجود دارد که سرچشمه ي همه ي فضايل ديگرند و در لشگر جهل ،هفتادوپنج رزيلت و زشتي وجود دارد که منبع ساير زشتي ها و بدي هاست.
کسي که خدا را فراموش مي کند و از او غافل است ،به راحتي تن به گناه مي دهد.
امام خميني – رحمت الله عليه – به پيروي از نياکان معصوم خود – صلوات الله عليهم – همواره تاکيد مي کرد که هر انساني بايد احساس کند که در پيشگاه خدا حضور دارد و هر کسي به چنين احساسي برسد ، در چنگال گناه اسير نخواهد شد ،زيرا گناه در مقابل پروردگار مهربان باعث شرمساري و سرافکندگي خواهد بود . اين جمله ي پر معنا از ايشان به يادگار مانده است :
((عالم محضر خداست ،در محضر خدا معصيت نکنيد.))
عامل ديگر غلطيدن در گناه ،بي توجهي به آخرت است. کسي که به آخرت ايمان دارد ،گناه را چون آتش مي بيند که اگر از آن توبه نکند ،روزي گريبان او را خواهد گرفت .از ديگر سو ،شوق رسيدن به پاداش آخرت سبب رغبت در اطاعت خداوند و مواظبت بر پاکيزگي است .
ايمان به آخرت به دو علت سبب دوري از گناه مي گردد :
الف ) کسي که به آخرت ايمان دارد ،گناه را چون آتشي مي بيند که اگر از آن توبه نکند روزي گريبان او را خواهد گرفت .
ب) شوق رسيدن به پاداش آخرت سبب رغبت در اطاعت خداوند و مواظبت بر پاکيزگي است
7. شيطان دشمن انسان است و خود را از آدميان برتر مي پندارد ،سوگند ياد کرده است که فرزندان آدم را فريب دهد و انتقام رانده شدن از درگاه الهي را بگيرد . کار او وسوسه کردن و دادن وعده هاي دروغين است و جزهمين وسوسه ،راه نفوذ ديگري ندارد . در واقع ،راه نفوذ او همان هوسها و نفس اماره ي خود انسان است . اين انسان است که با دل بستگي به دنيا ،فريب شيطان را مي خورد و آمال و اميال پوچ و بي سرانجام را سر لوحه ي کردارش قرار مي دهد .
8. شيطان از راه هاي زير ، انسان را به نافرماني از خدا وسوسه مي کند .
- آراسته و زيبا نشان دادن گناه .
- سرگرم کردن انسان ها به آرزوهاي دور و دراز دنيايي .
- غافل کردن از ياد خدا و کارهاي که به ياد خدا مي اندازد ، مانند نماز .
- ايجاد دشمني و کينه ميان افراد .

 

سوره ي ابراهيم ، آيه ي 22

طبق اين آيه کار شيطان وسوسه کردن و دادن وعده هاي دروغين است . وابسته شدن انسان به دنيا او را فريب مي دهد .
9. بنا به نظر قرآن کريم عامل اصلي گناه خود انسان است .
10. انسان وجودي با ارزشمند و با کرامت دارد که اگر زمينه هاي سقوط و گناه را از بين ببرد مي تواند تا مقام قرب الهي ، يعني بهشت ديدار خدا نائل شود .
11. وجود انسان از دو بعد جسماني و روحاني تشکيل شده است .
12. بعد جسماني و مادي انسان ، مانند ساير جسم ها و مواد ، دچار تجزيه و تحليل مي شود و سرانجام فرسوده و متلاشي مي گردد و مانند ديگر اجسام ، به مکان خاص و زماني خاص نيازمند و محدود است .
13. بعد روحاني و غير جسماني انسان تجزيه و تحليل نمي پذيرد ، متلاشي نمي شود و به همين جهت ، بعد از مرگ بدن باقي مي ماند و آگاهي و حيات خود را از دست نمي دهد . آگاهي هاي انسان ، قدرت اختيار و تصميم گيري ، عواطف و احساسات و اخلاق ، همه مربوط به اين بعد از وجود انسان است .
14. دو دليل براي اثبات وجود بعد روحاني انسان وجود دارد : 1) ثابت بودن خود . 2) روياهاي صادقه
15. هرکس درک روشني از « خود» دارد و در اثبات وجود چيزي که از آن تعبير به «من» مي کند به هيچ گونه استدلالي احتياج ندارد . مي گويد : من رفتم ، من فکر مي کنم و من تصميم مي گيرم . گرچه انسان در طول زندگيي حالات و تصورات گوناگوني پيدا مي کند ، معلوماتش تغيير مي کند و اخلاقش عوض مي شود ، اما در ميان همه ي اين تغييرات و تحولات ، يک محور ثابت و يک حقيقت تغيير ناپذير دارد که به پشتوانه ي آن مي گويد : اخلاق من تغيير کرده يا افکار من عوض شده است . زيرا در همه ي اين قضايا ، « من » يک حقيقت ثابت و پابرجاست و من به «غيرمن» تبديل نشده است .
16. تبديل نشدن «من» به «غيرمن» ، وجود بعد روحاني انسان را ثابت مي کند و به آن ثابت بودن خود مي گويند .
17. وقتي گفته مي شود «من» و «روح» انسان ثابت است ، برخي گمان مي کنند که مقصود اين است که روح آدمي دچار هيچ تغييري نمي شود . خير ، چنين نيست . روح آدمي تغييرات بسياري مي پذيرد . اگر مؤمن و نيکوکار باشد ، روز به روز بر کمالاتش افزوده مي شود و اخلاق نيکو در او شکل مي گيرد و اگر راه گناه را پيش گرفته باشد ، روز به روز زشت تر و آلوده تر مي شود . به همين ترتيب ، اگر به دنبال کسب دانش باشد ، با گذشت زمان از جهل بيرون مي آيد . انسان بي ايمان نيز وقتي به ايمان مي رسد ، دگرگوني عميقي دراو پديد مي آيد .
18. وقتي مي گوييم روح ثابت است ، منظور اين است که «من» يا «روح» تجزيه و تحليل نمي پذيرد و فرسوده و مستهلک نمي شود و به چيز ديگري تبديل نمي گردد ؛ مانند مواد جسماني بدن نيست که جاي خود را به مواد ديگر دهد . چرا که اگر چنين اتفاقي بيفتد ، اين «من» جديد را نمي توان همان «من» قبلي دانست .
19. ثبات هويت ما ناشي از ثبات اندام هاي ما نيست . ديده ايم که برخي از انسان ها قسمت هايي از بدن خود را در حادثه اي از دست مي دهند ، اما نه خودشان و نه ديگران ، هيچ گاه احساس نمي کنند که قدري از هويت و «من» او کم شده باشد و اين نشان مي دهد که ثبات هويت و «خود» ما ناشي از ثبات اندام هاي ما نيست .
20. هر کدام از ما هنگام خواب ، روياهايي را مشاهده مي کنيم که برخي از آن ا مطابق ببا واقعيت هستند و از يک رويداد خارجي حکايت مي کنند . اين قبيل خواب ها ، خبر از حوادث گذشته يا رويدادهاي آينده مي دهند يا ويژگي هاي مکاني را بيان کنند که شخص بيننده ي خواب هرگز آن جا را نديده است . بنابراين ، انسان در اين قبيل خواب ها ، از ظرف زمان يا مکان خود خارج مي شود و ره زماني در گذشته يا در آينده مي رود و يا در مکاني که تا به حال نرفته ، قرار مي گيرد .
21. از ويژگي هاي روح يا بعد غير جسماني وجود انسان :
- توانايي انتخاب و تصميم گيري دارد .
- جاودانگي را در مي يابد و آن را طلب مي کند .
- به دنبال کمالات بي نهايت و نامحدود است .
- کرامت ها يا رذايل اخلاقي را کسب مي کند .
- اگر به کرامت هاي اخلاقي آراسته شد ، مقرب درگاه خدا و مسجود و فرشتگان مي شود .
- اگر به رذيلت ها تن داد ، تا اعماق جهنم سقوط مي کند .
22. در صورتي که روح انسان کرامت ؛ يا رذايل اخلاقي را کسب کند و به کرامت هاي اخلاقي آراسته شود ، مقرب درگاه خدا و مسجود فرشتگان مي شود .

 

انديشه و تحقيق
1. آيا وجود شيطان مانع اختيار و اراده ي ما در تصميم گيري ها مي شود ؟

خير ، از آنجا که انسان همواره ، در حال انتخاب است و در عين حال عامل اصلي گناه خود انسان است ، هيچ انساني در قيامت نمي تواند تقصير گناهان خويش را متوجه شيطان کند . پس وجود شيطان مانع اختيار و اراده ي انساني نيست .

 

خود آزمايي :
1. انسان ها خود را به گناه آلوده مي کنند چرا که ............ را در خود پرورش مي دهند .

ج ) زمينه هاي گناه

 

2. تبديل نشدن « من » به « غير من » وجود .............. را در انسان ثابت مي کند .

ج ) بعد روحاني

 

3. دو دليل براي اثبات وجود بعد روحاني انسان نام ببريد ؟

ج ) 1) ثابت بودن خود . 2) روياهاي صادقه

 

4. ويژگي هاي روح يا بعد روحاني وجود انسان را نام ببريد ؟

ج )
- توانايي انتخاب و تصميم گيري دارد .
- جاودانگي را طلب مي کند .
- به دنبال کمالات بي نهايت و نا محدود است .
- کرامتها يا رزايل اخلاقي را کسب مي کند.
- اگر به کرامت اخلاقي آراسته شد ،مقرب درگاه خدا مي گردد.
- اگر به رذيلتها تن داد تا اعماق جهنم سقراط مي کند .

 

5.موانع رشد و رستگاري را نام ببريد ؟

الف ) نفس اماره
ب ) جهل از حقايق
ج ) غفلت از خدا و آخرت
د ) دام هاي شيطان

 

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس سوم : سرمايه هاي رشد

هدف کلي :آشنايي با جايگاه انسان در نظام خلقت و ارزشهاي انسان
اصطلاحات علمي درس :
منزلت انسان
وديعه هاي الهي
سرشت خدا آشنا
گرايش به نيکيها
وجدان اخلاقي
قوه ي عقل

 

مرور مفاهيم

1- ارزش هر کس به درک و فهم او از حقيقت هستي و جايگاه انسان در کاروان آفرينش بستگي دارد .
2- وديعه هاي الهي در انسان عبارتند از :
-سرشت خدا آشنا
- گرايش به نيکيها و زيبايي ها
- وجدان اخلاقي
- قوه ي عقل
3- از وجدان اخلاقي تعبير به نفس لوامه شده است.
4- برترين نعمتي که خدا در وجود انسان قرار داده است قوه ي عقل است
5- قوه ي عقل تشخيص دهنده ي درستي از نا درستي و خوبي از بدي است
6- حجت آن چيزي است که با آن عليه انسان دليل مي آورند
7- حجت آشکار رسولان و انبياء و ائمه
8- حجت نهان عقل
9- نتايج پذيرش دعوت انبياء:
- تجلي زيبايي هاي ايمان و عمل صالح
- سرشار شدن زندگي از نيکيها و زيبايي ها
- بهره مندي از زندگي جاويد در بهشت

1. ارزش هر کس به درک و فهم او از حقيقت هستي و جايگاه انسان در کاروان آفرينش بستگي دارد .
2. امام علي (ع)در مورد حقيقت انسان مي فرمايند :خدا رحمت کند انساني را که بداند از کجا آمده ،در کجا قرار دارد و به سوي کجا رهسپار خواهد شد.
3. خداوند به انسان کرامت بخشيد . و بر بسياري از مخلوقات برتري داده است و آنجه را که در آسمانها و زمين است براي بهره مندي او آفريده است .

 

سوره ي اسراء – آيه ي 70
سوره ي جاثيه – آيه ي 13
سوره ي فجر – آيات 27 تا 30

4. پيام اين آيات چنين است که خداوند درميان موجودات جهان ،انسان را براي خود برگزيد و بهشت ويژه اش را به او اختصاص داد و فرمود : (( جهان را براي تو آفريدم و تورا براي خودم )) .

 

سوره ي انسان – آيات 2 و 3

5. آيات شريفه ي فوق درباره ي منزلت انسان بيانگر اين مفهوم است که خداوند انسان را صاحب اراده و آزاد آفريد و مسئول سرنوشت خود قرار داد و او از انسان خواسته است با کار و ابتکار خود زمين را آباد سازد و با انتخاب خود ،يکي از دو راه سعادت و شقاوت را اختيار کند .
6. وديعه هاي الهي در انسان بنابر بيان قرآن کريم اين است :
الف ) سرشت خدا آشنا
ب) گرايش به نيکيها و زيبايي ها
د) وجدان اخلاقي
ج) قوه ي عقل
7. از وديعه هاي الهي در انسان ،((سرشت خدا آشنا )) را اين گونه مي توان توضيح داد که انسان سرشتي خدا آشنا ،خدا گرا و خدا پرست دارد و خود و جهان را وابسته به خالقي مي يابد که سرچشمه ي همه ي خوبيها و زيبايي هاست .کمتر کسي در طول تاريخ اين حقيقت را انکار کرده است . حتي آنان که بت پرست بودند يا بتها را شريک خدا مي دانستند ،در صدد پاسخ گويي به اين نياز فطري خود بودند ولي در يافتن مصداق واقعي دچار اشتباه و خطا مي شدند .

 

سوره ي فصلت – آيه ي 53

8. آيه ي شريفه ي فوق بيان گر اين مفهوم است که کافي است انسان با ديده ي دل ،در خود و جهان نظر کند و جلوه هاي قدرت ،حکمت ،رحمت و مهرباني خداوند را در آنها ببيند و سرشت خدا آشنا که يکي از وديعه هاي الهي در انسان است از آن مستفاد مي شود.
9. امام علي (ع) در خصوص ((سرشت خدا آشنا ))مي فرمايند : در هيچ چيزي نظر نکردم ،مگر اين که خدا را قبل از آن ،بعد از آن و با آن ديدم.
10. تدبر در آيه ي سنريهم اياتنا في الافاق و في انفسهم حتي يتبين تهم انه الحق ... ما را به مفهوم ابياتي از عمان ساماني مي رساند که اين ابيات ناظر بر ((سرشت خدا آشنا )) است .
کيست اين پنهان مرا در جان و تن / کز زبان من همي گويد سخن
اين که گويد از لب من راز کيست / بنگريد اين صاحب آواز کيست
در من اينسان خود نمايي مي کند / ادعاي آشنايي مي کند
متصل تر ،با همه دوري، به من / از نگه با چشم و از لب با سخن

 

سوره ي شمس – آيات 7 و 8

11. آيات شريفه ي فوق بيانگر اين وديعه ي الهي است :گرايش به نيکي ها و زيبايي ها يعني انسان نيکي ها و بدي ها و زيبايي ها و زشتي ها را درک مي کند و در خود گرايشي به سوي نيکي ها و زيبايي ها احساس مي کند .کرامت ،بزرگواري ،صداقت و عدالت را دوست دارد و از دو رويي ،ذلت ،دون همتي و ظلم بيزار است .
12. از وديعه هاي الهي « وجدان اخلاقي » : گرايش انسان به نيکي ها و زيبائي ها سبب شده که در مقابل گناه و زشتي عکس العمل نشان دهد و آن گاه که به گناه آلوده شد ، خود را سرزنش و ملامت کند و در انديشه ي جبران برآيد . قرآن کريم عامل دروني اين حالت را نفس لوامه ، يعني نفس سرزنشگر ، نا ميده و بدان سوگند خورده است .
13. تدبر در آيه « لا اقسم بيوم القيامه و لا اقسم بالنفس اللوامه » ما را به مفهوم « وجدان اخلاقي » مي رساند .
14. در قرآن کريم از وجدان اخلاقي به نفس لوامه تعبير شده است .
15. برترين نعمتي که خدا در وجود انسان قرار داده است ، قوه ي عقل است .
16. منظور از قوه عقل ، تشخيص دهنده ي درستي از نادرستي و خوبي از بدي است . 17. منظور حضرت علي (ع) از قوه ي عقل اين است که اين نعمت بزرگ را پيام آور حقق ، دوست انسان ، نجات دهنده ي وي ، بهترين ثروت و نزديک کننده به خدا ناميده است .
18. عبارت زير از امام کاظم (ع) در خصوص قوه عفل بيان شده است :
ان الله علي الناس حجتين ---> خداوند بر مردم دو حجت دارد .
حجه ظاهره ---> حجتي آشکار
و حجه باطنه ---> و حجتي نهان و مخفي ؛
فاما الظاهره ---> اما حجت آشکار ،
فالرسل و الانبياء و الائمه ---> همان رسولان و انبياء
و اما الباطنه فالعقول ---> وحجت نهان ، عقل هاست .
19. منظور از حجتان آشکار رسولان و انبياء و ائمه است .
20. منظور از حجت نهان عقل است .
21. حجت آن چيزي است که با آن عليه انسان دليل مي آورند .
22. دو حجتي که خداوند در روز قيامت عليه گناهکاران با آن ها دليل مي آورد :
الف) ارسال پيامبران در وجود امامان . ب) وجود عقل در انسان
23. خداوند انبيا و پيشوايان خود را نيز به سوي انسان ها فرستاده است تا راه سعادت و فلاح را به آن ها نشان دهند و آنان را ياري کنند . علاوه بر اين ، انسان در طول زندگي از الهامات فرشتگان و امدادهاي نيز بهره مي برد . اگر آدمي اين سرمايه ها را به کار گيرد و دعوت انبيا را بشنود و روزنه ي قلبش را به روي زندگي اش سرشار از نيکي ها و زيبايي ها « ايمان » و « عمل صالح » در وجودش تجلي مي کند ، زندگي اش سرشار از نيکي ها و زيبايي ها مي شود و بالاخره زندگي جاويد لبريز از سرور و خرسند را در بهشتي که خداوند برايش آماده کرده ، به دست خواهد آورد.
24. پذيرش دعوت انبيا و بهره بردن از الهامات فرشتگان و امدادهاي آنان نتايجي را براي انسان به دنبال دارد :
1) زيبايي هاي ايمان و عمل صالح در وجودش تجلي مي کند .
2) زندگي اش سرشار از نيکي ها و زيبايي ها مي شود .
3) زندگي جاويد لبريز از سرور و خرسند را در بهشتي که خداوند برايش آماده کرده ، به دست خواهد آورد .

 

انديشه و تحقيق
1. ارزش هاي وجودي انسان که او را بر ساير موجودات برتري مي دهد کدام اند ؟

سرشت خدا آشنا – گرايش به نيکي ها و زيبايي ها – وجدان اخلاقي – قوه ي عقل

 

2. با مراجعه به آيات 3 سوره ي تغابن و 2و3 سوره ي انسان ، برخي ديگر از ويژگي هايي را که بيان گر سرشت متعالي انسان است ، استخراج کنيد و برداشت خود را از آن ها توضيح دهيد .

آفريد آسمان ها و زمين را به راستي و بنگاشت شما را و تصور کرد ، پس نيکو کرد صورت هاي شما را و به سوي اوست بازگشت . ( تغابن 3) به درستي که ما آفريديم انسان را از نطفه ي ممزوج و مخلوط با هم که بيازمائيم اور ا پس گردانيديم او را شنواي بينا به درستي که ، هدايت کرديم او را به راه راست يا شکر گذار و يا ناسپاپ است . ( انسان 2و3)

 

3. در آيات 54و55 سوره ي قمر تامل کنيد و ببنيد چه جايگاهي براي انسان پيش بيني شده است .

محققا اهل تقوي در باغ ها و کنار نهرها منزل گزينند ، در منزلگاه صدق و حقيقت نزد خداوند از عزت و سلطنت جاوداني متنعمند .

 

خودآزمايي :
1. ارزش هرکس به درک و فهم او از .................... بستگي دارد .

ج ) حقيقت هستي

 

2. اگر انسان دعوت انبيا را بشنود و روزنه ي قلبش را به روي الهامات و امدادهاي الهي بگشايد ............ و ............. در وجودش تجلي مي کند .

ج ) ايمان – عمل صالح

 

3. در مورد حقيقت انسان ، حديثي از امام علي (ع) بيان کنيد .

ج ) خدا رحمت کند انساني را که بداند از کجا آمده ، در کجا قرار دارد و به سوي کجا رهسپار خواهد شد .

 

4. آيه ي 7 و 8 سوره ي شريفه شمس بيانگر کدام وديعه الهي است ؟ توضيح دهيد .

ج ) گرايش به نيکي ها و زيبايي ها يعني انسان نيکي ها و بدي ها و زيبايي ها و زشتي ها را درک مي کند و در خود گرايشي به سوي نيکي ها و زيبايي ها احساس مي کند .کرامت ،بزرگواري ،صداقت و عدالت را دوست دارد و از دو رويي ،ذلت ،دون همتي و ظلم بيزار است .

 

5. منظور از قوه عقل چيست ؟

ج ) منظور از قوه عقل ، تشخيص دهنده ي درستي از نادرستي و خوبي از بدي است .

 

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس دوم : با کاروان هستي

هدف کلي : تشخيص جهان به عنوان يک نظام يکپارچه که داراي هدف است .
اصطلاحات علمي درس :
نظام و مجموعه ي نظام مند
پيوستگي نظام ها
نظام واحد جهاني ( نظام خلقت )
غايتمندي نظام جهاني ( نظام خلقت )

 

مرور بر مفاهيم :

1. مجموعه ي جهان خلقت نظامي واحد و به هم پيوسسته است .
2. يک پيوستگي طولي و يک پيوستگي عرض ميان نظام ها برقرار است .
3. نظام هاي هم طول --> نظام هاي تو در تو .
4. نظام هاي هم عرض --> نظام هايي که در کنار يکديگرند .
5. نظام هاي بزرگ از به هم پيوستن نظام هاي کوچک شکل مي گيرند .
6. فعاليت نظام هاي کوچک هم در خدکت خود اين نظام و هم در خدمت نهايي ترين هدف نظام است .
7. هر قدر علم و دانش بشر توسعه يابد درک روابط و پيوستگي ميان نظام ها آسانتر مي شود .
8. از پيوستگي و ارتباط ميان نظام ها ، نظام واحد جهاني حاصل مي شود .
9. نظام واحد جهاني يک هدف بزرگ را دنبال مي کند و آن سير في الله يعني حرکت تکاملي خلقت است .

 

آيات شريفه يونس 5 ، نور 31 و 32 ، آل عمران 83

1. يک پيوستگي طولي و يک پيوستگي عرضي ميان نظام ها بر قرار است .

2. با ذکر اين مثال ، پيوستگي طولي ميان نظام ها را بيان مي کنيم :
نظام ( سلول --> بطن --> قلب -->دستگاه گردش خون --> انسان ) را در نظر مي گيريم . از اين نظام مشخص مي شود که سلول براي بطن ، بطن براي قلب ، قلب براي دستگاه گردش خون و دستگاه گردش خون براي بدن انسان کار مي کند تا حيات و رشد بدن تامين مي گردد . در اين جا با يک پيوستگي طولي مواجهيم به گونه اي که هدف جز کوچک در طول هدف جز بزرگ قرار دارد و آن نيز در خدمت جز بزرگ تر ، تا به برترين هدف ، يعني حيات بدن مي رسيم .

3. منظور از «رابطه ي عرضي »ميان نظام هااين است که غير از رابطه ي طولي , مجموعه اي از اعضا هستند که به هم مرتبط و پيوسته اند .اين اعظا در عرض يک ديگر و انجام دادن فعاليتي مشترک ,يک مجموعه را مي سازند.
مثال:بدن از دستگاه ها واندام هاي مختلفي تشکيل شده که با همکاري مي کنند. در داخل هر دستگاه يا اندام نيز قسمت هاي ديگري هست که آن ها نيز با همکاري دارند. اين همکاري يک پيوستگي را بوجود مي آورد که به آن پيوستگي عرضي مي گوييم.

 

ارتباط طولي دستگاه ها

 

ارتباط عرضي دستگا ه ها

4. نظام هاي بزرگ از به هم پيوستن نظام هاي کوچک شکل مي گيرند ؛ بدين صور ت که بطن ها ، دهليزها و دريچه ها قلب را مي سازند ، قلب و سرخرگ و مويرگ دستگاه گردش خون ، و مجموعه اي از دستگاه ها نيز بدن را شکل مي دهند .

5. ويژگي هاي يک نظام يک پارچه :
1. فعاليت نظام هاي کوچک هم در خدمت خود اين نظام هاست و هم در خدمت نهايي ترين هدف نظام است .
2. هر دستگاهي نظم ، قانون مندي و هدف خاص خود را دارد . اما اين امر نه تنها مانع هماهنگي و همکاري سراسري آن ها براي رسيدن به هدف نهايي نيست ، بلکه در خدمت آن است .
3. نظام هاي بزرگ از به هم پيوستن نظام هاي کوچک شکل مي گيرند .
4. هر چه دايره ي نظام ، بزرگ تر مي شود ، نظم و قانون مندي گستر ده تري به وجود مي آيد که نظام هاي کوچک تر را در درون خود جاي مي دهد .
5. نظام هاي پيوسته و تو در تو ، فعاليت هماهنگ و سازمان يافته اي انجام مي دهند که در پايان منجر به رسيدن به هدف نهايي مي شود .

نظام واحد جهاني

مثال زير بيان گر « پيوستگي نظام جهاني » يا به عبارت ديگر « نظام به هم پيوسته ي جهاني » است:
پيوستگي و ارتباط ميان پديده ها و نظام ها از زمين فراتر مي رود و به رابطه ي بين سيارات و ستارگان کشيده مي شود . اکنون که انسان با تخريب لايه ي جو پيرامون زمين ، سبب شده تا نور خورشيد بيش از حد معمول بر زمين بتابد ، اين پيوستگي را بهتر درک مي کند . نور خورشيد از عوامل مهم حيات در کره ي زمين است . اين نور ، پرتو انفجار هاي بزرگي است که در خورشيد رخ مي دهند و آن را به صورت يک کره ي هميشه گدازان در مي آورد .
ميزان ورود نور خورشيد به زمين توسط هواي پيرامون ما ، کنترل مي شود . ترکيب خاص گازهاي تشکيل دهنده ي هوا به اين کنترل کمک مي کند . اين نور کنترل شد ه ، ترکيب گاز هاي تشکيل دهنده ي هوا به اين کنترل کمک ميکند . اين نور کنترل شده , علاوه بر روشن کردن زمين ومعتدل کردن دما , تاثيرات شيميا يي و زيستي فراواني دارد. ماه نيز بر جانداران دريايي و ساختار سواحل در يا اثر مي گذارد. اما امروزه مي دانيم که امواج مغناطيسي فراوني از کرات دور دست به سوي زمين مي آيند وبر زمين اثر مي گذارند . همچنين , جايگاه زمين در منظومه ي شمسي , نتيجه ي تعادل نيروي جاذبه ي همه ي سيارات اين منظومه و خورشيد است . با گسترش علم در دنياي امروز , مي توانيم نمونه هاي ديگري را از اين ارتباط وهم بستگي را بيابيم.
6. درک روابط و پيوستگي ميان نظام ها از اين طريق آسان تر مي شود که هر قدر علم و دانش بشر توسعه يابد ,درک روابط و پيوستگي ميان نظامها آسان تر مي شود.
7. نظام واحد جهاني از پيوستگي و ارتباط ميان نظامها يک نظام واحد جهاني حاصل مي شود.
8. عمرموجودات و نظامهاي اين دنياي به هم پيوسته نامحدود و دايمي نيست . هر يک از اين نظامها انرژي و استعدادي محدود دارند و روزي به پايان مي رسد.
9. نامحدود بودن عمر نظامهاي دنيوي به معناي نيستي و نابودي نيست ،بلکه براي پيوستن به نظامي ديگر و تجديد سازمان و استمرار در متن نظامهاي ديگر صورت مي گيرد .اجزاي متلاشي شده در يک چرخه ي طبيعي دوباره بازسازي مي شوند و به نظامي بالاتر و برتر با انرژي بيشتر به هم مي پيوندند .13- آيه ي ...ما تري في خلق الرحمن من تفاوت فارجع البصر هل تري من فطوريعني نمي بيني در آفرينش خداي رحمن هيچ بي نظمي و گسستي .پس بار ديگر ديده بگردان آيا هيچ شکافي مي بيني .
در اين آيه خداوند ما را به نظر در آفرينش دعوت مي کند چرا که هيچ چيز در متن عالم طبيعت از بين نمي رود بلکه در نظامي تازه تر خود را مي نماياند .
10. مرحوم علامه طباطبايي در تفسير الميزان درباره ي همين آيه مي فرمايد :منظور از عدم تفاوت اين است که تدبير الهي چون حلقه هاي زنجير ،در سراسر جهان به هم پيوسته و متصل است .موجودات به گونه اي با يکديگر مربوطند که آثار فعاليت يکي ،نصيب ديگري مي شود ،همانطور که خود آن براي ثمر دادن به موجودات ديگر وابسطه و نيازمند است ...پس منظور از نبودن تفاوت در خلقت آن است که خداوند اجزاو اعضاي جهان خلقت را طوري آفريده که بتوانند به هدفي که براي آن خلق شده اند برسند و ديگران مانع او نشوند ...

 

انديشه و تحقيق ،ص 29 کتاب درسي
1- پيامهاي اصلي درس را در چند بند تنظيم کنيد و به ترتيب بنويسيد .

الف) بدن انسان تمثيلي است براي نظام واحد جهاني ،نظامي که اجزاي آن فعاليتهاي معيني را در جهت رشد و بالندگي بر عهده گرفته اند .
ب) سلولها کوچکترين عضو در ساختمان حيوانها (و گياهان )هستند . هر سلولي داراي نظامي واحد و پيوسته است.
پ) سلولها خود عضوي از يک نظام بزرگتر هستند که به خاطر نقشي که در آن نظام بزرگ (معده ،روده يا قلب ) دارند ،معنا مي يابند .
ت) معده ،روده و قلب و ... که نظام بزرگتري را شکل مي دهند عضوي از يک نظام بزرگتر يعني بدن انسانند که به خاطر نقش و جايگاهي که در بدن دارند معنا مي يابند .
س) مجموعه نظام هاي کوچک و بزرگ داخل بدن انسان با هم پيوسته اند و براي تامين يک هدف نهايي مي کوشند .
ج) جهان نيز مانند بدن انسان شامل مجموعه ي نظامهاي کوچک و بزرگ است که با هم مرتبط و پيوسته اند .
د) اگر نظامي به ظاهر از بين برود ،اجزايش نابود نمي شود بلکه در نظامي جديد ظهوري دوباره پيدا مي کند
هـ) فعاليت مجموعه ي نظامهاي به هم پيوسته –نظام واحد جهاني – يک هدف بزرگ دارند که همان حرکت تکاملي خلقت و سير في الله است .

 

2- برخي از آيات قرآن کريم با عبارت ((و من آياته....)) آغاز مي شود .به آيات 22 تا 25 سوره ي روم و 29 سوره ي شوري مراجعه کنيد و با بهره مندي از آنها حکيمانه بودن خلقت را توضيح دهيد.

آيات 22 تا 25 سوره ي روم :
22 : و يکي از آيات قدرت الهي خلقت آسمانها و زمين است و اختلاف زبانها و رنگهاي شما آدميان که در اين امور نيز ادله صنع حق براي دانشمندان عالم آشکار است .
23: و يکي از آيات حق همين که شما در شب و روز به خواب رفته و از فضل خدا طلب روزي مي کنيد در اين امر هم ادله ي قدرتش براي قومي که سخن حق بشنوند پديدار است .
24: و يکي از آيات الهي همان قوه ي رعد و برق است که هم شما را از ساعقه ي عذاب مي ترساند و هم به رحمت باران آسمان که زمين را پس از مرگ زنده مي کند اميدوار مي گرداند .در اين امر نيز ادله ي قدرت ايزد براي اهل خرد آشکار است .
25:و يکي از آيات قدرت خدا آن که آسمان و زمين را به فرمان خود برپا داشته است پس در محشر شما را از خاک بر خواند و زنده گرداند همگي سر از قبر ها بيرون مي آوريد .
به عنوان مثال در آيه ي 23 آمد و شد شب و روز از آيات خدا شمرده شده است و حرکت وضعي زمين ،کوتاه و طولاني شدن روزها و شبها ،ثمرات يکنواخت نتابيدن خورشيد ،فوايد حرکت وضعي و ......همه از ثمرات آن و قابل بررسي و تبيين است که همگي حکيمانه بودن خلقت را نشان مي دهد.
آيه ي 29 سوره ي شوري:
و از آيت هاي اوست آفريدن آسمانها و زمين و آنچه پراکنده کرد در آن دو از جنبنده و او بر جمع کردنشان چون خواهد توانست .
اين آيه درباره ي خلق آسمان و زمين و جنبندگان روي آن است و موضوعاتي نظير نظم و هماهنگي در منظومه ي شمسي ،کهکشانها ،روابط ميان ستارگان ،زندگي برخي از جنبندگان روي زمين و تعامل آنها با محيط زندگي در اين باره قابل بررسي است .

 

3- اگر کسي يقين داشته باشد که جهان از خداست و رو به سوي او دارد ،اين يقين چه تاثيري در زندگي او خواهد داشت ؟

در چنين حالتي ايمان شخص به خدا تقويت مي شود و زندگي براي او معنا و مفهوم تازه اي پيدا مي کند .چنين کسي مي کوشد که خود را با حرکت جهاني نظام خلقت به سوي کمال بعتر هماهنگ سازد و زندگي خود را جهت دهد و تصميماتي براي اين هماهنگي بگيرد .

 

خود آزمايي :
1. نظام واحد جهاني چگونه پديد مي آيد ؟

ج) از پيوستگي و ارتباط ميان نظام ها يک نظام واحد جهاني حاصل مي شود .

 

2. ارتباط و پيوستگي نظام ها به چه صورت است ؟

ج ) يک پيوستگي طولي و يک پيوستگي عرضي ميان نظام ها بر قرار است .

 

3. منظور از « رابطه ي عرضي » ميان نظام ها چيست ؟

ج ) منظور از «رابطه ي عرضي »ميان نظام هااين است که غير از رابطه ي طولي , مجموعه اي از اعضا هستند که به هم مرتبط و پيوسته اند .اين اعظا در عرض يک ديگر و انجام دادن فعاليتي مشترک ,يک مجموعه را مي سازند.

 

4. با ذکر يک مثال ، پيوستگي طولي ميان نظام ها را بيان کنيد .

ج ) نظام ( سلول --> بطن --> قلب -->دستگاه گردش خون --> انسان ) را در نظر مي گيريم . از اين نظام مشخص مي شود که سلول براي بطن ، بطن براي قلب ، قلب براي دستگاه گردش خون و دستگاه گردش خون براي بدن انسان کار مي کند تا حيات و رشد بدن تامين مي گردد . در اين جا با يک پيوستگي طولي مواجهيم به گونه اي که هدف جز کوچک در طول هدف جز بزرگ قرار دارد و آن نيز در خدمت جز بزرگ تر ، تا به برترين هدف ، يعني حيات بدن مي رسيم .

 

5. فعاليت نظام هاي کوچک هم در خدمت خود اين نظام و هم در خدمت ...................... است .

ج ) نهايي ترين هدف نظام

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس اول : جلوه هاي حکمت و تدبير

هدف کلي : آشنايي بيشتر با غايت مندي و حکمت و تدبير در خلقت و انس و توجه بيشتر به خالق حکيم و مدبر جهان
* اصطلاحات علمي درس :
* حکمت و حکيم
* غايت مندي
* تدبير
* صانع و صنع

 

مرور بر مفاهيم

1. هر موجودي از اجزاي خاص و معيني تشکيل شده است .
2. اين اجزا با آرايش مخصوص به خود در کنار يکديگر قرار گرفته اند .
3. هر يک از اين اجزا ، خواص ويژه اي دارند که با وظيفه ي آن ها هماهنگي دارد .
4. هر جزئي کار مخصوص انجام مي دهد وظيفه ي معيني بر عهده دارد .
5. ميان وظايف و مسئوليت ها پيوستگي و ارتباط مشاهده مي شود .
6. نتيجه ي هر نظمي هدف خاص است .
7. شاخصه ي اصلي مجموعه ها و موجودات بزرگ و کوچک جهان « هدف » است .

 

« آيات شريفه 189 تا 191 آل عمران »

1- آيات شريفه ي 189 تا 191 آل عمران ، دو نشانه را براي صاحبان خرد معرفي مي کند :
الف) آفرينش آسمانها و زمين
ب) آمد و شد شب و روز

2- با توجه به آيات شريفه ي فوق ،صاحبان خرد ويژگي هايي دارند از جمله :
الف) خداوند را در همه حال (ايستاده ، نشسته و در حالي که به پهلوهاي خود آرميدند ) ياد مي کنند.
ب) در آفرينش آسمان ها و زمين انديشه مي کنند.

3- از دقت در آيات شريفه ي فوق اين مطلب مستفاد مي شود :
خداوند خالق حکيم و مدبر است و هيچ امري از طرف او بيهوده و باطل نيست.

4- جهاني خيالي و بدون قانون و نظم داراي ويژگي هايي مي باشد از جمله:
در اين جهان ممکن است در هر لحظه و بدون علت خاصي ،حادثه اي رخ دهد ،موجودي پديد آيد يا از بين برود و اشياء خصوصيات خود را از دست بدهند .
در اين جهان فرضي ،نيروهاي عالم ،در هر گوشه اي به دلخواه خود دخالت مي کنند و حوادثي غيره منتظره را پديد مي آورند.

 

جهان واقعي

5- اکسيژن و هيدروژن دو عنصر ساده از عناصر طبيعت اند . هر کدام ساختمان خاصي دارند که اين ساختمان را از دست نمي دهند . نه ساختمان اکسيژن به هيدروژن تبديل مي شود ،نه به عکس . اما هر گاه که اين دو با يکديگر همکاري مي کنند ، نظامي جديد به نام آب را پديد مي آورند که حيات موجودات زنده بر روي کره ي زمين به وجود آن بستگي دارد . شايد اين همکاري را بتوان موثرترين همکاري روي کره ي زمين دانست ، زيرا بزرگ ترين نتيجه و فايده را به دنبال دارد.

6- قند يک ترکيب نظام مند است زيرا موجودات زنده از جمله انسان نيازمند ماده اي به نام (( قند ))هستند تا انرژي خود را تامين کنند و زنده بمانند . اين ماده با همکاري ميان آب و دي اکسيد کربن و کمک خورشيد در گياه ايجاد مي شود تا هم خود گياه از آن استفاده کند و هم حيوان و انسان از آن بهره ببرند و رشد کنند . در واقع ، قند يک ترکيب نظام مند است که براي تامين انرژي و فايده هاي ديگر ، در طبيعت ساخته مي شود .

7- ميان (( همکاري و نظم )) و (( قانون مندي )) رابطه اي وجود دارد که مي توان گفت يکي از مهمترين همکاري روي کره ي زمين به وسيله سه عنصر ساده ي اکسيژن ، هيدروژن و کربن به انجام مي رسد و بزرگ ترين فايده ها را به ارمغان مي آورد . اين عناصر ، هر کدام ساختمان خاصي دارند که وقتي با ديگري همکاري مي کنند و ترکيب مي شوند ، نظام و ساختمان جديدي پديد مي آورند . اجزاي اين ساختمان به گونه اي هستند که خواص و آثار جديدي را از خود بروز مي دهند . يعني همکاري و ترکيب ميان پديده ها از نظم و قانون مندي خاصي پيروي مي کنند و نتايج معين و مشخصي را به دنبال دارد . اين حالت را مي توانيم در همه موجودات پيرامون خود ، هم چون سنگها ، فلزات ، گياهان ، حيوان ها و انسانها ببينيم .

8- ويژگي هاي جهان واقعي عبارتند از :
الف) هر موجودي از اجزاي خاص و معيني تشکيل شده است .
ب) اين اجزاء با آرايش مخصوص به خود در کنار يک ديگر قرار گرفته اند .
پ) هر يک از اين اجزاء ،خواص ويژه اي دارند که با وظيفه ي آنها هماهنگي دارد .
ج ) هر جزيي کار مخصوصي انجام مي دهد و وظيفه ي معيني بر عهده دارد .
د ) ميان وظايف و مسئوليت ها پيوستگي و ارتباط مشاهده مي شود ،به گونه اي که کار هر يک مکمل و ادامه ي کار ديگري است و کارها و مسئوليت ها در ارتباط با هم معنا مي يابند و اگر به کار يک جزء به تنهايي نگاه شود ، ناقص و ناتمام به نظر مي آيد.
هـ) نتيجه ي هر سامان و نظمي و هر همکاري و فعاليتي ،هدف خاصي است که آن را از ساير سامان دهي ها و همکاري ها جدا مي کند .

9- از ويژگيهاي جهان واقعي (( پيوستگي و ارتباط ميان وظايف و مسئوليت ها )) را چنين مي توان شرح داد :
الف ) کار هر يک از اجزاء مکمل و ادامه ي کار جزء ديگر است .
ب ) کارها و مسئوليت ها در ارتباط با هم معنا مي يابند .
ج ) اگر به کار يک جزء به تنهايي نگاه شود ،ناقص و ناتمام به نظر مي آيد .

 

شاخصه هاي اصلي

10- شاخصه ي اصلي مجموعه هاي قانون مند و منظم هدف و غايت است .
11- هدف و غايت عنصري است که سبب پيدايش يک نظام مي شود و به تمام فعاليت هاي آن معنا مي بخشد .
12- ويژگي اي که مانند روح در همه ي اجزاء و فعاليت ها حضور دارد هدف است .
13- بدون هدف پيوستگي و ارتباط و هماهنگي معنا ندارد و مجموعه ي داراي نظام شکل نمي گيرد .
14- همکاري و پيوستگي و نظام براي آن ضرورت دارد که به هدف معيني منجر شود و به سرانجام روشني برسد .
15- درختي را به عنوان يک مجموعه ي نظام مند در نظر مي گيريم اين درخت داراي ريشه ، ساقه ، شاخه و برگ است . مواد تشکيل دهنده ي هر يک ، جاي قرار گرفتن آنها ، کار ويژه ي هر کدام و همکاري ميان آنها وقتي معنا پيدا مي کند که به هدفي منجر شود و ميوه اي به دست آيد از اين روست که مي گوييم همه ي اجزاء درخت کارهايي به هم پيوسته و هماهنگ انجام مي دهند و رابطه اي حقيقي ميان مجموعه ي فعاليت ها بر قرار است.

 

انديشه و تحقيق ، ص 17 کتاب درسي
1.پيام هاي اصلي درس کدام اند ؟ از اين پيام ها چه نتيجه اي را مي توان گرفت ؟

1.قرآن کريم ما را به تفکر در نظام آفرينش دعوت مي کند تا به خالق حکيم و مدبر آن پي ببريم .
2. تصور جهاني بودن نظم ، همکاري و قانون امکان پذير نيست .
3. در جهان خلقت نمونه هاي واقعي و عيني از قانون مندي ، نظم و همکاري ديده مي شود . شاخصه ي اصلي مجموعه هاي داراي نظم در جهان ولقعي ، هدف و غايت مندي است .
4.تفاوت اجزا فعاليت ها و همکاري هاي مجموعه ها به خاطر تفاوت هدف ها و غايت هاي آن ها ست .
نتيجه: مجموعه ي غايت مند داراي نظام به طرح نقشه ي مدبرانه و حکيمانه نياز دارد و خداوند خالق حکيم و مدبر اين مجموعه را طراحي و هدايت مي کند .

 

2. در آيات 88 سوره ي نمل و 3 سوره ي ملک بينديشيد و توضيح دهيد که منظور از « اتقان صنع » و « نبودن خلل و شکاف » در هستي چيست و اين عبارات چه ارتباطي با درس دارند ؟

آيه ي 88 سوره ي نمل :
و در آن هنگام کوه ها را بنگري و جامد و ساکن تصور کني در صورتي که مانند ابر در حرکتند . صنع خداست که هر چيزي را در کمال اتقان ساخته که علم کامل او به افعال همه ي شما خلايق محيط است .
آيه ي 3 سوره ي ملک :
آن خدايي که هفت آسمان بلند را به طبقاتي منظم بيافريد و هيچ در نظم خلقت خداي رحمان بي نظمي و نقصان نخواهي يافت بارها به ديده ي عقل در نظام مستحکم آفرينش بنگر تا هيچ سستي و خلل هرگز در آن تواي يافت ؟
منظور آن است که خلقت هر چيز از روي حکمت است که از خالق و صانع حکيم و مدبر خود حکايت مي کند و در نظام خلقت هيچ گونه خلل و سستي راه ندارد.

3- ابتدا اين خطبه ي حضرت علي (ع) را که در نهج البلاغه آمده است ،بخوانيد و سپس ويژگيهاي خلقت خداوند را از آن استخراج کنيد.

او خداوندي است که موجودات را آفريد ،بدون اينکه از هيچ نمونه ي آماده و پيش ساخته اي ايده بگيرد و از کار خالق ديگري که پيش از وي جهاني را آفريده باشد ،تقليد کند .
... آثار صنع و نشانه هاي حکمتش در نو آوري هاي بي سابقه و خلقت بي نظيرش هويداست .
بنابراين ،هر يک از موجوداتي که خدا آفريده ،برهان آفريدگاري و دليل خداوندي اوست ،حتي اگر آن موجود ،جامد و بي زبان باشد . چرا که آن هم با زبان بي زباني خالق خود را معرفي مي کند و تدبير خدا را باز مي گويد ،بدون اينکه به سخن گفتن نيازي داشته باشد . دلالتش بر وجود خدا همواره استوار است و در هر لحظه آفريننده ي خود را نشان مي دهد .
...خداي متعال همه ي مخلوقات را بر اساس مقياس ،نظم مشخص ،اندازه هاي مخصوص و متناسب با هر يک از آن مخلوقات آفريد و در آفرينش آنها طوري اندازه ها را برقرار کرد که محکم و استوار بمانند و از هم فرو نپاشند .هر چيزي را مطابق برنامه اي دقيق به بهترين شکل طراحي کرد و آن گاه بدان نظم و ظرافت بخشيد و آن را در مسير انجام وظيفه و دست يابي به هدف خاص وي هدايت کرد .
همه ي اين کارها بدان جهت بود که هيچ يک از مخلوقات از محدوده و چهار چوب تعيين شده از جانب خداوند تجاوز نکند و براي رسيدن به مقصد مورد نظر و کمال نهايي کوتاهي ننمايد و اگر خداوند به او دستوري داد ،انجام دادنش بر وي دشوار نباشد و سرکشي نکند.
بخشي از خطبه ي 90 نهج البلاغه

 

ويژگي هاي خلقت خداوند را از اين خطبه استخراج کنيد.

الف ) بديع بودن و بي سابقه بودن خلقت
ب) استفاده نکردن از طرح و نقشه ي قبلي
پ) آيت و نشانه بودن همه ي موجودات بر حکمت و تدبير الهي
ج ) وجود نظم مشخص ،تقدير و اندازه ي معين و متناسب با هدف در هر موجود
د ) وجود هماهنگي ميان نظم و ساختار هر موجود با نوع کار و فعاليتي که بر عهده دارد و هدفي که تعقيب مي کند .
هـ) تجاوز نکردن موجودات از تقدير الهي و نظم تعين شده
و) حرکت موجودات در چهار چوب هدف

 

خودآزمايي :
1. ميان وظايف و مسئوليت ها ............. و .............. مشاهده مي شود .

ج ) پيوستگي – ارتباط

 

2. به فرموده ي قرآن کريم صاحبان خرد در .............. انديشه مي کنند .

ج ) آفرينش آسمان ها و زمين – آمد و شد شب و روز

 

3. کدام عنصر است که سبب پيدايش يک نظام مي شود و به تمام فعاليت هاي آن معنا مي بخشد ؟

ج ) هدف و غايت

 

4. همکاري و پيوستگي و نظام براي چيست ؟

ج ) اين عناصر براي آن ضرورت دارد که به هدف معيني منجر شود و به سرانجام روشني برسد .

 

5. ايا در اين جهان خيالي مي توان از قانون و قانون مندي سخن گفت ؟ چرا ؟

ج ) خير زيرا در اين جهان در هر لحظه ممکن است بدون علت خاصي ، حادثه اي رخ دهد ، بنا براين قانون و قانون مندي براي آن متصور نيست .

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اسْتَجِيبُواْ لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ ...‏ .۲۴/انفال


اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! هرگاه خدا و رسول شما را به چيزى كه حيات‏بخش شماست دعوت مى‏كنند، بپذيريد و بدانيد خداوند، ميان انسان و دل او حايل مى‏شود و به سوى او محشور مى‏شويد.

-----------------------------
نكته ها و پيامها :

۱- مخاطب آيه مومنان هستند
۲- خداوند نداي دعوت خود را كه به وسيله پيامبرش به گوش مردم مي رسد ؛ نداي "دعوت به زندگي "معرفي ميكند و از مومنان ميخواهد به اين دعوت پاسخ مثبت دهند .
۳- در اين آيه ؛ دين ؛ زندگيبخش و مايه حيات انسان معرفي شده است.
۴- دست يابي به حيات نيكو و زندگي معنوي معلول اجابت دعوت خدا و رسولش مي باشد.

--------------------------

آيات و نكات  گاج

 

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |