سئوالات دین و زندگی سال دوم + پاسخ دروس 1 تا 8

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

 1- آیه ی « والذی قدّر فهدی» بیانگر هدایت خاص است بدین مفهوم که خداوند به هر موجودی ساختمان وجودی ویژه ای بخشیده و شیوه ی هدایت خاص برای آن معین فرموده و از راه مخصوص به هدف می رساند.

2- هر موجودی سامان دهی و تقدیر خاصی دارد و هدایت هر موجودی متناسب با سامان دهی و تقدیر آن موجوداست.

3- این که خداوند مخلوقات را به سوی آن مقصدی که برای آنها معین فرموده، هدایت می کند و به پیش می برد در حیطه ی توحید در ربوبیت ( توحید افعالی می شود توحید نظری ) می باشد.

آیه دوم: انَّ فىِ خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلَافِ الَّیْلِ وَ النهََّارِ لاََیَاتٍ لّأُِوْلىِ الْأَلْبَابِ(190) آل عمران

قطعاً در آفرینش آسمان ها و زمین و آمد و شد شب و روز نشنه های روشنی برای خردمندان است

پیام آیه :

 1- در آفرینش آسمانها و زمین و آمند وشد شب و روز، نشانه های خداشناسی برای خردمندان (اولی الالباب) است.

2- « اختلاف»: پشت سر هم آمدن

3- «الباب»: جمع لبّ به معنای خرد

آیه سوم: الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیَمًا وَ قُعُودًا وَ عَلىَ‏ جُنُوبِهِمْ وَ یَتَفَکَّرُونَ فىِ خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَاذَا بَاطِلًا سُبْحَانَکَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ(191) آل عمران

ترجمه: کسانی که خدا را یاد می کنند در حال ایستاده و نشسته و در حالی که بر پهلوهای خود آرمیده اندو می اندیشند در آفرینش آسمانها و زمین (می گویند: ) خداوندا اینها را بیهوده نیافریده ای تو پاک و منزّهی، پس ما را از عذاب آتش نگاه دار.

پیام آیه:

1- در این آیه ویژگی های « اولی الالباب» بیان شده است:

1)« یذکرون الله قیاماً و قعوداً و علی جنوبهم» : یاد دائمی خدا

2)« و یتفکرون فی خلق السماوات والارض»: تفکر در آفرینش

3)« سبحانک»: تسبیح خداوند

4)« ربنا ما خلقت هذا باطلاً»: درک هدفمندی جهان آفرینش (حکمت الهی)

5)« فقنا عذاب النار»: ترس از عذاب دوزخ

2- قرآن کریم، نتیجه ی تفکر خردمندان در جهان خلقت را چنین منعکس می کند که آنان می گویند: « ربّنا ما خلقت هذا باطلاً سبحانک فقنا عذاب النّار» یعنی این که: اولاً، موجودات این جهان مجموعه ای غایتمند و هدفمندند و باطل و عبث آفریده نشده اند. ثانیاً، این مجموعه ی غایتمند نتیجه ی تدبیر و حکمت خدایی مدبر و حکیم است.

آیه چهارم: وَ تَرَى الجِْبَالَ تحَْسَبهَُا جَامِدَةً وَ هِىَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِى أَتْقَنَ کلُ‏َّ شىَ‏ْءٍ إِنَّهُ خَبِیرُ بِمَا  تَفْعَلُونَ(88) نمل

ترجمه: و کوه ها را می بینی و آنها را ساکن می انگاری در حالی که مانند ابرها در حرکتند این صنع خداست که هر چیزی را در کمال استواری پدید آورده و او به آن چه می کنید مسلماً آگاه است.

پیام آیه:

 1- « اتقان صنع» یعنی، خداوند جهان خلقت را که صنع اوست، چنان مستحکم و دقیق آفریده است که هیچ بی نظمی در آن مشاهده نمی شود و به دقت به سوی هدف تعیین شده پیش می رود.

2- حرکت کوه ها که ناشی از حرکت پوسته ی زمین است به حرکت ابرها « مرّ السحاب» تشبیه شده است.

آیه پنجم: إِنَّا کلُ‏َّ شىَ‏ْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ(49) قمر

ترجمه: ما هر چیزی را به اندازه آفریدیم.

پیام آیه:

 1- هر یک از موجودات دارای ساماندهی به اندازه خاصی می باشد .

2-    موجودات جهان براساس تقدیر و اندازه گیری خلق شده اند.

آیه ششم: خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقّ‏ِ  إِنَّ فىِ ذَالِکَ لاََیَةً لِّلْمُؤْمِنِینَ(44)عنکبوت

ترجمه: آسمانها و زمین را هدفمند و درست آفرید همانا در این(آفرینش) نشانه برای مؤمنین است.

پیام آیه:

 1- خلقت هدفدار و حکیمانه است(آسمان و زمین هدفدار خلق شده است)

2-خلقت جهان و موجودات نشانه حکمت و تدبیر خداوند برای مؤمنان است.


_______________________________________________________

درس دوم

آیه اول: مَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَیْنَهُمَا إِلَّا بِالحَْقّ‏ِ وَ أَجَلٍ مُّسَمًّى وَ الَّذِینَ کَفَرُواْ عَمَّا أُنذِرُواْ مُعْرِضُونَ(3)احقاف

ترجمه: [ما] آسمانها و زمین و آنچه را که میان آن دو است جز به حقّ و [تا] زمانى معیّن نیافریدیم، و کسانى که کافر شده‏اند، از آنچه هشدار داده شده‏اند رویگردانند. (3)

پیام آیه:

 1- خلقت جهان و موجودات هدفدار و حکیمانه است.

2-    خداوند برای هر موجودی اجل (مدّت) معینی قرار داده است.

3-اعراض(روی گردانی) کفار از مسئله معاد را بیان می کند

 آیه دوم: یُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فىِ السَّمَاوَاتِ وَ مَا فىِ الْأَرْضِ  لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ  وَ هُوَ عَلىَ‏ کلُ‏ِّ شىَ‏ْءٍ قَدِیرٌ(1)تغابن

ترجمه:  هر چه در آسمانها و هر چه در زمین است خدا را تسبیح مى‏گویند. او راست فرمانروایى و او راست سپاس و او بر هر چیزى تواناست.

پیام آیه : تمام موجودات جهان تسبیح گوی خداوند هستند.

آیه سوم: خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِالحَْقّ‏ِ وَ صَوَّرَکمُ‏ْ فَأَحْسَنَ صُوَرَکمُ‏ْ  وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ(3) تغابن

ترجمه: آسمانها و زمین را به حق آفریدو شما را صورتگری کرد و صورت هایتان را نیکوآراست و بازگشت به سوی اوست

پیام آیه:

1- آفریده شدن آسمانها و زمین، سخن از هدفمندی و غایتمندی آنها می باشد

2- خلقت انسان به بهترین صورت، بیانگر سرشت متعالی انسان است

3- الیه المصیر: « بازگشت انسان به سوی خداست» سخن از عبث نبودن خلقت انسان است هدفداری جهان خلقت

آیه چهارم:  أَ فَغَیرَْ دِینِ اللَّهِ یَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَن فىِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعًا وَ کَرْهًا وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُونَ(83) آل عمران

ترجمه: آیا آنها غیر از آیین خدا می جویند؟ حال آن که به فرمان اوست هرکه در آسمانها و زمین است خواه ناخواه و همه به سوی او بازگردانده می شوند.

پیام آیه:

 1- هدف از خلقت را بازگشت به سوی خدا معرفی می کند؛پس، این نظام به هم پیوسته برای رفتن به سوی خدا سامان یافته است.

2-    همه ی موجودات خواه نا خواه در برابر فرمان خدا تسلیم هستند.( تسلیم همگانی است.)

 آیه پنجم:  مَّا تَرَى‏ فىِ خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِن تَفَاوُتٍ  فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى‏ مِن فُطُور(3  ) ملک

ترجمه: نمی بینی در آفرینش [آن خدای] رحمان هیچ بی نظمی و گسستی. پس بار دیگر دیده بگردان، آیا هیچ شکافی می بینی؟

پیام آیه:

1-    از نبودن خلل و شکاف در جهان خلقت سخن می گوید

2- در جهان واقعی، نظم و همکاری مستحکمی به سوی هدف حاکم است و هیچ گونه نا بسامانی در آن راه ندارد.

3-هل تری من فطور : منظور از « نبودن خلل و شکاف» در هستی این است که خداوند اجزا و اعضای جهان خلقت را طوری آفریده که هر مخلوقی بتواند به هدفی که برای آن خلق شده است، برسد و دیگران مانع او نشوند.

3-    ارتباط و پیوستگی بین موجودات جهان وجود دارد و آنها کاملاً به هم پیوسته و ووابسته اند و این بیانگر نظام واحد جهانی است. 

 

 

 

                                         درس سوم

آیه اول:  وَ لَقَدْ کَرَّمْنَا بَنی ادَمَ وَ حَمَلْنَاهُمْ فىِ الْبرَِّ وَ الْبَحْرِوَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّیِّبَاتِ وَ فَضَّلْنَاهُمْ عَلىَ‏ کَثِیرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلًا(70) اسراء

ترجمه: به راستی ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم و آنها را در خشکی و دریا برنشاندیم. و از چیزهای پاکیزه به ایشان روزی دادیم و بر بسیاری از آفریدگان خویش برتری کاملشان بخشیدیم.

پیام آیه:

1-« ولقد کرمنا بنی ادم»: کرامت و برتری ذاتی انسان بر سایر موجودات

2-    « وفضلنا هم علی کثیرٍ ممن خلقنا تفضیلاً»: بیانگر فضیلت انسان بر بسیاری از مخلوقات است.

آیه دوم: فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا  فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتىِ فَطَرَ النَّاسَ عَلَیهَْا......(30)  روم

پس روى خود را با گرایش تمام به حقّ، به سوى این دین کن، با همان سرشتى که خدا مردم را بر آن سرشته است. آفرینش خداى تغییرپذیر نیست. این است همان دین پایدار، ولى بیشتر مردم نمى‏دانند. (30)

پیام آیه: دین الهی منطبق بر فطرت خدایی انسان.

 آیه سوم: وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّئهَا(7) فَأَلهَْمَهَا فجُُورَهَا وَ تَقْوَئهَا(8) شمس

ترجمه: سوگند به نفس و آن که سامانش بخشید آنگاه بدکاری و تقوایش را به او الهام کرد.

پیام آیات:

1- ناظر بر « گرایش به نیکی ها و زیبایی ها» از ودیعه های الهی در انسان است.

2-در این آیه به « نفس» و آن که سامانش داد یعنی« خداوند » سوگند یاد شده است.

3-انسان فطرتاً بر خوبی ها و بدی ها آگاهی دارد.

 آیه چهارم: إِنَّا هَدَیْنَاهُ السَّبِیلَ إِمَّا شَاکِرًا وَ إِمَّا کَفُورًا(3) انسان

ترجمه: ما راه را به او نشان دادیم، یا سپاس گزار خواهد بود یا ناسپاس.

پیام آیه: 1- بیانگر قدرت اختیار انسان است، به طوری که انسان با داشتن ابزاری چون قدرت شنیدن و دیدن می تواند راه خوب را از بد تشخیص دهد.

2-انا هدیناه السبیل: هدایت ویژه ی انسان

آیه پنجم:  وَ الَّذِینَ جَاهَدُواْ فِینَا لَنهَْدِیَنهَُّمْ سُبُلَنَا  وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ(69)عنکبوت

ترجمه: و کسانى که در راه ما کوشیده‏اند، به یقین راههاى خود را بر آنان مى‏نماییم و در حقیقت، خدا با نیکوکاران است. (69)

پیام آیه:

 1- ضرورت جهاد و تلاش در مسیر حق

2-برخورداری از هدایت در راه حق

آیه ششم:  وَ لَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ(2)قیامت

ترجمه: و [باز] نه! سوگند به و جدان سرزنشگر! (2)

پیام آیه: قرآن کریم وجدان اخلاقی را نفس لوّامه یعنی نفس سرزنشگر نامیده و بدان سوگند خورده است

آیه هفتم: فَبَشِّرْ عِبَادِ(17)الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ  أُوْلَئکَ الَّذِینَ هَدَئهُمُ اللَّهُ  وَ أُوْلَئکَ هُمْ أُوْلُواْ الْأَلْبَابِ(18)زمر

ترجمه: و [لى‏] آنان که خود را از طاغوت به دور مى‏دارند تا مبادا او را بپرستند و به سوى خدا بازگشته‏اند آنان را مژده باد، پس بشارت ده به آن بندگان من که: (17) به سخن گوش فرامى‏دهند و بهترین آن را پیروى مى‏کنند اینانند که خدایشان راه نموده و اینانند همان خردمندان. (18)

پیام آیه:

1- ضرورت پیروی از بهترین(درست ترین) سخن ها

2- خردمندان هدایت یافته کسانی از بندگان خدا هستند که از بهترین سخن ها پیروی می کنند.

آیه هشتم:  یا أَیُّهَا النَّاسُ کلُُواْ مِمَّا فىِ الْأَرْضِ حَلَالًا طَیِّبًا وَ لَا تَتَّبِعُواْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ  إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُّبِینٌ(168)إِنَّمَا یَأْمُرُکُم بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشَاءِ وَ أَن تَقُولُواْ عَلىَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ(169)بقره

ترجمه: ای مردم از آنچه در زمین است حلال و پاکیزه را بخوریدو از وسوسه های شیطان پیروی مکنید. بدرستی که او دشمن آشکار شماست

پیام آیات:

1- « یا ایها الناس» : مخاطب آیه همه ی مردم است

2- قبل از نهی از پیروی شیطان به استفاده از روزی های حلال و پاکیزه امر شده که این بیانگر معلولیّت پیروی از وسوسه های شیطان معلول و حرام خواری علت است.(پیروی از وسوسه های شیطان معلول حرام خوری است.)

3- شیطان به عنوان دشمن آشکار انسان معرفی شده است. « انه لکم عدو مبین»

4- شیطان انسان را به سه چیز امر می کند: 1)بدی ها 2) زشت کاری ها 3) بیان چیزی در مورد خدا که به آن علم نداریم.

آیه نهم: وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْانسَانَ وَ نَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ  وَ نحَْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ(16)ق

ترجمه: و ما انسان را آفریدیم وبه آنچه نفس او وسوسه می کند، آگاهیم و ما به او از رگ گردن نزدیکتر هستیم.

پیام آیه:

 1- ناظر بر اینکه نفس امّاره از زمینه های انجام گناه در انسان است.( از موانع رشد و رستگاری)

2- « و نحن اقرب الیه من حبل الورید» ارتباط مفهومی دارد با بیت:

متصل تر با همه دوری به من / از نگه با چشم و ازلب با سخن

4-    « و نعلم ما توسوس به نفسه» کار نفس اماره، وسوسه کردن است.

 

                                  درس چهارم

ِآیه اول: اذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلَئکَةِ إِنىّ‏ِ خَالِقُ  بَشَرًا مِّن طِینٍ(71)فَإِذَا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِن رُّوحِى فَقَعُواْ لَهُ سَاجِدِینَ(72)ص

ترجمه : آنگاه که پروردگارت به فرشتگان گفت: من بشری از گِل خلق خواهم کرد.چون او را بیاراستم و از روح خود در او دمیدم پس برای او به سجده درآیید.

پیام آیات:

1- « انی خالق بشراً من طین»: بعد جسمانی وجود انسان که تحلیل پذیرو تغییر پذیر است.

2- « و نفخت فیه من روحی» : بعد روحانی وجود انسان که تجزیه ناپذیر و تحلیل ناپذیر است.

3- خداوند پس از این که از روح خود در انسان دمید به فرشتگان امر کرد تا بر انسان سجده کنند.

5-    همه ی ارزش ها و کرامت ها در وجود انسان مربوط به اصل حقیقت وی یعنی بعد روحانی وجود اوست نه بعد جسمانی او.

 

آیه دوم: ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَمًا فَکَسَوْنَا الْعِظَامَ لحَْمًا ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا ءَاخَرَ  فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الخَْالِقِینَ(14) مومنون

ترجمه: آن گاه نطفه را به صورت علقه درآوردیم. پس آن علقه را [به صورت‏] مضغه گردانیدیم، و آن گاه مضغه را استخوانهایى ساختیم، بعد استخوانها را با گوشتى پوشانیدیم، آن گاه [جنین را در] آفرینشى دیگر پدید آوردیم. آفرین باد بر خدا که بهترین آفرینندگان است. (14)

پیام آیه :

 1- بیان مراحل خلقت انسان و اینکه انسان دارای دو بعد جسمی و روحی است.

2- منظور از خلقت دیگر خلقت روح یا بعد غیر مادی انسان است .

3- ارزش و کرامت انسان ناشی از بعد غیر مادی انسان است.

4-خلقت جسم انسان بر خلقت روح او تقدّم دارد.

                             درس پنجم

آیه اول: ما خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَیْنَهُمَا إِلَّا بِالحَْقّ‏ِ وَ أَجَلٍ مُّسَمًّى  وَ الَّذِینَ کَفَرُواْ عَمَّا أُنذِرُواْ مُعْرِضُونَ(3)احقاف

ترجمه: که خداوند نیافریده است آسمانها و زمین را و آنچه را میان آن دو است جز به حق و سرآمدی مشخص؟

[ما] آسمانها و زمین و آنچه را که میان آن دو است جز به حقّ و [تا] زمانى معیّن نیافریدیم، و کسانى که کافر شده‏اند، از آنچه هشدار داده شده‏اند رویگردانند. (3)

پیام آیه:

 1- خلقت جهان و موجودات هدفدار و حکیمانه است.

2-خداوند برای هر موجودی اجل (مدّت) معینی قرار داده است.

3-    اعراض(روی گردانی) کفار از مسئله معاد را بیان می کند

آیه دوم: قُلْ سِیرُواْ فىِ الْأَرْضِ فَانظُرُواْ کَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ  ثُمَّ اللَّهُ یُنشِئُ النَّشْأَةَ الاَْخِرَةَ  إِنَّ اللَّهَ عَلىَ‏ کُلّ‏ِ شىَ‏ْءٍ قَدِیرٌ(20)عنکبوت

ترجمه: بگو: «در زمین بگردید و بنگرید چگونه آفرینش را آغاز کرده است سپس [باز] خداست که نشئه آخرت را پدید مى‏آورد خداست که بر هر چیزى تواناست.» (20)

پیام آیات:

 1- امر به مطالعه و بررسی آغاز خلقت ونتیجه گیری وجود معاد یا جهان آخرت .

2- اثبات امکان (دلیل امکانی ) با تکیه بر قدرت نامحدود.

آیه سوم: خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِالحَْقّ‏ِ وَ لِتُجْزَى‏ کلُ‏ُّ نَفْسِ  بِمَا کَسَبَتْ وَ هُمْ لَا یُظْلَمُونَ(22)  جاثیه

ترجمه: و خدا آسمانها و زمین را به حقّ آفریده است، و تا هر کسى به [موجب‏] آنچه به دست آورده پاداش یابد، و آنان مورد ستم قرار نخواهند گرفت. (22)

پیام آیات:

1-     هدفداری وحکیمانه بودن خلقت جهان یا موجودات .

2- هدف از خلقت جهان این است که هر کس پاداش آنچه را انجام داده دریافت کند.

3-ضرورت وجود معاد بر اساس حکمت وعدل الهی. 

آیه چهارم: إِنَّ الَّذِینَ لَا یَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَ رَضُواْ بِالحَْیَوةِ الدُّنْیَا وَ اطْمَأَنُّواْ بهَِا وَ الَّذِینَ هُمْ عَنْ ءَایَاتِنَا غَافِلُونَ(7)أُوْلَئکَ مَأْوَئهُمُ النَّارُ بِمَا کَانُواْ یَکْسِبُونَ(8) یونس

ترجمه: آنان که به دیدار ما امید ندارند و به زندگی دنیا راضی و خشنودند و برآن تکیه کردند و آنانی که از آیات ما غافلند آنها جایگاهشان آتش است، به خاطر کارهایی که انجام داده اند.

پیام آیات:

 1- « ان الذین لایرجون لقاءنا»:  غفلت از آخرت از موانع رشد و رستگاری است.

2- « ورضوا بالحیاة الدنیا و اطمأنوا بها»: رضایت دادن به دنیا و قناعت کردن بدان

3- « والذین هم عن ایاتنا غافلون»: غفلت از نشانه های نظام حکیمانه وغایتمند در جهان خلقت

4- « اولئک ما واهم النار بما کانوا یکسبون»: آثار گناه آلود دیدگاه اول و رسیدن به سرنوشت زیانبار در جهان دیگر

5- این آیات درباره ی افرادی است که مرگ را پایان زندگی می دانند و با جذب شدن به دنیا از آخرت بازمانده اند.

آیه پنجم: قُلْ هَلْ نُنَبِّئُکُم بِالْأَخْسَرِینَ أَعْمَالاً(103)الَّذِینَ ضَلَّ سَعْیهُُمْ فىِ الحَْیَوةِ الدُّنْیَا وَ هُمْ یحَْسَبُونَ أَنهَُّمْ یحُْسِنُونَ صُنْعًا(104)أُوْلَئکَ الَّذِینَ کَفَرُواْ بَِایَاتِ رَبِّهِمْ وَ لِقَائهِ فحََبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَلَا نُقِیمُ لهَُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَزْنًا(105)کهف

ترجمه: بگو:آیا به شما خبر دهیم که زیان کارترین(مردم) در کارها چه کسانی هستند؟ آنها که گم و تباه شد تلاش هایشان در زندگی دنیا با این حال می پندارند بهترین عملکرد را دارند. آنها کسانی هستند که کافر شدند به آیات پروردگارشان و لقای او،پس اعمالشان تباه و نابود شد و برای آنها در روز قیامت میزان و ارزشی قرار نمی دهیم.

پیام آیات:

1- ویژگی های زیانکار ترین مردم در این آیات بیان شده است: 1) کوشش آنان در زندگی به جایی نخواهد رسید.«الذین ضلّ سعیهم فی الحیاة الدنیا» 2) آنان فکر می کنند که درست عمل می کنند، اما تلاششان بی نتیجه است.« و هم یحسبون انّهم یحسنون صنعاً» 3) اگر اعمال درستی هم داشته باشند، با توجه به نوع زندگی ای که انتخاب کرده اند، فایده نخواهد داشت.4) اعمالی چنین کسانی در قیامت وزنی(ارزشی) نخواهد داشت وراه گشا نخواهد بود. « فلا نقیم لهم یوم القیامة وزناً»

2- « اولئک الذین کفروا بایات ربهم و لقائه فحبطت اعمالهم» تباه شدن اعمال نتیجه و معلول کفر به آیات الهی و آخرت است.

آیه ششم: وَ مَا هَذِهِ الْحَیَوةُ الدُّنْیَا إِلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ  وَ إِنَّ الدَّارَ الاَْخِرَةَ لَهِىَ الْحَیَوَانُ  لَوْ کَانُواْ یَعْلَمُونَ(64)عنکبوت

پیام آیات:

 1- زندگی دنیوی بدون معاد سرگرمی و بازی است . (لغو وبیهوده است )

2-زندگی واقعی (راستین ) در آخرت است .

3- آخرت سرای حیات وزندگی است و همه چیز در آن زنده است .  

آیه هفتم:  ‏ مَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الاَْخِرِ وَ عَمِلَ صَالِحًا فَلَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لَا هُمْ یحَْزَنُونَ(69) مائده

ترجمه: هر کس به خدا و روز بازپسین ایمان آوَرَد و کار نیکو کند، پس نه بیمى بر ایشان است و نه اندوهگین خواهند شد.

پیام آیات: 1- زندگی سعادتمندانه در آخرت معلول سعی و تلاش و ایمان است.

2-    ایمان به خدا و آخرت شرط قبولی سعی و تلاش و یا عمل صالح است.

3-    ایجاد رشد و نشاط و تلاش فعالیت در زندگی دنیا. در سایه ایمان.

4-    عدم حزن و اندوه معلول ایمان به خدا و آخرت و عمل صالح است.

                                     درس ششم

آیه اول: اللَّهُ لَا إِلَه إِلَّا هُوَ  لَیَجْمَعَنَّکُمْ إِلىَ‏ یَوْمِ الْقِیَامَةِ لَا رَیْبَ فِیهِ  وَ مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِیثًا(87)نساء

ترجمه: الله خدایی است که هیچ معبودی جز او نیست حتماً شما را جمع می کند در روز رستاخیز که هیچ شکّی در آن نیست و چه کسی از خداوند راستگوتر است.

پیام آیه :

 1-« لیجمعنکم الی یوم القیامة لا ریب فیه» : معاد امری حتمی الوقوع و تخلف ناپذیر است.

2- خداوند در وعده ای که به انسان ها می دهد، راست گوست و قیامت حتماً رخ خواهد داد. « و من اصدق من الله حدیثاً»

3- « الله لا اله الّا هو»: توحید ذاتی و توحید عملی

آیه دوم: أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاکُمْ عَبَثًا وَ أَنَّکُمْ إِلَیْنَا لَا تُرْجَعُونَ(115)مومنون

ترجمه: آیا پنداشته اید که شما را بیهوده آفریده ایم و شما به سوی ما بازگردانده نمی شوید؟

پیام آیه:

 1- خداوند انسان ها را عبث نیافریده بلکه خلقت آنها هدف دار بوده است.

2- همه ی انسان ها به پیشگاه خداوند بازمی گردند.

3-بیانگر ضرورت معاد در پرتو حکمت الهی است.

 

آیه سوم: وَ مَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَیْنهَُمَا بَاطِلًا  ذَالِکَ ظَنُّ الَّذِینَ کَفَرُواْ  فَوَیْلٌ لِّلَّذِینَ کَفَرُواْ مِنَ النَّارِ(27) أَمْ نَجْعَلُ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ کَالْمُفْسِدینَ فِی الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقینَ کَالْفُجَّارِ (28)ص

ترجمه: و ما آسمان و زمین و آنچه را میان آنهاست بیهوده خلق نکردیم این گمان کسانی است که کافر شده ند پس وای بر کافران از آتش

پیام آیه:

1- خداوند موجودات جهان را باطل نیافریده بلکه خلقت آنها هدف دار بوده است.

2- «ذلک ظنُّ الذین کفروا» : کافران گمان می کنند که جهان بی هدف خلق شده است. 3- بیانگر ضرورت معاد در پرتو حکمت الهی است.

آیه چهارم: أَمْ نجَْعَلُ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ کاَلْمُفْسِدِینَ فىِ الْأَرْضِ أَمْ نجَْعَلُ الْمُتَّقِینَ کاَلْفُجَّارِ(28)

ترجمه: آیا کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادند همچون مفسدان در زمین قرار می دهیم؟ یا پرهیزکاران همچون بدکاران قرارمی دهیم؟

پیام آیه:

1- سرنوشت مؤمنان با کافران متفاوت خواهد بود و خداوند یکسان با آنها رفتار نخواهد کرد.

2- بیانگر ضرورت معاد در پرتو عدل الهی است.

                              درس هفتم

آیه اول: حَتىَّ إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبّ‏ِ ارْجِعُونِ(99)لَعَلىّ‏ِ أَعْمَلُ صَالِحًا فِیمَا تَرَکْتُ  کلاََّ  إِنَّهَا کلَِمَةٌ هُوَ قَائلُهَا  وَ مِن وَرَائهِم بَرْزَخٌ إِلىَ‏ یَوْمِ یُبْعَثُونَ(100)مومنون

ترجمه: آنگاه که مرگ یکی از آنها برسد می گوید: پروردگارا! مرا (به زندگی) بازگردانید شاید عمل صالحی انجام دهم آنچه را در گذشته ترک کرده ام هرگز! این صرفاً سخنی است که او می گوید در حالی که پیش روی آنها برزخ و فاصله ای است تا روزی که برانگیخته شوند.

پیام آیات:

1- بین مرگ و قیامت (یوم یبعثون) فاصله ای وجود دارد که به آن عالم برزخ می گویند. برزخ در لغت به معنای فاصله و حایل میان دو چیز است.

2- یکی از ویژگی های عالم آن است که قدرت درک و آگاهی انسانها افزون می گردد.

3- عبارت«رب ارجعون لعلی اعمل صالحاً فیما ترکت» ویژگی دیگر عالم آن است که برزخ دوره ی عمل نیست و از دست انسان کاری برنمی آید.

آیه دوم: انَّ الَّذِینَ تَوَفَّئهُمُ الْمَلَئکَةُ ظَالِمِى أَنفُسِهِمْ قَالُواْ فِیمَ کُنتُمْ  قَالُواْ کُنَّا مُسْتَضْعَفِینَ فىِ الْأَرْضِ  قَالُواْ أَ لَمْ تَکُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتهَُاجِرُواْ فِیهَا  فَأُوْلَئکَ مَأْوَئهُمْ جَهَنَّمُ  وَ سَاءَتْ مَصِیرًا(97) نساء

ترجمه: همانا کسانی که ملائکه جانشان را می گیرند در حالی که ستم کار به خویش اند، (ملائکه) می گویند: درچه حال بودید؟ می گویند: ما در زمین از مستضعفان بودیم. (ملائکه) می گویند: مگر زمین خدا وسیع نبود تا درآن مهاجرت کنید؟ پس جایگاه آنها دوزخ است و (دوزخ) بد سرانجامی است.

پیام ایه:

 1- پس از مرگ، فعالیت های حیاتی بدن متوقف می شود، اما فرشتگان روح انسانها را توفّی می کنند، یعنی روح انسانها را به طور تمام و کامل دریافت می کنند.

2- این آیه بیانگر گفت و گوی ظالمین با ملائکه که بلافاصله پس از مرگ در عالم برزخ است که نشان می دهد در عالم برزخ روح همچنان فعالیت آگاهانه ی خویش را ادامه می دهد. اولین سوال فرشتگان از ظالمین در عالم برزخ که در چه حال بودید؟

3- « قالوا کنّا مستضعفین فی الارض» پاسخ ظالمان به فرشتگان در عالم برزخ است که می گویند ما در زمین از مستضعفان بودیم.

5- در پاسخ این که ظالمان خود را مستضعف و ناتوان در زمین می شمرند فرشتگان به آنها می گویند: مگر زمین خدا وسیع نبود تا درآن مهاجرت کنید؟ دومین سؤال فرشتگان از ظالمان در عالم برزخ

آیه سوم: الَّذِینَ تَتَوَفَّئهُمُ الْمَلَئکَةُ طَیِّبِینَ  یَقُولُونَ سَلَامٌ عَلَیْکُمُ ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ(32) نحل

ترجمه: آنان که فرشتگان دریافتشان می کنند در حالی که پاکیزه اند به آنها می گویند: سلام برشما، وارد بهشت شوید به خاطر اعمالی که انجام می دادید.

پیام آیه:

 1- پاکان پس از مرگ با سلام فرشتگان در عالم برزخ مواجه می شوند.

2-«سلام علیکم ادخلوا الجنة بما کنتم تعملون»: اولین سخن فرشتگان در عالم برزخ به پاکان

3- مقصود از « الجنة» در این آیه بهشت برزخی است.

4-    بخشی از پاداش و جزای مردم در عالم برزخ داده می شود

5-    توجّه: برای پاکان از فعل « تتوفّاهم» استفاده شده و برای ظالمان «توفّاهم » به کار رفته است.

6-    بکار رفتن کلمه توفی غیر مادی بودن روح را ثابت می کند.

آیه چهارم: فَوَقَاهُ اللَّهُ سَیَِّاتِ مَا مَکَرُواْ وَ حَاقَ بَِالِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذَابِ(45)النَّارُ یُعْرَضُونَ عَلَیهَْا غُدُوًّا وَ عَشِیًّا  وَ یَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُواْ ءَالَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ(46) غافر

ترجمه: پس خدا او را حفظ کرد از بدی های نیرنگ آنان و احاطه کرد آل فرعون را بدترین عذاب آنان برآتش عرضه می شوند هر بامداد و شامگاه و آنگاه که قیامت برپاشود (فرمان می رسد) وارد کنید آل فرعون را در شدید ترین عذاب

پیام آیات:

 1- « وقاه بال فرعون سوء العذاب» مربوط به غرق شدن فرعونیان است.

2- « النار یعرضون علیها غدواً و عشیاً» در ارتباط با جهنم برزخی است. بخشی از جزای مردم در عالم برزخ داده می شود بدین ترتیب کافران در « جهنم برزخی» روزگار می گذرانند.

3- « ویوم تقوم الساعة » : یکی از نامهای روز قیامت است.

4- « ادخلوا آل فرعون اشد العذاب» : جهنم اخروی

آیه پنجم: إِنَّا نحَْنُ نُحْىِ الْمَوْتىَ‏ وَ نَکْتُبُ مَا قَدَّمُواْ وَ ءَاثَرَهُمْ .(12) یس

ترجمه: همانا ما مردگان را زنده می کنیم و اعمالی را که پیش فرستاده اند و آثار بعدی آنها را ثبت می کنیم.

پیام آیه:

 1- « انا نحن نحی الموتی» اشاره دارد به زنده شدن مردگان پس از نفخ صور دوم

2- « ما قدموا » : اعمال ما تقدم که پرونده ی آنها با مرگ بسته می شود

3- « و ءاثرهم» : اعمال ما تأخر که در برزخ همچنان باعث تغییر در پرونده ی اعمال انسان می شود.

آیه ششم: ینَبأ الْانسَانُ یَوْمَئذِ  بِمَا قَدَّمَ وَ أَخَّرَ(13)قیامت

ترجمه: در آن روز انسان باخبر می شود و از آنچه پیش فرستاده و آنچه پس از خود کسب کرده است

پیام آیه:

1- مقصود از « یومئذ» روز قیامت است.

2- عبارت« ما قدم » اشاره دارد به اعمال ما تقدّم

3- عبارت« وأخر» اشاره دارد به اعمال ما تأخّر که در برزخ باعث تغییر در پرونده ی اعمال  آدمی می شوند

4- آگاهی انسان از اعمالش مربوط به مرحله دوم قیامت است

 

                              درس هشتم

آیه اول:  وَ نُفِخَ فىِ الصُّورِ فَصَعِقَ مَن فىِ السَّمَاوَاتِ وَ مَن فىِ الْأَرْضِ إِلَّا مَن شَاءَ اللَّهُ  ثمُ‏َّ نُفِخَ فِیهِ أُخْرَى‏ فَإِذَا هُمْ قِیَامٌ یَنظُرُونَ(68)وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبهَِّا وَ وُضِعَ الْکِتَابُ وَ جِاْى‏ءَ بِالنَّبِیِّنَ وَ الشهَُّدَاءِ وَ قُضىِ‏َ بَیْنهَُم بِالْحَقّ‏ِ وَ هُمْ لَا یُظْلَمُونَ(69)زمر

ترجمه : و در صور (شیپور) دمیده می شود پس بیهوش می شود هر که در آسمانها و هر که در زمین است مگر کسی که خدا بخواهد پس بار دیگر در آن دمیده شود پس آنان ایستاده می نگرند و زمین به نور پروردگارش روشن می شود و کتاب قرار داشته می شود و پیامبران و گواهان آورده شوند و میان آنها به حق داوری می شود و به ایشان ستم نمی شود و هرکس که بطور کامل دریافت می کند آنچه را انجام داده است و او (خدا) به آنچه انجام می دهد آگاه تر است

پیام آیات:

 1- برپایی قیامت دارای دو مرحله است که هر مرحله ی آن با نفخ صور آغاز می شود

2- .« فصعق من فی السماوات...........»بعد از نفخ صور اول « مرحله ی اول قیامت » همه ی اهل آسمانها و زمین مدهوش می شوند غیر از کسانی که خدا خواسته است3- با نفخ صور اول بساط حیات انسان و سایر موجودات برچیده می شود

4- « و نفخ فیه اخری » : با نفخ صور دوم مرحله ی دوم قیامت آغاز می شودکه شامل وقایع زیر است.

1) « ثم نفخ فیه اخری»: نفخ صور دوم

2) « فإذا هم قیام ینظرون»: زنده شدن انسانها

3) « و آشرقت الأرض بنور ربّها »: روشن شدن زمین به نور خدا ( یعنی حقیقت وقایعی که بر زمین گذشته مشخص می شود)

4) « و وضع الکتاب»: برپا شدن دادگاه عدل الهی و دادن نامه ی اعمال

5) « جای ء بالنبیین و الشهداء»: حضور شاهدان و گواهان (پیامبران وامامان- فرشتگان الهی – اعضای بدن)

6) « و قضی بینهم بالحق و هم لا یظلمون»: قضاوت بر معیار حق

آیه دوم: وَ نَضَعُ الْمَوَازِینَ الْقِسْطَ لِیَوْمِ الْقِیَمَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَیًْا  وَ إِن کَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ أَتَیْنَا بِهَا  وَ کَفَى‏ بِنَا حَاسِبِینَ(47) انبیاء

ترجمه: ما ترازوهای دادگری را در روز قیامت برپا می کنیم پس به هیچ کس کمترین ستمی نشود و (عمل انسان ) اگر به اندازه ی دانه خردلی باشد آن را بیاوریم و ما برای حسابرسی کافی هستیم

پیام آیه: 1- بیانگر قضاوت بر معیار حق در مرحله ی دوم قیامت است

2-خود خدا برای حسابرسی اعمال کافی است.

3-بیانگر ضرورت معاد

آیه سوم : فَأَمَّا مَنْ أُوتىِ‏َ کِتَابَهُ بِیَمِینِهِ فَیَقُولُ هَاؤُمُ اقْرَءُواْ کِتَابِیَهْ(19)حاقه

پیام آیه:

1-    در قیامت پرونده اعمال درستکاران بدست راست آنان داده می شود.

2- صالحین یا نیکوکاران در خواست قرائت یا خواندن نامه عمل خودرا از دیگران دارند

آیه چهارم: وَ أَمَّا مَنْ أُوتىِ‏َ کِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَیَقُولُ یَالَیْتَنىِ لَمْ أُوتَ کِتَابِیَهْ(25)حاقه

پیام آیه: 1- در قیامت پرونده اعمال مجرمین بدست چپ آنان داده می شود.

2- مجرمین در قیامت آرزویمی کنند که کاش نامه عمل به آنان داده نمی شد.

آیه پنجم: وَ الْوَزْنُ یَوْمَئذٍ الْحَقُّ  (8) اعراف

ترجمه: سنجش کردن در آن روز بر اساس حق است.

پیام آیه : معیار و وسیله ی سنجش اعمال حق است یعنی به میزانی که اعمال مشتمل بر حق باشد ارزشمند و سنگین است و در غیر این صورت سبک خواهد بود و وزنی نخواهد داشت.

آیه ششم: مِنهَْا خَلَقْنَاکُمْ وَ فِیهَا نُعِیدُکُمْ وَ مِنهَْا نخُْرِجُکُمْ تَارَةً أُخْرَى‏(55)طه

ترجمه: شما را از آن (زمین) خلق کردیم و به آن بازمی گردانیم و شما را بار دیگر از آن خارج می کنیم

پیام آیه :

1-پدیده مطرح در آیه خاک وموضوع مطرح در آن معاد است (از خاک به خاک و دوباره از خاک )

2- بیانگر زنده شدن انسان ها در قیامت و اشارهبه مرحله دوم قیامت دارد.

3- از دلایل امکانی معاد است یا امکان وجود معاد را ثابت می کند .

4-« ومنها نخرجکم تارة اخری»: خروج انسانها از زمین در قیامت مربوط به مرحله ی دوم و پس از نفخ صور دوم می باشد

                                 درس نه

آیه اول:  وَ سِیقَ الَّذِینَ کَفَرُواْ إِلىَ‏ جَهَنَّمَ زُمَرًا  حَتىَّ إِذَا جَاءُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَ قَالَ لَهُمْ خَزَنَتهَُا أَ لَمْ یَأْتِکُمْ رُسُلٌ مِّنکُمْ یَتْلُونَ عَلَیْکُمْ ءَایَاتِ رَبِّکُمْ وَ یُنذِرُونَکُمْ لِقَاءَ یَوْمِکُمْ هَاذَا  قَالُواْ بَلىَ‏ وَ لَکِنْ حَقَّتْ کلَِمَةُ الْعَذَابِ عَلىَ الْکَفِرِینَ(71)زمر

ترجمه: و کسانی که کافر شدند رانده شوند به سوی جهنم گروه گروه چون بدانجا رسند درهای آن گشوده شود و نگهبانان (دوزخ) به آنها می گویند: آیا رسولانی از خودتان برایتان نیامدند که آیات پروردگارتان بخوانندو ملاقات این روز را به شما هشدار دهند؟

می گویند: آری اما فرمان عذاب مسلّم شده است برکافران

 پیام آیات: 1- جهنم دارای چندین در(هفت در) است که راه های ورود گروه های مختلف جهنمیان است

2-    بیانگر حضور دسته جمعی کنار در پیشگاه خدا.

3-اقرار بر صدق وعده پیامبران در ملاقات پروردگار

آیه دوم: قِیلَ ادْخُلُواْ أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَلِدِینَ فِیهَا  فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَکَبرِِّینَ(72)زمر

گفته شود: داخل شوید از درهای جهنم جاودانه درآن بمانیم چه بد جایگاهی است جایگاه متکبّران

پیام آیه:

1-    « قیل ادخلواو أبواب جهنم خالدین فیها»منظور از جهنم اخروی است. 

2-    جهنم جایگاه کفار متکبر                                 

آیه سوم: وَ سِیقَ الَّذِینَ اتَّقَوْاْ رَبهَُّمْ إِلىَ الْجَنَّةِ زُمَرًا  حَتىَّ إِذَا جَاءُوهَا وَ فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَ قَالَ لهَُمْ خَزَنَتهَُا سَلَامٌ عَلَیْکُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَلِدِینَ(73)زمر

ترجمه: و آنان را که از پروردگارشان پروا کردند گروه گروه به سوی بهشت می برند چون بدانجا رسند در حالی که درهای بهشت گشوده می شوند و نگهبانان (بهشت) به آنان می گویند: سلام برشما! پاک شدید داخل (بهشت) شوید و جاودانه در آن بمانید

پیام آیات:

 1- بهشت دارای چند در (هشت در) است که راههای ورود گروه های مختلف بهشتیان است

2- سخن نگهبانان بهشت به متقین این است که : « سلام برشما پاک شدیدداخل شوید و جاودانه در آن بمانید.»

3- بهشتیان پس از ورود بهشت خداوند را ستایش می کنند و به خاطر اینکه به وعده اش درباره ی آنها عمل کرد و آنها را وارث بهشت گردانید.

4-برای بهشتیان عبارت« و فتحت أبوابها » به کار رفته در حالی که برای جهنمیان از عبارت فتحت أبوابها استفاده شده است «واو» در عبارت « و فتحت أبوابها» واو حالیه است که نشانده ی این موضوع است که بهشت در حال استقبال از بهشتیان است و هنگامی که متقین به بهشت می رسند درهای آنرا به روی خود گشوده می یابند

آیه چهارم: وَ قَالُواْ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَیْثُ نَشَاءُ  فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِینَ(74)زمر

ترجمه : وآنها می گویند: ستایش مخصوص خدایی است که به وعده ی خویش درباره ی ما عمل کرد و زمین را به ما میراث داد که در بهشت جای گیریم در هر جا که بخواهیم چه خوب است پاداش عمل کنندگان

آیه پنجم: فَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَیْرًا یَرَهُ(7)وَ مَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ(8) زلزال

ترجمه: پس هر که به اندازه ی ذره ای نیکی کند آن را می بیند و هرکس به اندازه ی ذره ای بدی کند آن را می بیند

پیام آیات:

 1- پاداش و کیفر در روز قیامت صورت حقیقی عمل انسان است

3-    درعرصه ی قیامت تصویر اعمال انسان یا گزارشی از عمل انسان نمایش داده نمی شود بلکه خود عمل نمایان می شود و هر کس عین عمل خود را می بیند(یره )

 

                                 درس ده

آیه اول: فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ  وَ لَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِکَ  فَاعْفُ عَنهُْمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شَاوِرْهُمْ فىِ الْأَمْرِ  فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلىَ اللَّهِ  إِنَّ اللَّهَ یحُِبُّ الْمُتَوَکلِِّینَ(159) آل عمران

ترجمه: (ای پیامبر)پس به (برکت ) رحمت الهی در برابر آنان نرم و مهربان شدی و اگر درشت خو و سنگدل بودی از اطراف تو پراکنده می شدند پس از آنها درگذر و برای آنها آمرزش بطلب و با آنها در کارها مشورت کن و چون تصمیم گرفتی برخدا توکل کن همانا خداوند توکل کنندگان را دوست دارد.

پیام ایه:

 1- عبارت « فبما رحمة من اللله لنت لهم» بیانگر صفت نرم خویی و مهربانی در پیامبر اسلام(ص) می باشدکه آن را از رحمت الهی می داند

2- عبارت « و لو کنت فظا غلیظ القلب لانفضوا من حولک» بیانگر این موضوع است که درشت خویی و سنگدلی موجب پراکنده و دورشدن افراد از اطراف انسان می شود

3- خداوند به پیامبر(ص) می فرماید: پس از مشورت با دیگران و انتخاب بهترین راه برخدا توکل کن.(مشورت می شود عزم می شود توکل)

4- توکل به  جای تعقل نیست بلکه کمک کننده ی به آنهاست

آیه دوم: وَ تَوَکَّلْ عَلىَ الْحَىّ‏ِ الَّذِى لَا یَمُوتُ وَ سَبِّحْ بحَِمْدِهِ  وَ کَفَى‏ بِهِ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِیرًا(58)فرقان

پیام ایه :

1- لزوم توکل بر کسی که نمی میرد.

2-آگاهی خداوند به عملکرد وگناه بندگان برای توکل به او کافی است .

آیه سوم: وَ لَئنِ سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ  قُلْ أَ فَرَءَیْتُم مَّا تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنىِ‏َ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کَشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنىِ بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکَاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبىِ‏َاللَّهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکلُِّونَ(38)زمر

ترجمه: و اگر از آنها بپرسید چه کسی آسمانها و زمین را آفریده ؟ حتماً می گویند: خدا بگو: چه می گویید درباره ی آنچه جز خدا می خوانید اگر خدا خواهد که به من گزندی رسد آیا آنان دورکننده ی گزنده ی او هستند؟ یا اگر رحمتی برای من خواهد آیا آنان بازدارنده ی رحمت او هستند؟ بگو: خدا برایم کافی است همه ی اهل توکل تنها بر او توکل می کنند.

پیام آیه:

1- طبق آیه ی مذکور تنها بر خدا می توان توکل کرد زیرا:

1)خالق آسمانها و زمین فقط خداست.

2)اگر خدا بخواهد به کسی آسیبی برسد، هیچ کس نمی تواند او را بازدارد.«او ارادنی برحمة هل هنّ ممسکات رحمته»

4)قدرت مطلق و تصمیم گیرنده ی مطلق در عالم خداست.

5) ارتباط داشتن با خدا برای رسیدن به نتیجه، کافی است و با اعتماد به اوست که کارها و تلاش های انسان به نتیجه می رسد.«قل حسبی الله علیه یتوکل المتوکلون»

2-دربرابر اراده ی خدا تمام عوامل مؤثر، تأثیرگذاری خود را از دست می دهند.

3- آیه، بیانگر مبانی توکل بر خداست.

                                            درس یازده

آیه اول:  وَ مِنَ النَّاسِ مَن یَتَّخِذُ مِن دُونِ اللَّهِ أَندَادًا یحُِبُّونهَُمْ کَحُبّ‏ِ اللَّهِ  وَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ أَشَدُّ حُبًّا لِّلَّهِ  (165)بقره

ترجمه : و بعضی از مردم همتایانی به جای خدا می گیرند و آنها را همچون خدا دوست می دارنداما آنان که ایمان دارند به خدا محبّت بیشتری دارند.

پیام آیه:

 1- عبارت « یحبونهم کحب الله»: شرک عملی

2- از ویژگی های مومنان این است که به خدا محبّت بیشتری دارند.« اشد حباً لله»

3- عبارت« اشد حبّاً لله»: اصل تولّی

4- قرآن کریم اساس و پایه ی دین داری را محبّت و عشق به خدا می داند.

آیه دوم:  قُلْ إِن کُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونىِ یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکمُ‏ْ ذُنُوبَکمُ‏ْ  وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ(31) آل عمران

ترجمه: بگو: اگر خدا را دوست می دارید از من پیروی کنید تا خدا شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشدو خدا آمرزنده ی مهربان است .

پیام آیه:

1- دوستی انسان با خدا: پیروی از رسول: دوستی خدا با انسان: بخشش گناهان

2- کسی که خدا را دوست دارد باید از پیامبر خدا پیروی کند.

3- آیه بیانگر توحید عملی است

4- ارتباط معنایی دارد با حدیث امام صادق (ع) با مضمون: «ما احب الله من عصاه»

5- ارتباط معنایی دارد با شعر منسوب به امام صادق(ع) با مضمون« خدا را نافرمانی کنی و اظهار دوستی با او نمایی؟»

6- باینگر« پیروی از خداوند» از آثار محبت به خداست.

آیه سوم: لا تجَِدُ قَوْمًا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الاَْخِرِ یُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کَانُواْ ءَابَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتهَُمْ  (22)مجادله

ترجمه: مردمی را نیابی که ایمان به خدا و روز رستاخیز دارند در حالی که دوستی کنند با کسانی که با خدا ورسولش دشمنی کرده اند گرچه آنان پدرانشان باشند یا فرزندان یا برادران یا خویشان آنها

پیام آیه:

 1- بیانگر «بیزاری و تنفر از باطل و دشمنان خدا» از آثار محبت به خداست.

2- از ویژگی های مؤمنان این است که با دشمنان خدا دوستی نمی کنند،هر چند پدران یا فرزندان یا خویشان آنها باشند.

3- در رابطه با اصل تبرّی می باشد.

آیه چهارم: قَدْ کاَنَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فىِ إِبْرَاهِیمَ وَ الَّذِینَ مَعَهُ إِذْ قَالُواْ لِقَوْمهِِمْ إِنَّا بُرَءَ ؤُاْ مِنکُمْ وَ مِمَّا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ کَفَرْنَا بِکمُ‏ْ وَ بَدَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَکُمُ الْعَدَاوَةُ وَ الْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتىَ‏ تُؤْمِنُواْ بِاللَّهِ وَحْدَهُ (4) ممتحنه

ترجمه: همانا که برای شما نمونه ی نیکویی بود در ابراهیم و کسانی که با او بودند در آن هنگام که به قوم خود گفتند: به حقیقت که ما از شما بیزاریم و از آنچه که به جزخدا عبادت می کنید. نسبت به شما کافریم و آشکار شده است بین ما و شما دشمنی و کینه ی همیشگی تا آن زمان که به خدای یگانه ایمان بیاورید

پیام آیه:

 1- بیانگر « مبارزه با دشمنان خدا» از آثار محبت به خداست. « و بدا بیننا و بینکم العداوة و البغضاء»

2- مقام الگو و اسوه بودن حضرت ابراهیم(ع) و پیروان او به او علت برائت جستن از قوم کافر و معبودان آنهاست.

3- در رابطه با اصل تبرّی است « انا برءاء منکم و مما تعبدون من دون الله»

                                درس دوازده

آیه اول: قُلْ مَنْ حَرَّمَ زینَةَ اللَّهِ الَّتی‏ أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِیَ لِلَّذینَ آمَنُوا فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا خالِصَةً یَوْمَ الْقِیامَةِ کَذلِکَ نُفَصِّلُ الْآیاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ (32) اعراف

ترجمه: [اى پیامبر] بگو: «زیورهایى را که خدا براى بندگانش پدید آورده، و [نیز] روزیهاى پاکیزه را چه کسى حرام گردانیده؟» بگو: «این [نعمتها] در زندگى دنیا براى کسانى است که ایمان آورده‏اند و روز قیامت [نیز] خاصّ آنان مى‏باشد.» این گونه آیات [خود] را براى گروهى که مى‏دانند به روشنى بیان مى‏کنیم.

پیام آیه:  1- آراستگی وزیبا دوستی مورد تایید عقل وفطرت وآیات  و روایات است.

2-زینت ها ولذت های دنیوی در دنیا برای مومنین قرارداده شده ودر قیامت مخصوص مومنین است

 

آیه دوم:  قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبىّ‏َِ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنهَْا وَ مَا بَطَنَ وَ الْاثْمَ وَ الْبَغْىَ بِغَیرِْ الْحَقّ‏ِ وَ أَن تُشرِْکُواْ بِاللَّهِ مَا لَمْ یُنزَِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَ أَن تَقُولُواْ عَلىَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ(33)اعراف

ترجمه: بگو پروردگارم تنها زشت کاری ها را حرام کرده است چه آشکار و چه پنهان و گناه و تجاوز به ناحق را و این که چیزی را شریک خدا سازید که دلیلی برای آن نازل نکرده و این که به خدا نسبت دهید چیزی را که نمی دانید

پیام ایه:

 1- خداوند زشت کاری آشکار وپنهان را حرام کرده است.

2- عدم رعایت اعتدال در استفاده از زینت ها ونعمت های دنیوی موجبات حرام وزشتکاری را فراهم می کند.

3-در این آیه گناه ، تجاوزگری یا سرکشی ،شرک بخدا وگفتن سخن بدون علم در مورد خداوند حرام شمرده شده است .

آیه سوم: یَابَنىِ ءَادَمَ قَدْ أَنزَلْنَا عَلَیْکمُ‏ْ لِبَاسًا یُوَارِى سَوْءَاتِکُمْ وَ رِیشًا  وَ لِبَاسُ التَّقْوَى‏ ذَالِکَ خَیرٌْ  ذَالِکَ مِنْ ءَایَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ یَذَّکَّرُونَ(26)اعراف

پیام آیه :

 1- لباس ظاهری علاوه بر پوشاندن معایب انسان سبب زیبایی وزینت نیز می باشد.

2- لباس باطنی تقوی است که بهتر از لباس ظاهری است ومعایب اخلاقی ودرونی انسان را می پوشاند .

                               درس سیزدهم

آیه اول:  قُل لِّلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّواْ مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَ یحَْفَظُواْ فُرُوجَهُمْ  ذَالِکَ أَزْکىَ‏ لهَُمْ  إِنَّ اللَّهَ خَبِیرُ  بِمَا یَصْنَعُونَ(30)وَ قُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَرِهِنَّ وَ یحَْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ لْیَضْرِبْنَ بخُِمُرِهِنَّ عَلىَ‏ جُیُوبهِِنَّ  (31) نور

ترجمه: به مردان با ایمان بگو:چشمان خود را کنترل کنند و دامان خود را (ازگناه) حفظ نمایند که این برای آنها پاک تر است همانا خدا به آنچه انجام می دهند آگاه است و به زنان مؤمن بگو:چشمان خود را کنترل کنند و دامان خود را (ازگناه) حفظ نمایند و زینت های خود را آشکار نگردانند مگر آنچه نمایان(مانند گردی صورت) و روسری های خود را بر روی سینه و گریبان خویش بیندازند.

پیام آیات:

 1-دستور به کنترل نگاه به نامحرم هم در مورد مردان مطرح شده و هم در مورد زنان، البته امر به کنترل نگاه در مردان مقدم بر زنان بیان گردیده است «قل للمؤمنین یغضوا......قل للمؤمنات یغضضن.......»

2- قبل از حفظ دامان ازگناه، ابتدا به کنترل گناه امر شده است.«یغضوا من ابصارهم و یحفظوا فروجهم»

3- «ولایبدین زینتهن الا ما ظهر منها» بیانگر حرمت آشکار کردن زینت های پنهان در زنان می باشد.(طبق حدیث امام کاظم(ع) جز چهره و دست تا مچ سایر قسمت های بدن زن باید از نامحرم پوشیده شود.)

4-«ولیضربن بخمرهنّ علی جیوبهنّ»:زنان باید حجاب خود را به گونه ای تنظیم کنند که علاوه بر موی سر، گریبان و گردن آنها را هم بپوشاند.

آیه دوم : یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنینَ یُدْنینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنى‏ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحیماً

ترجمه: ای پیامبر بگو به همسران و دخترانت و زنان مومن پوشش خود را به خود نزدیک سازند،این کار از این جهت بهتر است که [به عفاف] شناخته شوند تا مورد اذیّت قرار نگیرندوخدا آمرزنده ی مهربان است.

پیام آیه:

1-   این پوشش سبب می شود که زن به عفاف و پاکی شناخته شود و افراد بی بندوبار، که اسیر هوی و هوس خود هستند، در مقابل چنین زنی احساس حقارت کرده و به خود اجازه ی تعرّض به او را ندهند.«ذلک ادنی ان یعرفن فلایوذین»

 

                                  درس چهاردهم

آیه اول:  وَ اعْتَصِمُواْ بحَِبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَ لَا تَفَرَّقُواْ  وَ اذْکُرُواْ نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ کُنتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَینْ‏َ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَ کُنتُمْ عَلىَ‏ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَکُم مِّنهَْا  کَذَالِکَ یُبَینِ‏ُّ اللَّهُ لَکُمْ ءَایَاتِهِ لَعَلَّکمُ‏ْ تهَْتَدُونَ(103) آل عمران

ترجمه: و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید، و نعمت خدا برخود به یادآرید آنگاه که دشمنان(یکدیگر)بودید پس او میان دل های شما الفت ایجاد کرد تا به لطف او (بایکدیگر) برادر شدید و برکنار پرتگاه آتش بودید که شمارا از آن رهانید. این گونه خداوند نشانه های خود را برای شما روشن می کند شاید هدایت شوید.

پیام آیه:

1-پس از رعایت تقوای الهی، خداوند مؤمنان را به وحدت فرا می خواند و از تفرقه نهی می کند.

2- جامعه ی اسلامی باید با تکیه بر محور توحید و یکتاپرستی اتحاد خود را حفظ کند.«واعتصموا بحبل الله و لاتفرقوا»

3- عبارت « واعتصموا بحبل الله»: توحید عملی

4-«واذکروا نعمة الله علیکم اذ کنتم اعداء فالّف بین قلوبکم»: قرآن کریم برای آن که اثر معجزه ی آسای اسلام را در ایجاد وحدت بیان کند مسلمانان را به یاد دشمنی هایی که پیش از اسلام داشتند، می اندازد

آیه دوم: وَ لْتَکُن مِّنکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلىَ الخَْیرِْ وَ یَأْمُرُونَ بِالمَْعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ  وَ أُوْلَئکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ(104)آل عمران

ترجمه : و باید از شما مردمی پدید آید که به نیکی دعوت نمایند و به کارهای پسندیده امر کنند و از کارهای ناپسند بازدارند و آنها هستند که رستگارند.

پیام آیه:

 ا- قرآن کریم پس از سفارش به تقوا و وحدت، از دو وظیفه ی مهم اجتماعی سخن می گوید(1- دعوت به نیکی 2- امر به معروف ونهی از منکر)

2- قرآن از مؤمنان می خواهد که یکدیگر را به خیر و نیکی دعوت کنند و مانع ترک واجبات و ارتکاب گناهان در جامعه شوند.

3- وظیفه ی امر به معروف و نهی از منکر فقط بر دوش عده ی خاصی نیست و همه ی مردم مسئولند، امّا باید گروه خاصی برای انجام این وظیفه ی مهم اجتماعی تشکیل شود.

4- قبل از امر به معروف و نهی از منکر به «دعوت به نیکی» امر شده زیرا« دعوت به نیکی» به مثابه ی پیش گیری و امر به معروف و نهی از منکر به مثابه ی درمان مشکلات اجتماعی است.

آیه سوم:  وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ  یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ وَ یُقِیمُونَ الصَّلَوةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکَوةَ وَ یُطِیعُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ  أُوْلَئکَ سَیرَْحَمُهُمُ اللَّهُ  إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ(71) توبه

پیام آیه :

 1- مردان وزنان با ایمان بر یکدیگر ولایت ( حق سرپرستی ) دارند.

2- امر به معروف و نهی از منکر معلول حق ولایت مومنین بر یکدیگر ست .

3- وظیفه ( ویژگی ) مومنان ، امر به معروف و نهی از منکر، به پاداشتن نماز وپرداخت زکات واطاعت از خدا وزسول معرفی شده است.

4-برخورداری از رحمت خداوند معلول اطاعت از خداو ورسول و عمل به وظیفه امر به معروف و نهی از منکر، پاداشتن نماز وپرداخت زکات است.

آیه چهارم:  کُنتُمْ خَیرَْ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ  .......(110) آل عمران

پیام آیه :

1- مسلمانان بهترین امّت معرفی شده اند(مهاجر وانصار)

2- برتری مسلمانان بر دیگرملت ها به جهت امر به معروف و نهی از منکر وایمان به خداست.

                                درس پانزدهم

آیه اول : إِنَّمَا الصَّدَقَتُ لِلْفُقَرَاءِ وَ الْمَسَاکِینِ وَ الْعَمِلِینَ عَلَیهَْا وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبهُُمْ وَ فىِ الرِّقَابِ وَ الْغَرِمِینَ وَ فىِ سَبِیلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ  فَرِیضَةً مِّنَ اللَّهِ  وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ(60) توبه

ترجمه: همانا صدقات(زکات) برای فقیران و بینوایان و کارکنان گردآوری آن و تألیف قلب ها و آزاد کردن بردگان و(پرداخت قرض) بدهکاران و در راه خدا و آن کسی که در راه مانده فریضه ای است از جانب خدا و خداوند دانای حکیم است

پیام آیه:

1- مقصود از «صدقات» در این آیه زکات می باشد که نوعی انفاق واجب است

2- موارد مصرف زکات(8مورد):

1)فقراء   2) مساکین  3 ) کارکنان گردآوری زکات  4) تألیف قلب ها  5)آزاد کردن بردگان  6) غرامت دیدگان

7) در راه خدا 8) در راه ماندگان         

3- عبارت « فریضة من الله»: پرداخت زکات واجب است

آیه دوم: وَ اعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شىَ‏ْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِى الْقُرْبىَ‏ وَ الْیَتَامَى‏ وَ الْمَسَاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیل(41) انفال

و بدانید هر گونه غنیمتی به دست آورید یک پنجم آن برای خداست و برای پیامبر و برای خویشاوندان(پیامبر) و یتیمان و بینوایان و در راه ماندگان

پیام آیه:

1- این آیه در رابطه با مصارف خمس است که نوعی انفاق واجب می باشد

2- توجه: مساکین و ابن السبیل(در راه ماندگان) از موارد مصرف مشترک خمس و زکات می باشد

آیه سوم: یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ ذَرُواْ مَا بَقِىَ مِنَ الرِّبَواْ إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ(278)فَإِن لَّمْ تَفْعَلُواْ فَأْذَنُواْ بِحَرْبٍ مِّنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ  وَ إِن تُبْتُمْ فَلَکُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِکُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَ لَا تُظْلَمُونَ(279)بقره

ترجمه: ای کسانی که ایمان آورده اید از خدا پروا کنید و آنچه از ربا باقی می ماند را رها کنید اگر مؤمن هستید پس اگر چنین نکردید با خدا و رسولش اعلان جنگ دهید پس اگر توبه کنید سرمایه هایتان ازآن خودتان نه ستم می کنید و نه ستم می بینید

پیام آیات:

 1- خداوند در این آیه، مؤمنان را خطاب قرار می دهد و آنان را به ترک ربا امر می کند

2- معامله ی ربوی(همراه با ربا) همسان با جنگ با خدا و رسول بیان گردیده است

4-    در صورت توبه از ربا و ترک آن استفاده از اصل سرمایه جایز است.

 

                      درس شانزدهم

آیه اول: وَ إِذَا سَأَلَکَ عِبَادِى عَنىّ‏ِ فَإِنىّ‏ِ قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْیَسْتَجِیبُواْ لى وَ لْیُؤْمِنُواْ بىِ لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ(186) بقره

ترجمه: و هر گاه بندگان من، از تو در باره من بپرسند، [بگو] من نزدیکم، و دعاى دعاکننده را- به هنگامى که مرا بخواند- اجابت مى‏کنم، پس [آنان‏] باید فرمان مرا گردن نهند و به من ایمان آورند، باشد که راه یابند. (186)

پیام آیات :

 1-اجابت در خواست دعا کنندگان به جهت نزدیک بودن خداوند به بندگان مومن است .

2-شرط اجابت دعا، ایمان واقعی به خداوند می باشد.

3-ایمان به خدا ودعا به درگاه او سبب رشد انسان می شود.

آیه دوم: یاَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اسْتَعِینُواْ بِالصَّبرِْ وَ الصَّلَوةِ  إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابرِِینَ(153) بقره

ترجمه: اى کسانى که ایمان آورده‏اید، از شکیبایى و نماز یارى جویید زیرا خدا با شکیبایان است. (153)

پیام آیات :

 1- امر به یاری خواستن از خداوند به وسیله صبر (روزه) ونماز .

2-خداوند یاور صابران (نمازگزاران وروزه داران ) است .

آیه سوم:  یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلىَ الَّذِینَ مِن قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ(183) بقره

ترجمه: اى کسانى که ایمان آورده‏اید، روزه بر شما مقرر شده است، همان گونه که بر کسانى که پیش از شما [بودند] مقرر شده بود، باشد که پرهیزگارى کنید. (183)

پیام آیات :

  1- روزه فریضه واجب است .

2- روزه بر مسلمان وامت های پیشین (سایر ادیان ) واجب بوده است .

3-فلسفه روزه از نظر قرآن کسب تقوی می باشد.

آیه چهارم: اتْلُ مَا أُوحِىَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتَابِ وَ أَقِمِ الصَّلَوةَ  إِنَّ الصَّلَوةَ تَنهَْى‏ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنکَرِ  وَ لَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبرَُ  وَ اللَّهُ یَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ(45)عنکبوت

ترجمه: آنچه از کتاب به سوى تو وحى شده است بخوان، و نماز را برپا دار، که نماز از کار زشت و ناپسند بازمى‏دارد، و قطعاً یاد خدا بالاتر است، و خدا مى‏داند چه مى‏کنید. (45)

پیام آیات :

  1- از جمله وظایف پیامبر تلاوت آیات الهی وبرپاداشتن نماز است .

2-نماز عامل بازدارنده از فحشا وزشتی است.

2-    مهمترین اثر یا فایده نماز ، یاد خداست


_________________________________________________
http://darsi.persianblog.ir/post/302/




+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |


پیام آیات دین و زندگی 1

پیام آیات دین و زندگی 2

پیام آیات دین و زندگی3  

پیام آیات دین و زندگی 4

آزمون آنلاین دین وزندگی ۲

آزمون آنلاین دین وزندگی ۳

آزمون آنلاین دین وزندگی ۴

تفسیر آیات دین و زندگی 1

تفسیر آیات دین و زندگی 2

تفسیر آیات دین و زندگی 3

تفسیر آیات دین و زندگی 4

تلاوت قرآن

لوح فشرده آموزش قرائت آیات دین و زندگی 1

لوح فشرده آموزش قرائت آیات دین و زندگی 2

لوح فشرده آموزش قرائت آیات دین و زندگی 3

لوح فشرده آموزش قرائت آیات دین و زندگی 4

خلاصه درس دین و زندگی 1و2 به صورت پاورپوینت

خلاصه درس دین و زندگی 3 به صورت نموداری

پاسخ به اندیشه و تحقیق دین و زندگی ۳

سوالات امتحان نهایی دین و زندگی 3 به تفکیک درس

پرسش های امتحان نهایی دین و زندگی ۳ همراه با پاسخ آنها

سوالات امتحان نهایی دین و زندگی 3 با پاسخنامه

سوالات امتحان نهایی دین و زندگی 4 با پاسخنامه

کتب راهنمای دین و زندگی 1-2-3-4

کتاب دین و زندگی۱

کتاب دین و زندگی۲

کتاب دین و زندگی۳

کتاب دین و زندگی۴

تطبیق آیات کتاب دین و زندگی 4 با اقسام توحید و شرک ( کنکوری)

نحوه تست زنی در جلسه کنکور

فهرست حذفیات منابع سوالات آزمون سراسری 93

آیات پر تکرار دین و زندگی 2 جهت کنکور

کتاب دین و زندگی 4

اصلاحیه نهایی راهنمای دین و زندگی 4

بارم بندی دین و زندگی 1-2-3-4

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |




پیام آیات دین و زندگی 2


+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |




پاسخ اندیشه و تحقیق دین و زندگی 2 و خلاصه دروس 1و2




+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

خلاصه فصل ها، نکات مهم و تست های کنکور درس عمومی دین و زندگی را از این جزوه بخوانید.
به گزارش اورژانس IT باشگاه خبرنگاران، در ایام کوتاه باقی مانده تا کنکور کارشناسی سال 1392 ما به طور منظم نرم افزارهای آموزشی و جزوه های کامل دروس مختلف را برای دانلود به داوطلبان عزیز معرفی می کنیم.
جزوه ی پیشنهادی امروز اورژانس آی تی شامل خلاصه، نکات، تست های کنکوری، معنی و پیام آیات درس دین و زندگی سال های دوم، سوم و چهارم دبیرستان است.
شما همچنین می توانید جزوه های درخواستی خود را در قسمت نظرات وارد کنید تا اورژانس آی تی در اولین فرصت آنها را برای شما تهیه کرده و در سایت قرار دهد.

دانلود جزوات دین و زندگی سالهای دوم، سوم و چهارم دبیرستان


http://www.yjc.ir/fa/news/4329447/%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%DA%A9%D9%86%DA%A9%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF
+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

پیام آیات دین و زندگی 1

پیام آیات دین و زندگی 2

پیام آیات دین و زندگی3  

پیام آیات دین و زندگی 4

تفسیر آیات دین و زندگی 1

تفسیر آیات دین و زندگی 2

تفسیر آیات دین و زندگی 3

تفسیر آیات دین و زندگی 4

لوح فشرده آموزش قرائت آیات دین و زندگی 1

لوح فشرده آموزش قرائت آیات دین و زندگی 2

لوح فشرده آموزش قرائت آیات دین و زندگی 3

لوح فشرده آموزش قرائت آیات دین و زندگی 4

خلاصه درس دین و زندگی 1و2 به صورت پاورپوینت

خلاصه درس دین و زندگی 3 به صورت نموداری

پاسخ به اندیشه و تحقیق دین و زندگی ۳

سوالات امتحان نهایی دین و زندگی 3 به تفکیک درس

پرسش های امتحان نهایی دین و زندگی ۳ همراه با پاسخ آنها

سوالات امتحان نهایی دین و زندگی 3 با پاسخنامه

سوالات امتحان نهایی دین و زندگی 4 با پاسخنامه

کتب راهنمای دین و زندگی 1-2-3-4

کتاب دین و زندگی۱

کتاب دین و زندگی۲

کتاب دین و زندگی۳

کتاب دین و زندگی۴

تطبیق آیات کتاب دین و زندگی 4 با اقسام توحید و شرک ( کنکوری)

نحوه تست زنی در جلسه کنکور

فهرست حذفیات منابع سوالات آزمون سراسری 93

آیات پر تکرار دین و زندگی 2 جهت کنکور

کتاب دین و زندگی 4

اصلاحیه نهایی راهنمای دین و زندگی 4

بارم بندی دین و زندگی 1-2-3-4

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |


نمونه سوال از دروس 9-8-7 
نمونه سوال از دروس 6-5-4 
نمونه سوال از دروس 3-2-1 
بررسی اجمالی درس پانزده و شانزده
بررسی اجمالی درس یازدهم الی چهارده
بررسی اجمالی درس دهم
بررسی اجمالی درس نهم
بررسی اجمالی درس هشتم
بررسی اجمالی درس هفتم
بررسی اجمالی درس ششم
بررسی اجمالی درس پنجم
بررسی اجمالی درس چهارم
بررسی اجمالی درس سوم
بررسی اجمالی درس دوم
بررسی اجمالی درس اول
پیام آیات درس شانزدهم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس پانزدهم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس چهاردهم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس سیزدهم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس دوازهم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس یازدهم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس دهم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس نهم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس هشتم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس هفتم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس ششم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس پنجم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس چهارم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس سوم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس دوم برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)
پیام آیات درس اول برگرفته از سایت آقای قرائتی(تفسیر نور)

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

تفسير آيات دين و زندگي 2 » مقدّمه ناشر
 به دنبال درخواست برخى دبيران محترم تعليمات دينى و قرآن در مورد بهره‏گيرى از تفسير آيات مطرح شده در كتاب‏هاى «دين و زندگى» دوره متوسطه بر اساس «تفسيرنور» حجّت‏الاسلام و المسلمين قرائتى، اين امر توسط مركز فرهنگى درسهايى از قرآن انجام و با اعلام موافقت گروه درسى دينى در دفتر برنامه‏ريزى و مساعدت دبيرخانه ستاد اعتلاء و تعميق تربيت اسلامى، به عنوان كتاب كمك آموزشى منتشر مى‏گردد.
 دبيران درس دينى و قرآن با مطالعه‏ى اين كتاب مى‏توانند به دانش تفسيرى گسترده‏ترى پيرامون آيات دست يابند و در هنگام تدريس از آن بهره گيرند. همچنين مى‏توانند اين كتاب را در اختيار برخى از دانش‏آموزان مستعد قرار دهند تا اين دانش‏آموزان براى انجام كارهاى تحقيقى خود پيرامون آيات به اين كتاب مراجعه كنند و نتيجه تحقيق خود را در كلاس گزارش نمايند.
 لازم به ذكر است، در مواردى كه «تفسير نور» مطلب خاصى نداشته و يا هنوز منتشر نشده، از تفسير نمونه استفاده شده كه در فهرست مطالب، با علامت ستاره (*) مشخص گرديده است.
 
[صفحه 1]» صفحه بعد

http://www.gharaati.ir/show.php?page=books&book=51&pages=1
+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس پنجم : پنجره اي به روشنايي

هدف کلي : مقايسه ديدگاه ها درباره ي مرگ و تشخيص مزيت ها و برتري هاي ديدگاه توحيدي و ثمرات آن
مرور مفاهيم : 
1. انسان همواره با حادثه ي عظيمي به نام «مرگ» روبروست . 
2. در مواجهه ي با مرگ دو ديدگاه کلي وجود دارد . 
3. يک ديدگاه مي گويد که مرگ پايان زندگي است . 
4. ديدگاه ديگر مي گويد که مرگ آغاز حيات برتر است .
5. قرآن کريم اين دو ديدگاه را طرح مي کنند و نتايج هر دو ديدگاه را اعلام مي کند . 
6. هر يک از اين دو ديگاه داراي پيامدهايي در زندگي انسان است . 
7. دنياي امروز ، با غفلت از جهان آخرت ، زيان سنگين اخلاقي و اجتماعي ديده است . 

1. کساني که مرگ را پايان زندگي مي دانند در برابر موضوع مرگ دو واکنش نشان مي دهند : 
- برخي نمي توانند خود را از انديشه ي مرگ و نابودي پس از آن نجات دهند ؛ از همين رو اضطراب از فنا و نابودي همواره آنان را آزار مي دهد و دمي آسوده نمي گذرد . 
- برخي نيز مي کوشند درباره ي مرگ نينديشند و نسبت بدان بي توجه و غافل باشند . آنان فکر مي کنند که با غفلت از مرگ مي توانند بر اضطرابي که ناشي از فکر نابودي است ، غلبه کنند .



ادامه مطلب
+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس اول : جلوه هاي حکمت و تدبير

هدف کلي : آشنايي بيشتر با غايت مندي و حکمت و تدبير در خلقت و انس و توجه بيشتر به خالق حکيم و مدبر جهان 
* اصطلاحات علمي درس : 
* حکمت و حکيم 
* غايت مندي
* تدبير
* صانع و صنع



  مرور بر مفاهيم

1. هر موجودي از اجزاي خاص و معيني تشکيل شده است .
2. اين اجزا با آرايش مخصوص به خود در کنار يکديگر قرار گرفته اند . 
3. هر يک از اين اجزا ، خواص ويژه اي دارند که با وظيفه ي آن ها هماهنگي دارد . 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس پانزدهم

در حضور دوست - شوق ديدار
در حضور دوست

مرحله ی اول :
الف ) آیات شریفه ی زیر را به دقت بخوانید و سپس آن ها را ترجمه کنید .

واذکرواالله کثیرا العلکم تفلحون ( جمعه 10)/ خدا را بسیار یاد کنید شاید که رستگار شوید .
ومن یعش عن ذکر الرحمن / هرکس از یاد خدای رحمن روی برتابد .
نقیص له شیطانا فهو له قرین ( زخرف 36) /شیطانی بر او می گماریم که همراهش باشد .
اننی انا الله لااله الا انا / بدرستی که من خدایی هستم که جز من خدایی نیست .
فاعبدنی و اقم اصلوه لذکری ( طه 14 ) / پس مرا بپرست و نماز را بخاطر یاد کردن من بپادار .

ب ) در آیات بالا تأمل کنید و چهار گزاره ی زیر را تکمیل کنید .

1. سزاوار است که پیوسته و در همه حال به یاد خدا باشیم .
2. رستگاری انسان در گرو یاد خدا بودن است .
3. هر کس از یادخدا روی گردان باشد شیطان همراه و همدم او خواهد شد .
4. نماز چیزی جز به یاد خدا بودن نیست .

ج ) با ذکر نمونه هایی از عبارت های نماز توضیح دهید که چگونه جمله چهارم با جمله اول ارتباط دارد ؟

1. تکبیره الاحرام در اول نماز در واقع یاد خداست .
2. بسم الله الرحمن الرحیم در هر سوره و اوایل سوره حمد یاد خداست .
3. تسبیحات اربعه در رکعت سوم و چهارم یاد و ذکر خداست .

مرحله ی دوم :
الف ) آیات شریفه ی زیر را با دقت قرائت کنید و سپس ترجمه را تکمیل کنید .

و ان من شی ء الا یسبح بحمده / و هیچ موجودی نیست مگر اینکه با حمد خود اورا تسبیح می کند .
و لکن لا تفقهون تسبیحهم /ولیکن شما تسبیح آنها را نمی فهمید .
انه کان حلیما غفورا ( اسرا44) / بدرستی که او بردبار و بخشنده است .
الحمدلله الذی له / ستایش برای خدایی است که برای اوست .
ما فی السموات / آنچه در آسمان ها
و مافی الارض / و آنچه در زمین است
و له الحمد فی الاخره / و برای اوست ستایش در آخرت
و هو الحکیم الخبیر / و او دانا و آگاه است .

ب ) با تامل در آیات صفحه ی قبل گزاره های زیر را تکمیل کنید .

1. همه ی موجودات خدا را حمد و تسبیح می کنند .
2. شایسته است که ما نیز خدای خود را حمد و تسبیح کنیم .
3. حمد و تسبیح نمونه هایی از یاد و ذکر خداوند است .

ج ) عبارت هایی از نماز را که درباره ی حمد و تسبیح خداوند است بنویسید :

1. گفتن تکبیره الاحرام نوعی حمد و تسبیح خداست ، زیرا او را به بزرگی یاد می کنیم .
2. در سوره حمد : الحمدلله رب العالمین
3. سبحان ربی العظیم و بحمده
4. سبحان ربی الاعلی و بحمده
5. در تسبیحات اربعه : سبحان الله و الحمدلله
6. سوره توحید : قل عو الله احد الله الصمد ...

مرحله ی سوم : الف ) آیات شریفه ی زیر را با دقت قرائت کنید و سپس ترجمه را کامل نمایید .

و اذا سالک عبادی عنی / هرگاه می پرسند از تو بندگان من مرا
فانی قریب / پس بدرستی که من نزدیک هستم
اجیب دعوه الداع اذا دعان / اجابت می کنم دعای آنکه مرا بخواند .
فلیستجیبو الی / پس باید دعوت مرا بپذیرند
ولیومنوا بی / و به من ایمان آورند
ادعوا ربکم تضرعا و خفیه / پروردگارتان را با تضرع و به صورت نهانی بخوانید
انه لا یحب المعتدین (اعراف 55)/ بدرستی که او تجاوزگران را دوست ندارد .

ب ) با تامل در آیات بالا گزاره های زیر را تکمیل کنید :

1. در هنگام نیاز همواره خدا را می خوانیم زیرا او به ما نزدیک است و دعاهای مارا اجابت می کند .
2. در خواست هایخود را با تضرع و نهانی با او در میان می گذاریم .
3. هیچ دعایی را خداوند بی پاسخ نمی گذارد .

ج ) عبارت هایی از نماز را که بیانگر دعا و درخواست از خداست بنویسید .

1. اهدنا الصراط المستقیم
2. ایاک نستعین
3. اللهم صل علی محمد و آل محمد
4. ربنا اتنا فی الدنیا حسنه و فی الا خره حسنه

مرحله ی چهارم :
1. با توجه به محتوای آیات ، عنوان مناسبی برای سه مرحله قبل انتخاب کنید و در مقابل آن بنویسید .

عنوان مرحله اول : یاد خدا
عنوان مرحله دوم : تسبیح و حمد خدا
عنوان مرحله سوم : نیایش به در گاه خدا

2. توضیح دهید که هر مرحله چه ارتباطی با مراحل دیگر دارد ؟

حمد و تسبیح خدا که مرحله دوم است چیزی جز یاد خدا کردن که مرحله اول می باشد نیست و چون خدا از هر نقصی منزه و دارای همه صفات کمال است ( مرحله دوم ) پس به درگاه او نیایش می کنیم و نیازهایمان را از او می خواهیم .

درس شانزدهم
شوق دیدار

نکات
1. در نماز با حمد و تسبیح خدارا یاد می کنیم .
2. در نماز نیازهای خود را از درگاه پر مهر و محبت خدا طلب می نماییم .
3. نمازستون خیمه دین و مهمترین معیار وفاداری به عهد خویش با خداست .
4. شرط ورود به پیشگاه الهی داشتن پاکی و طهارت است .
5. وضو و طهارت ظاهری رمزی از طهارت باطنی است .
6. اصل در طهارت ، طهارت روح و آراستگی آن به تقوا و زییایی های معنوی است .
7. در وضو دستها را می شوییم تا نشانی بر عزم شستن دل و روح از غبار پلیدی ها و زشتی ها باشد .
8. روی را با آب تطهیر می کینم تا بدانیم که آبرومند و روسفید می توان به محضر محبوب راه یافت .
9. مسح سر نشانه آن است که با قدم صدق می توان صراط مستقیم را پیمود و خود را به دریای رحمت حق رساند .
10. مسح پا نشانه آن است که با قدم صدق می توان صراط مستقیم را پیمود و خود را به دریای رحمت حق رساند .
11. در وضو ، شستن صورت و دست ها و مسح سر و پاها واجب است زیرا این ها همان عضوهایی هستند که به هنگام ایستادن در پیشگاه خداوند آشکارند و در نماز به کار گرفته می شوند

سوال های متن :
1. نماز را توصیف کنید .

نماز ستون خیمه دین است . نماز مهم ترین معیار وفاداری به عهد خویش با خداست . در نماز با حمد و تسبیح خدارا یاد کنید .

2. شستن دستها در وضو نشانه چیست ؟
دست ها را می شویم تا به یاد آورم که تنها با دست شستن از خلایق می توان دست به دامن خالق زد .

3. آیا با دل و روح آلوده و ناپاک می توان به خدا نزدیک شد ؟
خیر چون سیر بسوی او در نور دیدن مکان ها نیست بلکه با تعالی روح است از بیرون نیست بلکه از درون و باطن آدمی است . اگر سیمای جان زشت و ناپاک باشد نخواهیم توانست به او نزدیک شد .

4. شستن صورت در وضو رمز چیست ؟
روی را با آب تطهیر می کنیم تا بدانیم که آبرومند و روسفید می توان به محضر محبوب راه یافت .

5. مسح سر نشانه چیست ؟
سر را مسح می کنیم تا متذکر شویم که با اندیشه های الهی می توان در محضر او حاضر شد .

6. مسح پاها در وضو رمز چیست ؟
مسح پا نشانه آن است که با قدم صدق می توان صراط مستقیم را پیمود و خود را به دریای رحمت حق رساند .

7.فواید وضو از دیدگاه امام رضا (ع) را بنویسید ؟
1- کسالت و خمودی را ازانسان دور می کند .
2- با تزکیه دل را برای ایستادن در پیشگاه خداوند آماده می سازد .
3- اعضایی که هنگام نماز آشکارند و کار گرفته می شوند در وضو شسته یا مسح می شود .

اندیشه و تحقیق :
1. ((توضیح المسائل)) یا ((رساله علمیه)) چیست و ما چه نیازی به آن داریم ؟

توضیح المسائل کتابی است که در آن فتاوی و نظرات مرجع تقلید جمع آوری شده است و چون در طول روز ممکن است سوالاتی برای ما پیش آید که جواب آنها را نمی دانیم و از طرفی دسترسی به مرجع تقلید نیز مشکل است پس ضروری است که توضیح المسائل در دسترس باشد .

2.وضوی جبیره در چه مواردی و چگونه انجام می گیرد ؟
اگر جایی از محل وضو زخم باشد و روی آن بسته باشد و امکان بر داشتن آن در هنگام وضو نباشد باید با دست تر به هنگام وضو روی آن چسب یا باند کشید .

3.بعد از کدام غسل می توان بدون وضو گرفتن نماز خواند ؟
غسل جنابت

4.عوامل مختلفی در علاقه ما به نماز و نیایش در مقابل پروردگار دخالت دارند.آن عوامل را مشخص کنید و درباره هر یک توضیح دهید .
1- از نظر قرآن عالم وجود یکسره درحال تسبیح و نماز پروردگار است نماز خواندن انسان هماهنگی با همه هستی است . دانستن این مطلب شوق انسان را به نماز زیاد می کند .
2- وجود ما و استعداد های ما ، نعمتهایی است که خدا بما داده است و تماز تشکر از خدا در مقابل این نعمت هاست توجه به این مطلب در علاقه انسان به نماز موثر است .
3- یکی از فواید بزرگ نماز این است که انسان را از زشتی ها باز می دارد اگر زندگی مجرمین و جنایتکاران را بررسی کنیم خواهیم دید که اهل نماز نبوده اند . توجه به این اثر نیز در علاقه ما به نماز موثر است .
4- اگر انسان شیرینی و لذت مناجات با خدا را بچشد به نماز علاقه مند می شود درک این شیرینی به واسطه حضور قلب در نماز است . عوامل حضور قلب عبارتند از : خواندن نماز دز اول وقت ، شرکت در مسجد و جماعت ، پرهیز از خواندن در جاهای شلوغ و نامناسب ، توجه به اذکار و عبارات نماز .

5- چرا روزی پنج بار نماز می خوانیم ؟
زیرا بنا به فرموده ی پیامبر اکر م (ص) « نماز همچون چشمه سار ی است که مردم روزی پنج بار در آن شست و شو می کنند » ما با نمازهای پنجگانه در واقع پنج بار خود را از تیرگی گناه می شوییم .

 

همدلی و همراهی - ادب دوستي

درس هفدهم
همدلی و همراهی


نکات

1. آدم بی دوست فقیر ترین آدم هاست .
2. انسان عاجز کسی است که نتواند با کسی دوست شود و عاجز تر از او کسی است که دوستانی راهم که دارد از دست بدهد .
3. دوست آئینه انسان است .
4. دوست خوب بی جهت از انسان تعریف و تمجید نمی کند . از گفتن نقص ها دریغ ندارد اما هرگز دوستش را تحقیر نمی کند هرف او از دوستی منافع شخصی نیست .
5. محبوب ترین دوست ها کسانی هستند که عیب آدمی را به او هدیه کنند .
6. دوستی شدید انسان را شبیه دوشت خود می سازد .
7. انسان خوشبخت کسی است که با انسانهای کریم هم صحبت باشد .
8. انسان زیبایی ها و خوبی ها را دوست دارد و وقتی که فکر کند آن زیبایی و خوبی در کسی وجود دارد به اوعلاقه مند می شود .
9. دوستان واقعی یاد خدا را در دل زنده می کنند . آنان به زیبایی خرد آراسته اند . خیانت کار و سخن چین و ستمگر نیستند .

سوال های متن :
1. انسان عاجز از دیدگاه حضرت علی (ع) کیست ؟

کسی که نتواند برای خود دوستی بگیرد و عاجزتر از او کسی است که دوستانی را هم که دارد از دست بدهد .

2. عامل تنهایی و نداشتن دوست در انسان چیست ؟
یکی از عوامل مهم خودخواهی انسان است و عامل دیگر خود کم بینی او .

3. چگونه دوست خوب را به آئینه تشبیه می کنند ؟
زیرا مانند آئینه از انسان تعریف نابجا نمی کند . از نشان دادن نقص ها همچون آئینه دریغ ندارد .

4.محبوب ترین برادران از دیدگاه امام صادق (ع) چه کسی است ؟
« محبوب ترین برادران پیش من کسی است که عیب های مرا به من هدیه دهد . »

5.خوشبخت ترین انسانها در زمینه ی دوستی از دیدگاه امام علی (ع) چه کسانی هستند ؟
« خوشبخت ترین انسانها کسانی هستند که با کریمان ، ندیم و هم صحبت اند » .

6. کدام دوست قابل اعتماد است ؟
1. اهل گناه نیست بلکه از گناه دیگران نیز ناراحت می شود .
2. اهل شرارت نیست .
3. اهل دروغ نیست .

اندیشه و تحقیق :
صفحه ای از کتاب « المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم » را در صفحه ی مقابل مشاهده می کنید به این صفحه نگاه کنید و آیاتی را که در آن ها کلمات « یحیب » آمده مشخص کنید و ویژگی های دوستان خدا و محرومین از دوستی خدا را در جدولی یادداشت نمایید .

دوستان خداوند

محرومین از دوستی خداوند

1. نیکوکاران

1. ستمکاران

2.پرهیزکاران

2. اسراف کنندگان

3. صابران

3. خیانت کاران

4. متوکلین

4. متجاوزان به حقوق دیگران

5. عدالت پیشگان

5. فساد کنندگان

6. نوبه کنندگان

6. مستکبران

7. پاکان

7. انسان های ناسپاس گناهکار

درس هجدهم
ادب دوستی

نکات

1. حفظ دوستی مشکل تر از پیدا کردن دوست است .
2. پایداری رابطه دوستی و رسیدن به ثمرات و نتایج آن بستگی به انجام مسئولیت های متقابل دارد .
3. شخصیت دوست را باید محترم شمرد .
4. حق دوست و برادر را نباید ضایع کرد .
5. نباید انتظار داشته باشیم دوست ما هر گونه خواسته ی ما را برآورده سازد .
6. دوست باید خیر خواه دوست خود باشد .
7. حد دوستی را باید رعایت کرد . یعنی در دوستی میانه روی باید داشت .

سوال های متن :
1. چرا نگهداری برخی از چیزها از به دست آوردن آنها مشکل تر است ؟

زیرا این مشکل بودن دو جهت دارد .یکی از جهت گران بها و با ارزش بودن و دیگری از جهت ظرافت و شکنندگی .

2. امام باقر (ع)درباره احترام گذاشتن به دوست چه می فرماید ؟
« همان طور که دوستت به شخصیت تو احترام می گذارد تو نیز باید شخصیت او را محترم شماری. »

3. نمونه هایی از احترام گذاشتن به دوست را بنویسید ؟
مسخره نکردن او ، تپرهیز از غیبت او ، نمونه های احترام گذاشتن به دوست است .

4.امام علی (ع) درباره رعایت حق دوست چه می فرماید ؟
به اتکاء رابطه صمیمانه و دوستانه ، حق برادرت را ضایع مکن .زیرا این عمل رابطه دوستی را از بین می برد و کسی که حقش را ضایع ساخته ای دیگر دوست تو نخواهد ماند .

5. مواردی را نام ببرید که حق دوست را از بین می برد و باعث سستی دوستی می شود ؟
به زحمت انداختن ، ظلم و اجحاف ، شوخی های آزار دهنده ، استفاده بیش از حد و بدون اجازه از امکانات دوست و ...

6. امام علی (ع) درباره کسانی که توقع نامعقول از دوست خود دارند چه می فرماید ؟
« کسی که از دوست خوئ جز به فداکاری خشنود نمی شود ، همواره در خشم و ناراحتی است . »

7. رسول خدا (ص) درباره خیر خواهی دوستان نسبت به یکدیگر چه تشبیهی را بکار می برد ؟
« دوستان خوب مانند دو دستی هستند که هنگام شستن ، یکدیگر را تمیز می کنند و از آلودگی ها پاک می سازند . »

اندیشه و تحقیق :
آیا شناخت خانواده دوست تاثیری در انتخاب او دارد ؟ چرا ؟

آری معمولا تربیت خانوادگی در شخصیت انسان موثر است و افراد پاک و لایق در خانواده های پاک تربیت می شوند . لذا شناخت خانواده دوست برای انتخاب او مفید است .

 



 
 
+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس یازدهم

ثبات درعزم - قدم در بيداري

ثبات درعزم

نکات

1. اجرای یک برنامه و استمرار آن اعتماد به نفس می آورد و شادابی و نشاط می بخشد .
2. شکستن پیمان و خلف وعده ها سستی اراده و ضعف نفس را در پی دارد .
3. باید میان عزم و عمل فاصله نیفتد تا لذت و شیرینی عمل خیر ، سبب تکرار عمل و استواری عزم گردد .


4. احساس حضور در پیشگاه با عظمت خداوند سبب می شود که اورا ناظر بر اعمال خود ببینیم و از برداشتن قدم های مخالف با عهد و پیمان منصرف شویم .

5. غفلت یعنی بی توجه بودن و سست شدن نسبت به هدف و راه رسیدن به آن ها .
6. غافل کسی است که نبت به عوامل سعادت خود در دنیا و آخرت بی توجه باشد .
7. آن فراموشی که ناشی از غفلت و بی توجهی باشد سزاوار سرزنش است .
8. توجه به سرانجام وفاداری به پیمان و کامیابی در آن آدمی را در عزم خود مصمم تر می کند .
9. باید باور کنیم که خواستن توانستن است .
10. تصمیمی که در زندگی می گیریم فوق توانمام نباشد . برای رسیدن به هدف رعایت میانه روی و اعتدال ضروری است .
11. تدریجی عمل کردن سبب دوام عمل می شود .
12. اعمالی که دوام دارند مؤثرند اگر چه کم باشند .

سوال های متن :

1. اجرای یک هدف و برنامه چه تأثیری در روحیه انسان دارد ؟
به انسان اعتماد به نفس می بخشد و سبب شادابی و نشاط می شود .

2. شکستن پیمان و خلف وعده ها چه آثاری در پی دارد ؟
سستی اراده و ضعف نفس را در پی دارد و کار به جایی می رسد که شخص با خود می گوید :« من نمی توانم من ضعیف هستم » .

3. غفلت چیست و غافل کیست ؟
غفلت یعنی بی توجهی و سستی نسبت به هدف و راه رسیدن به هدف و غافل کسی است که موجبات سعادت خود در نیا و آخرت بی توجه باشد .


4.آیا فراموشکار مقصر است ؟
خیر ، همیشه مقصر محسوب نمی شود بلکه آن فراموشی بد است که ناشی از غفلت و بی توجهی باشد .


5. چه عاملی سبب دوام عمل می گردد ؟ و دوام عمل چه فایده ای دارد ؟

تدریجی عمل کردن سبب دوام عمل می شود . اعمالی که دوام دارند موثرند اگر چه کم باشند اما عمل گاه و بیگاه نه تنها مؤثر نیست که گاهی زیان آور هم هست .


6. رسول خدا (ص) درباره تداوم عمل چه می فرمایند ؟

« ان افضل الاعمال ادومها و ان قل ؛ برترین اعمال مداوم ترین آنها ست اگر چه اندک باشد . »

7. راه های تقویت عزم را نام ببرید .

تسریع در انجام تصمیم – توجه به حضور در پیشگاه خدا و فرشتگان – توجه به عاقبت پایداری در تصمیم – عملی دانستن تصمیم جدید – رعایت اصل اعتدال – رعایت اصل تدریج .

اندیشه و تحقیق :

1.آیاعلاوه بر عوامل ذکر شده در کتاب عامل یا عوامل دیگری برای تقویت عزم می شناسید ؟ آنها را بیان کنید .

توجه به این مطلب که ما موجودی ابدی هستیم و ما با اعمال نیک خود داریم ابد خود را می سازیم .
توجه به این مطلب که مصایب و مشکلات دنیا زوال پذیر و فانی است و پاداش نیکو در انتظار صابران است
توجه به عزمت (لقاء الله) عزم انسان را جزم می کند .


2. به نظر شما چه عاملی ممکن است تصمیم های زیر را تهدید کند ؟ هر یک را جداگانه بنویسید .
الف ) خواندن نماز

ب ) مطالعه کتاب های مفید

ج ) کمک به نیازمندان

الف ) بی توجهی به فضیلت نماز اول وقت ، سرگرمی و بازی های بازدارنده ، کاهلی .
ب ) اشتغالات وقت گیر مانند نگاه به فیلم ها ، تنبلی ، عدم عادت به مطالعه .
ج ) صفت رذیله بخل ، قساوت قلب و ترساندن شیطان انسان را از فقر .

3. چرا امام صادق (ع) می فرماید : « سزاوار است کسی که همت بر کار خیری کرده و در عمل به آن تسریع کند و آن رابه تأخیر نیندازد ؟ »
زیرا شیطان منتظر همین تأخیرها ست تا در این فاصله زمانی انسان را وسوسه کند و به تنبلی کشاند .

درس دوازدهم

قدم در بیداری

نکات

1. بقای بر میثاق ، رشد و کمال ما و رضایت پروردگار را در پی دارد و شکستن پیمان به شرمندگی در مقابل او می انجامد .

2. راه وفای به میثاق ، مراقبت از ان است . مراقبت یعنی زیر نظر داشتن ، دقت و توجه .
3. مراقبت از سه جنبه اصل و کیفیت و نیت عمل ضروری است .
4. شخص مراقب باشد به اصل عهد و پیمانی که با خدا بسته عمل کند و هیچ یک از اجزای آن از دست نرود .
5. میزان تاثیر عمل به کیفیت آن بستگی دارد .
6. مهمترین جنبه هر عمل نیت آن است . تاثیر یک عمل در تکامل معنوی انسان وابسته به قصد و نیت عمل کننده است .
7. با ارزیابی و محاسبه میزان موفقیت به دست می آید و عوامل موفقیت یا عدم موفقیت روشن می شود
8. بهترین زمان محاسبه در پایان هر روز و قبل از خواب است .

سوال های متن :

1. بقای بر میثاق چه نتیجه ای دارد ؟

رشد و کمال ما و رضایت پروردگار را در پی دارد و شکستن پیمان به شرمندگی در مقابل او می انجامد .

2. خداوند در حدیث قدسی درباره کسانی که به سوی او بازگشت دارند چه می فرماید ؟

هر کس یک وجب به سوی من آید یک گام به سوی او خواهم رفت و هر کس گامی به سوی من آید دو گام به سویش بر خواهم داشت و هر کس آهسته به سویم آید شتابان به جانبش خواهم رفت .


3. راه وفاداری به میثاق با خدا چیست ؟

راه وفای به میثاق ، مراقبت از آن است مراقبت یعنی زیر نظر داشتن دقت و توجه .

4. جنبه های سه گانه عمل را نام ببرید ؟

1- اصل عمل ؛2- کیفیت و چگونگی عمل ؛3- نیت و قصد شخص عامل .

5. مراقبت از اصل عمل چگو نه است ؟

بدین صورت که شخص مراقب باشد به اصل عهد و پیمانی که با خدا بسته حتما عمل کند به طوری که هیچ یک از اجزای اصلی آن از دست نرود .


6. مهمترین جنبه هر عمل به چه امری بستگی دارد ؟

مهمترین جنبه هر عمل ، نیت آن است . هر فردی باید توجه کند به چه منظور عملی را انجام می دهد و دستورات خدارا اطاعت می کند .

7.بهترین زمان محاسبه چه موقعی است ؟

بهترین زمان محاسبه در پایان هر روز و قبل از خواب است در آخرین لحظات روز خود نگاهی به اعمال خود کنیم اگر موفق بوده ایم سپاسگزار خداوند باشیم و اگر کوتاهی کرده ایم استغفار نماییم و برای روز بعد از درگاه او یاری جوییم .

اندیشه و تحقیق :

1. چرا مراقبت در ابتدای اجرای هر برنامه ضروری تراست ؟

برای اینکه اطمینان پیدا کنیم که برنامه ما به درستی شروع شده و اجرا می گردد باید با مراقبت تمام کارها را زیر نظر و توجه قرار دهیم . اگر از ابتدا بدون مراقبت انجام شود منجر به انحرافات بزرگ می گردد .


2. چرا پیامبر اکرم (ص) فرموده اند «انما الاعمال بالنیات » ؟
زیرا نیت هر عملی باطن آن عمل است و باطن بسیار مهم تر از ظاهر است . باطن عمل است که برای ما می ماند و در روح مانقش می بندد . از این جهت پیامبر اکرم (ص) فرمود : ارزش اعمال انسان به نیات آنها بستگی دارد .

3. بعضی از افراد می گویند : ما اعمال و عباداتی را انجام می دهیم ولی تاثیر آن ها را در خود احساس نمی کنیم . فکر می کنید اشکال کار این افراد در کجاست ؟
باید توجه داشت که هر عمل سه جنبه دارد : 1. اصل عمل 2. کیفیت عمل 3. نیت شخص عامل . گاهی اصل عمل درست انجام شده است اما به کیفیت و نیت عمل توجه نشده است لذا اثر مطلوب را در خود نمی بیند .

4. چه رابطه ای میان مراقبت و محاسبه برقرار است ؟ آیا به یکدیگر وابسته اند ؟
کسی که بخواهد خود را اصلاح کند هر دو را باید رعایت کند ابتدا مراقبت می کند اعمالش مورد رضایت خدا باشد و بعد در آخر روز خود را محاسبه مب کند که آیا به وظیفه عمل کرد یا نه . پس در واقع محاسبه ، آن مراقبت را تکمیل می کند .

5. چرا باید از نیت و قصد خود در هنگام عمل مراقبت کنیم ؟
تاثیر یک عمل در تکامل معنوی انسان وابسته به قصد و نیت عمل کننده است . باید از نیت خود در اعمال مراقبت نماییم و نگذاریم کارهای بلند و متعالی آلوده به هدف های پست گردد .

6. آسان گرفتن و گذشت چه موقع پسندیده است و در چه صورتی ناپسند است ؟
آسان گیری و گذشت نسبت به خطاهای دیگران پسندیده است و نشانه کرامت و بزرگواری است اما آسان گیری نسبت به اشتباهات خود ، نشانه حقارت و زبونی در مقابل گناه است .

آيين رهروی - کتاب زندگي

امام علی ( ع ):
« بهشت با عمل نیکو به دست می آید نه با امید . »

مرحلهء سوم : قدم در راه

درس سیزدهم
آیین رهروی

نکات

1. راه زندگی را با تنظیم برنامه ای که در آن ، جایگاه هر وظیفه ای به مقتضای زمان معین شده باشد می توان پیمود .
2. هر زمانی اقتضای اعمال خاصی را دارد .
3. دوره کودکی دوره ی ظهور و شکوفایی توانایی های طبیعی و بازی و سرگرمی می باشد .
4. دوره نوجوانی و جوانی ، دوره کسب مهارت های ، دانش اندوزی ، آمادگی برای حضور در جامعه و بخصوص دوره ی شکوفایی معنوی و انتخاب های بزرگ است .
5. گرفتن تصمیم های مناسب با شرایط زمانی و سنی و روحی و خُلقی نیازمند وقت کاردانی و تنظیم نقشه های حساب شده برای زندگی است .
6. ما باید به عنوان برترین موجود در این کره خاکی از تمامی ساعات و ایام عمر بهره ببریم تا هیچ استعدادی را ضایع نکنیم .
7. نوعی ارتباط میان اعمال و زمان ها وجود دارد که ممکن است ما از آن اطلاع نداشته باشیم .
8. پیامبر اکرم (ص) در منزل اوقات خود را سه قسمت می کرد : قسمتی برای عبادت ، قسمتی برای اهل خانه و قسمتی برای رسیدگی به کارهای خود .
9. وظایفی که برای انجام آنها با خدا عهد می بندیم سه دسته اند : 1. اعمالی که در ارتباط با خداست مانند نماز و روزه ؛ 2. اعمالی که در ارتباط با بندگان خدا و سایر مخلوقات خداست مثل مبارزه با ظلم ، حفظ محیط زیست ؛ 3. اعمالی که در ارتباط با خود است مانند نظافت و مطالعه .
10. همه این سه دسته از اعمال به قصد کسب رضایت خدا انجام می دهیم .
11. به تحقیق که رسول خدا اسوه نیکویی برای شماست .
12. رسول خدا (ص) شب ها زود می خوابید و در نیمهدوم شب برای نماز شب بر می خاست هنگام برخاستن از خواب برای خدا به سجده می افتاد .
13. رسول خدا (ص) با فروتنی سر سفره می نشست در غذا خوردن با فقیران همنشین می شد . و می فرمود ما مردمی هستیم که تا گرسنه نشویم غذا نمی خوریم و چون بخوریم قبل از سیر شدن دست از غذا می کشیم .
14. شجاعت و توانایی جسمانی رسول خدا (ص) و اهل بیت ایشان نشان می دهد که این بزرگواران علاوه بر کمالات معنوی از بدن سالم و با نشاط نیز برخوردار بودند . رسول خدا (ص) از مردم می خواست شنا کردن ، سوارکاری و تیر اندازی را به فرزندان شان بیاموزند .

سوال های متن :

1. راه زندگی را چگونه می توان پیمود ؟
به وسیله ی برنامه ای که مطابق با آن حرکت کنیم تا به مقصد برسیم . برنامه جایگاه هر عمل را متناسب با زمان و امکانات انسان معین می کند .

2. قرآن کریم درباره اسوه بودن پیامبر اکرم چه می فرماید ؟
« لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه ؛ به تحقیق که رسول خدا اسوه نیکویی برای شماست »

3. چگونه می توان امیر مؤمونان (ع) را یاری کرد ؟ خود ایشان چه می فرمایند ؟
« شما قادر به چنین کاری ( مانند من زندگی کردن ) نیستند ولی سعی کنید با پرهیزکاری و کوشش و پاکدامنی و درستکاری مرا یاری کنید . »

4. آداب خواب رسول خدا (ص) چگونه بود ؟
اغلب شب ها زود می خوابید و در نیمه دوم شب برای نماز شب برمی خواست .
هنگام خواب می فرمود : خدایا آن روز که بندگانت را برمی انگیزی مرا از عذاب حفظ فرما .
هنگام برخاستن از خواب برای خدا به سجده می افتاد .

5. سفارشات امام صادق (ع) درباره خواب را بنویسید .
- هر کس با وضو به بستر رود بسترش مسجد اوست .
- چون به بستر می روی نگاه کن و ببین در روز چه بدست آورده ای و به یاد آر که خواهی مرد و قیامتی در کار است .
چون به بستر رفتی تسبیح حضرت زهرا (س) و آیه الکرسی و سوره ناس و فلق را بخوان .

6. آداب غذا خوردن با استفاده از فرمایشات معصومین را بنویسید ؟
آغاز غذا با نام خدا و پایانش با حمد و سپاس او .
پرهیز از زیر نظر گرفتن دیگری و نگاه به لقمه او .
تا گرسته نشده ایم دست بسوی عذا دراز نکنیم و قبل از سیر شدن دست از غذا بکشیم .
خوردن غذا به آهستگی و آرامی .
آب را سه نفس بنوشیم و با بسم الله شروع و با الحمدلله تمام کنیم .

7. رسول خدا (ص) چه نظری درباره ورزش داشت ؟
در مسابقات ورزشی حضور می یافت و از مردم می خواست شنا کردن و سوار کاری و تیراندازی را به فرزندان شان بیاموزند .

اندیشه و تحقیق :
الف )
1. چرا در میان موجودات فقط انسان است که ممکن است زمان هرز رفته و تلف شده داشته باشد ؟

موجودات دیگر با هدایت غریزی به سوی رفع نیاز خود حرکت می کنند اما انسان باید با فکر و انتخاب خود به رفع نیازهای خود بکوشد که گاهی عواملی مانع می شود و بنابراین امکان دارد عمر تلف شده داشته باشد .

2. مقصوداز این که رسول خدا ( ص) برای مسلمانان اسوه است چیست ؟
یعنی از آنان پیروی کنیم و در این راه هر چه موفق تر باشیم به آن ها نزدیک تر شده و از نور وجودشان بیشتر بهره مند می شویم .

ب )
در مورد مسائل زیر تحقیق کنید :
1. خوردن غذای غصبی چه حکمی دارد ؟
غصب کردن حرام است یعنی نمی شود به ناحق مال دیگری را تصاحب کرد هرگونه تصرفی و از جمله خوردن آن گناه دارد و واجب است هر چه زودتر به صاحبش برگرداند .

2. چه حیواناتی حرام گوشت هستند ؟
پستانداران حرام گوشت : درندگان مانند شیر و پلنگ و ببر و گرگ و سگ و خرس و کفتار وکلا سگ سانان و گربه سانان و میمون و خرگوش و موش و جوجه تیغی و ... و کرگدن و فیل و خوک ( که بیش از دو سم دارند ) و پستانداران دریایی مثل نهنگ و فک و شیر دریایی ...
پرندگان حرام گوشت : پرندگان شکاری و درنده ( نظیر عقاب و قرقی و باز و لاشخور ) و کلاغ ، طاووس ، خفاش ، پنگوئن و ... ( پرندگان حرام گوشت ثابت نگهداشتن بالشان بیشتر از بال زدن آنهاست و دیگر اینکه سنگدان و انگشت پشت پا نظیر شست در انسان ندارند . )
ماهیان حرام گوشت : ماهیان بدون پولک نظیر کوسه . اره ماهی حرام هستند . حیوانان بی مهره : بجز ملخ و میگو بقیه حرامند مانند کرم ها ، حلزون ، هشت پا ، خرچنگ و انواع حشرات .

درس چهاردهم
کتاب زندگی

نکات
1. قرآن کریم ، راهنمای زندگی ماست .
2. اولین برنامه ی زندگی ، تعیین وقت مناسبی برای خواندن قرآن کریم است .
3. مناسب ترین وقت برای خواندن قرآن دوران جوانی و نوجوانی است که انسان آمادگی بیشتری برای دریافت حقایق قرآن دارد .
4. هرکس در جوانی قرآن بخواند قرآن با گوشت و خونش در می آمیزد .

اندیشه و تحقیق :

1. وظیفه ی تعلیم و تبیین قرآن کریم پس از پیامبر اکر م (ص) بر عهده ی چه کسانی است ؟
با استفاده از حدیث ثقلین و یا احادیث دیگری که می دانید این سوال را پاسخ دهید.
پیامبر اکرم (ص) در حدیثی که معروف به حدیث ثقلین است می فرماید : من از میان شما می روم و دو چیز گرانبها از خود به یادگار می گذارم یکی کتاب خدا و دیگری اهل بیتم مادام که به این دو چنگ بزنید گمراه نخواهید شد و این دو از یکدیگر جدا نخواهند شد . » از این حدیث معلوم می شود که اهل بیت پیامبر (ص) که پیوند ناگسستنی با قرآن دارند همسنگ و همطراز با قرآن هستند از علم و عصمت برخوردارند و از قدرت تعلیم و تبیین قرآن برخوردارند .

2. اگر ما مسلمانان در خواندن قرآن کریم سهل انگاری کنیم و در تنظیم برنامه های زندگی خود از راهنماییهای آن بهره نبریم با چه مشکلاتی روبه رو خواهیم شد ؟
قرآن کتاب هدایت بشر به سوی سعادت ابدی است . این برنامه ی زندگی از جانب کسی است که انسان را خلق کرده است و بهتر از هر کس انسان و سعادت او را می شناسد . پشت کردن به این برنامه جز گمراهی و شقاوت ثمری نخواهد داشت .

 



 
+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس پنجم : پنجره اي به روشنايي

هدف کلي : مقايسه ديدگاه ها درباره ي مرگ و تشخيص مزيت ها و برتري هاي ديدگاه توحيدي و ثمرات آن
مرور مفاهيم :
1. انسان همواره با حادثه ي عظيمي به نام «مرگ» روبروست .
2. در مواجهه ي با مرگ دو ديدگاه کلي وجود دارد .
3. يک ديدگاه مي گويد که مرگ پايان زندگي است .
4. ديدگاه ديگر مي گويد که مرگ آغاز حيات برتر است .
5. قرآن کريم اين دو ديدگاه را طرح مي کنند و نتايج هر دو ديدگاه را اعلام مي کند .
6. هر يک از اين دو ديگاه داراي پيامدهايي در زندگي انسان است .
7. دنياي امروز ، با غفلت از جهان آخرت ، زيان سنگين اخلاقي و اجتماعي ديده است .

1. کساني که مرگ را پايان زندگي مي دانند در برابر موضوع مرگ دو واکنش نشان مي دهند :
- برخي نمي توانند خود را از انديشه ي مرگ و نابودي پس از آن نجات دهند ؛ از همين رو اضطراب از فنا و نابودي همواره آنان را آزار مي دهد و دمي آسوده نمي گذرد .
- برخي نيز مي کوشند درباره ي مرگ نينديشند و نسبت بدان بي توجه و غافل باشند . آنان فکر مي کنند که با غفلت از مرگ مي توانند بر اضطرابي که ناشي از فکر نابودي است ، غلبه کنند .

 

سوره ي روم ، آيه ي 7و8
سوره ي يونس ، آيه ي 7و8

اين آيات ديدگاه غير الهي نسبت به مسئله ي مرگ را نقد مي کند و پيام هاي زير از آن مستفاد مي شود:
1. منکرين آخرت نسبت به زندگي دنيا سطحي نگر هستند و ظاهر اين زندگي را مي بينند .
2. اين گروه درباره نظام خلقت نمي انديشند :
جهان خلقت نظامي حق دارد که لازمه ي آن غايتمندي آن است .
3. اين گروه ملاقات پروردگار را انکار مي کنند .
4. رضايت دادن به زندگي دنيا و قناعت کردن به آن از ويژگي هاي اين گروه است .
5. از نشانه هاي نظام حکيمانه و غايتمندي در جهان خلقت غفلت مي کنند .
6. ديدگاه اين گروه آثار گناه آلود دارد و سرنوشت زيانباري در جهان ديگر دارند .

2. پيامدهاي ديدگاه غير الهي نسبت به مسئله مرگ اين است که :
- قرار گرفتن زندگي در بن بست و بسته شدن دريچه هاي اميد به روي انسان .
- بي ارزش شدن زندگي
- دچار شدن به ياس و نااميدي ، از دست دادن شادابي و نشاط زندگي
- کناره گيري از ديگران و دچار شدن به انواع بيماري هاي روحي .
- قدم گذاشتن در راه هايي که سرگرداني بيش تر به دنبال دارد .

 

سوره ي کهف ، آيه ي 103 تا 105

3. دقت در اين آيات سرنوشت کساني که راه غفلت از مرگ را پيش گرفته اند چنين است که :
- کوشش آنان در زندگي به جايي نمي رسد .
- سرمايه ي زندگي را از دست مي دهند .
- فکر مي کنند که بهترين عملکرد را دارند اما تلاششان بي نتيجه است .
- اگر اعمال درستي هم داشته باشند به دليل نوع زندگي که انتخاب کرده اند فايده نخواهد داشت .
- اعمالشان در روز قيامت ارزشي ندارد و راهگشا نخواهد بود .

4. وان اديان الهي مرگ را پايان بخش دفتر زندگي نمي دانند بلکه آن را غروبي مي دانند که طلوعي درخشانتر در پيش دارد . مرگ ، نسبت به دنيا مرگ و نسبت به جهان ديگر تولد است . در نتيجه ، آدمي نابود نمي شود و از يک هستي به هستي بالاتري مي رود . آنان مرگ را گذرگاهي به جاودانگي مي دانند ؛ لذا نه تنها از انديشيدن درباره ي مرگ نمي هراسند بلکه توجه به آن و حيات پس از آن را ضروري مي دانند .

5. پيامبر اکرم (ص) درباره ي مرگ مي فرمايد : باي بقا خلق شده ايد ، نه براي نابودي و فنا ، و با مرگ تنها از جهاني به جهان ديگر منتقل مي شويد .

6. از ديدگاه پيامبر (ص) با هوش ترين مومنان کساني هستند که : آنان که فراوان به ياد مرگ اند و بهتر از ديگران خود را براي آن آماده مي کنند .

7. امير مومنان علي (ع) درباره مرگ مي فرمايد : اي مردم ! آدمي در همان حال از مرگ مي گريزد ، آن را ملاقات مي کند . زندگي ميدان از دست دادن جان ، و فرار از مرگ عين نزديک شده به آن است .

8. از پيامدهاي ديدگاه الهي نسبت به مرگ :
- بيرون آمدن زندگي از بن بست و باز شدن پنجره ي اميد و روشنايي به روي انسان و ايجاد شور و نشاط و انگيزه ي فعاليت و کار در زندگي .
- نهراسيدن از مگر و آمادگي براي فداکاري در راه خدا .

9. خداپرستان حقيقي در دنيا زندگي مي کنند ، زيبا هم زندگي مي کنند اما به آن دل نمي سپرند ؛ از اين رو ، مرگ را ناگوار نمي دانند .
آنان معتقدند که مرگ براي کساني ناگوار است که با کوله باري از گناه با آن مواجه شوند ، چنين کساني از ملاقات مرگ دچار وحشت مي شوند .

10. عدم ترس خداپرستان از مرگ به اين معنا نيست که آنان آرزوي مرگ مي کنند ، بلکه آنان از خداوند عمر طولاني مي خواهند تا بتوانند در اين جهان با تلاش در راه خدا و خدمت به انسان ها ، با اندوخته اي کامل تر خدارا ملاقات کنند و به درجات برتر بهشت نائل شدند .
همين عامل سبب مي شود که دفاع از حق و مظلوم و فداکاري در راه خدا آسان تر مي شود و شجاعت به مرحله ي عالي آن برسد و آن گاه که حيات اين دنيا چيزي جز ننگ و ذلت نباشد و فداکاري در راه خدا ضروري شود ، به استقبال شهادت مي روند تا با شهادت خود راه آزادي انسان ها را هموار کنند .

 

انديشه و تحقيق
1. چرا برخي از افراد با اين که آخرت را قبول دارند و از لحاظ فکري آن را پذيرفته اند ، تلاش چنداني براي آن جهان نمي کنند و در زندگي و کارهاي خود به گونه اي عمل مي کنند که گويي آخرتي در پيش نيست ؟

برخي از افراد گرچه منکر آخرت نيستند ولي از آن غافل اند يعني رفتار و کردارشان کم تر از ايمان قلبي و باور جدي به اين انديشه است . بسياري از آنان چنان به زندگي دنيوي خود سرگرم اند که از حيات اخروي غافل مانده اند . اينان در حقيقت داراي ايمان قوي نيستند و صرفا به زبان يا حداکثر در انديشه معاد را قبول دارند و قلبا بدان گرويده اند .

 

2. آيا توجه به آخرت لزوما بي توجهي به دنيا و عقب ماندگي را در پي دارد ؟

خير . اعتقاد به آخرت نه تنها سبب عقب ماندگي نيست ، بلکه سبب تصحيح زندگي و پيش گرفتن اخلاق الهي در زندگي مي شود .

 

3. با مطالعه و دقت در آيات 32 تا 37 سوره ي مومنون ، توضيح دهيد اين آيات بيان گر کدام تفکر درباره ي مرگ است ؟

اين آيات بيان گر ديدگاه غير الهي نسبت به مرگ است .

 

خود آزمايي :
1. انسان همواره با حادثه عظيمي به نام ............ روبروست .

ج ) مرگ

 

2.به فرموده امام حسين (ع) ، مرگ ............... است .

ج ) سعادت

 

3. درباره مرگ دو ديدگاه وجود دارد . ديدگاه غير الهي را بنويسيد .

ج ) صاحبان اين ديدگاه چنين مي انديشند که مرگ پايان زندگي است . هر انساني پس از مدتي زندگي در دنيا ، دفتر عمرش بسته مي شود و حيات او پايان مي يابد و رهسپار نيستي مي شود .

 

4. پيامدهاي ديدگاه غير الهي نسبت به مسئله مرگ رت بنويسيد ؟

ج)
- قرار گرفتن زندگي در بن بست و بسته شدن دريچه هاي اميد به روي انسان .
- بي ارزش شدن زندگي
- دچار شدن به ياس و نااميدي ، از دست دادن شادابي و نشاط زندگي
- کناره گيري از ديگران و دچار شدن به انواع بيماري هاي روحي
- قدم گذاشتن در راه هايي که سرگرداني بيش تر به دنبال دارد .

 

5. چرا خدا پرستان واقعي مرگ را ناگوار نمي دانند ؟

ج ) خداپرستان حقيقي در دنيا زندگي مي کنند ، زيبا هم زندگي مي کنند اما به آن دل نمي سپرند ؛ از اين رو ، مرگ را ناگوار نمي دانند .
آنان معتقدند که مرگ براي کساني ناگوار است که با کوله باري از گناه با آن مواجه شوند ، چنين کساني از ملاقات مرگ دچار وحشت مي شوند .

 

 

درس ششم : آينده ي روشن

هدف کلي : توانايي تبيين دلايل ضرورت معاد و امکان معاد جسماني
اصطلاحات علمي درس :
ضرورت معاد
امکان معاد
استدلال در پرتو حکمت
استدلال در پرتو عدل
حکيم

 

مرور مفاهيم :

1. قرآن کريم حيات اخروي انسان را حتمي مي داند و انسان ها را به انديشه ي در آن دعوت مي کند .
2. قرآن کريم زندگي دنيايي را عبث و بيهوده نمي داند و خداوند را از بيهوده کاري منزه مي شمارد .
3. عقل آدمي مي گويد که توجه به خبر انبيا درباره ي آخرت ، ضرورت است و هشدار آنان را بايد جدي گرفت .
4. اقتضاي حکمت الهي وجود جهان آخرت و بازگشت انسان به سوي خداست .
5. اقتضاي عدل الهي وجود جهاني به نام آخرت است نا انسانها به آن چه استحقاقش را دارند ، برسند .
6. زنده شدن انسان ها پس از مگر با همه ي قوانين علمي سازگار است و امکان تحقق آن وجود دارد .

 

سوره نساء ، آيه ي 87
سوره مؤمنون ، آيه ي 115 و 116

1. براي قاعده عقلي « دفع خطر احتمالي لازم است » ، اگر سيم برقي را که بدون حفاظ است ، بر ديوار منزل خود مشاهده کنيم و يکي از اعضاي خانه به ما خبر دهد که در آن برق جريان دارد ، از دست زدن به آن خودداري مي کنيم . زيرا در اين گونه موارد از يک قانون عقلي پيروي مي کنيم که مي گويد : « دفع خطر احتمالي لازم است . »
2. مهم ترين خبري که انبيا براي بشر آورده اند ، خبر از معاد و سراي آخرت است . همه ي آنان پس از ايمان به خدا ، ايمان به آخرت را مطرح کرده و آن را لازمه ي ايمان به خدا دانسته اند . قرآن کريم با چنان صراحت و قطعيتي از آخرت ياد مي کند که جاي هيچ شک و شبه اي را باقي نمي گذادر . در اين کتاب الهي ، بعد از توحيد و يکتا پرستي ، درباره ي هيچ موضوعي به اندازه ي معاد سخن نرفته است .
3. مهم ترين خبري که انبيا براي بشر آورده اند خبر از معاد و سراي آخرت است . همه ي آنان پس از ايمان به آخرت را مطرح کرده و آن را لازمه ي ايمان به خدا دانسته اند .
4. از ديدگاه انبيا لازمه ي ايمان به خدا ، ايمان به آخرت است .
5. بعد از توحيد مهم ترين موضوعي که در قرآن کريم سخن رفته ، معاد است .
6. استدلالهايي که بر ضرورت معاد دلالت دارند :
- راه حکمت الهي
- راه عدل خداوندي
7. کار حکيمانه ، کاري است با هدف معقول و شايسته که نتايج صحيح و عاقلانه به دنبال دارد .
8.کسي که کارهايش حکيمانه است ف حکيم مي گويند .
9. خدا حکيم است چرا که اگر موجودي را خلق مي کند :
- هدفي شايسته برايش قرار مي دهد .
- امکانات رسيدن به هدف را هم به او اعطا مي کند .
- اگر تمايلات و خواسته هايي در وجودش آفريده ، پاسخ مناسب آن را پيش بيني کرده است .
10. هر انساني ميل به جاودانگي دارد و در آرزوي حياتي جاويدان است . اين گرايش به اندازه اي در آدمي قوي و شديد است که عموم تلاش هاي او ، از قبيل خوردن ، دفاع از خود در برابر خطرها و آفات و کسب و کار را تحت تاثير قرار مي دهد .
حال اگر زندگي انسان منحصر به همين دنيا باشد به معني آن است که به اين ميل او پاسخ درستي داده نشده است . از آن جايي که هر ميلي که در نهاد انسان است ، پاسخگويي در جهان خارج دارد نتيجه مي گيريم که يک زندگي جاويد در جهان آفرينش وجود دارد .
11.« ميل به کمالات بي نهايت » ضرورت معاد را ثابت مي کند :
- انسان طالب و خواستار همه ي کمالات و زيبايي ها ست ، اين طالب در هيچ حدي محدود نمي شود و پايان نمي پذيرد .
- دنيايي که در آن زندگي مي کنيم به تنهايي جاي مناسبي براي پاسخگويي به نيازهاي انسان نيست و عمر محدود انسان نيز با اين گرايش ها تناسب ندارد .
- ممکن نيست که خداوند عشق به خود و حيات ابدي را در وجود کسي قرار دهد و سپس او را در حالي که هنوز به شدت مشتاق اوست و بدان نرسيده از هستي بيندازد .

 

* نتيجه :

اگر مرگ پايان زندگي انسان باشد ، عموم دستورات الهي و سفارش هاي عقل و فطرت بيهوده مي شود و همه ي کمالات کسب شده از دست خواهد رفت . پس ميل به کمالات بي نهايت ضرورت معاد را در پرتو حکمت الهي اثبات مي کند .

 

* نکته :

1. هر انساني دو ويژگي « گرايش به بقا » و « بي نهايت طلبي » را در خود مي يابد .
2. خداي حکيم اين دو گرايش را بي سبب درما قرار نمي دهد .

 

انديشه و تحقيق :
1. ميان حکمت خداوند و ضرورت معاد چه ارتباطي هست ؟

لازمه ي حکمت خدا اين است که هيچ کاري از کارهاي خدا بيهوده و عبث نباشد پس لازمه ي حکمت خدا اين است که زندگي انسان را پاياني نباشد و آن چه در اين جهان به دست مي آورد با مرگ او از بين نرود .

 

2. ميان عادل بودن خداوند و ضرورت معاد چه ارتباطي وجود دارد ؟

نظام حاکم بر اين جهان اجازه نمي دهد که هر کس به طور کامل به نتيجه ي اعمال نيک يا بد خود برسد در اين صورت اگر معاد نبود امکان اجراي عدالت ميان مردمان وجود نداشت . پس عدل خدا ايجاب مي کند که در پي اين جهان عالمي ديگر وجود داشته باشد تا عدل و داد درباره ي همگان اجرا شود .

 

3. در آيات 45تا 48 واقعه ، 5 قيامت و 11 و 12 مطففين تامل کنيد و ببينيد و چه زمينه ها و انگيزه هايي سبب انکار معاد مي شود .

لجاجت و اصرار بر گناهان از قبيل شرک و عناد – تکذيب بهشت و دوزخ به پيروي اغز هواي نفس – انکار قرآن ، ظلم و بدکار بودن .

 

خودآزمايي :
1. گرايش به بقا و جاودانگي ............ معاد را ثابت مي کند .

ج ) ضرورت

 

2. حقيقت وجودي انساني .............. است .

ج ) نفس و روح

 

3. براي قاعده عقلي « دفع خطر احتمالي لازم است » نمونه بياوريد ؟

ج ) اگر سيم برقي را که بدون حفاظ است ، بر ديوار منزل خود مشاهده کنيم و يکي از اعضاي خانه به ما خبر دهد که در آن برق جريان دارد ، از دست زدن به آن خودداري مي کنيم . زيرا در اين گونه موارد از يک قانون عقلي پيروي مي کنيم که مي گويد : « دفع خطر احتمالي لازم است . »

 

4. « ميل به کمالات بي نهايت » چگونه ضرورت معاد را ثابت مي کند ؟

ج )
- انسان طالب و خواستار همه ي کمالات و زيبايي ها ست ، اين طالب در هيچ حدي محدود نمي شود و پايان نمي پذيرد .
- دنيايي که در آن زندگي مي کنيم به تنهايي جاي مناسبي براي پاسخگويي به نيازهاي انسان نيست و عمر محدود انسان نيز با اين گرايش ها تناسب ندارد .
- ممکن نيست که خداوند عشق به خود و حيات ابدي را در وجود کسي قرار دهد و سپس او را در حالي که هنوز به شدت مشتاق اوست و بدان نرسيده از هستي بيندازد .

 

5. استدلالهايي که بر ضرورت معاد دلالت دارند را نام ببريد ؟

ج )
- راه حکمت الهي
- راه عدل خداوندي

 

درس هفتم : منزلگاه بعد

هدف کلي : آشنايي با جهان برزخ و توانايي تبيين رابطه ي آن با دنيا و آخرت اصطلاحات علمي درس :
برزخ
توفي
آثار ما تقدم
آثار ماتاخر

 

مرور بر مفاهيم :

1. به فرموده ي قرآن کريم پس از مرگ و قبل از قيامت ، انسان وارد عالم برزخ مي شود .
2. در دوره ي برزخ ، بدن مادي و دنيايي حيات خود را از دست مي دهد .
3. در دوره ي برزخ ، روح فعاليت آگاهانه دارد .
4. پيشوايان معصوم ما را درباره ي سرنوشت مومنان و کافران در برزخ ، راهنمايي کرده اند.
5. بهره اي از بهشت و جهنم آخرت نيز در دوره ي برزخ نصيب مومنان و کافران مي شود .
6. دردوره ي برزخ پرونده ي اعمال انسان ها باز است و آثار کارهايي که در دنيا انجام داده به او مي رسد .

 

سوره ي مومنون ، آيه ي 99 و 100
سوره ي نساء ، آيه ي 97
سوره ي نحل ، آيه ي 32
سوره ي غافر ، آيه ي 45 و 46
سوره ي يس ، آيه ي 12

1. انسان ها در هنگام مرگ ، از آگاهي و توانايي اي برخوردار هستند که بتوانند با خداوند و ملائکه گفت و گو کنند و پاسخ شان را بشنوند .
انسان پس از مرگ ، وارد عالمي به نام عالم برزخ مي شود و تا قيامت در آن جا به سر مي برد .
2. برزخ در لغت به معناي فاصله و حايل ميان دو چيز است .
3. عالم برزخ عالمي است ميان زندگي دنيايي و حيات اخروي که آدميان پس از مرگ وارد آن مي شوند و تا قيامت در آن جا مي مانند .
4. ويژگي هاي عالم برزخ :
- روه هم چنان به فعاليت هاي آگاهانه خود پس از مرگ ادامه مي دهد .
- در اين عالم ، انسان با خداوند و فرشتگان گفتگو مي کند و پاسخ شان را مي شنود .
- بخشي از پاداش و جزاي مردم در عالم برزخ داده مي شود .
- ارتباط عالم برزخ با دنيا ، پس از مرگ نيز همچنان برقرار است .
5. پس از مرگ فعاليت هاي حياتي بدن متوقف مي شود ، اما فرشتگان روح انسان ها را « توفي » مي کنند ، يعني روح انسان را به طور تمام و کمال دريافت مي کنند .
بنابراين اگر چه بدن حيات خود را از دست مي دهد ، اما روح همچنان فعاليت آگاهانه ي خويش را ادامه مي دهد .
6. دريافت تمام و کمال چيزي را توفي مي گويند .
7. روح در عالم برزخ به فعاليت آگاهانه ي خويش ادامه مي دهد زيرا فرشتگان روح انسان توفي مي کنند ، يعني روح انسان را به طور تمام و کمال دريافت مي کنند .
8. از ويژگي هاي عالم برزخ :
- انسان با خداوند و فرشتگان گفتگو مي کند و پاسخ شان را مي شنود .
- مجموعه ي اعمال خود در دنيا را مي بيند و با آن ها گفتگو مي کند .
9. بخشي از پاداش و جزاي مردم در عالم برزخ داده مي شود . مومنان در « بهشت برزخي » و کافران در « جهنم برزخي » که تجلي کوچکي از بهشت و جهنم آخرت است ، روزگار مي گذرانند .
10. ارتباط عالم برزخ با دنيا ، پس از مرگ نيز همچنان برقرار است ، بدين معنا که پرونده ي اعمال انسان ها با مرگ بسته نمي شود و پيوسته بر آن افزوده مي گردد .
11. آثار ماتقدم به اعمالي گفته مي شود که آثار و نتايج آن ها :
- محدود به دوران عمر انسان مي باشند .
- با مرگ شخص پرونده ي آن ها بسته مي شود .
12. آثار ماتاخر به اعمالي گفته مي شود که اثار و نتايج آن ها :
- حتي بعد از مرگ از بين نمي رود .
- مردمي که در دنيا هستند تحت تاثير آثار خوب يا بد آن اعمال هستند .
13. رسول اکرم (ص) در جنگ بدر با کشتگان کفار حرف زدند : اي فلان ، اي فلان ، آن چه پروردگارمان به ما وعده داده بود ، حق يافتيم ؛ آيا شما نيز آن چه پروردگارتان وعده داده بود ، حق يافتيد ؟
گفته شد : اي رسول خدا ، آيا ايشان را مي خواني در حالي که مردگان اند ؟
فرمود : قسم به کسي که جانم در دست اوست ، ايشان به اين کلام از شما شنوا ترند ، و فقط بر پاسخ دادن توانا نيستند .
14. شخصي از امام کاظم (ع) درباره ي وضع مومنان پس از مرگ پرسيد : آيا مومن به ديدار خانواده ي خويش مي آيد ؟
فرمود : آري .
پرسيد : برحسب مقدار فضيلت هايش . برخي از آنان هر روز و برخي هر دو روز و برخي هر سه روز .
شخص سوال کننده مي گويد در اثناي کلام حضرت دريافتم که مي فرمود : کم ترين آنان هر جمعه .
آن شخص مي پرسد : اين ديدار در چه ساعتي است ؟
امام فرمود : در هنگام ظهر يا اوقاتي ديگر ؛ پس خداوند فرشته اي را با او روانه مي کند تا چيزهايي را به او نشان دهد که شاد شود و چيزهايي را که غمگينش مي سازد ، از وي بپوشاند .
15. مطابق کلام امام صادق (ع) شش چيز است که مومن بعد از مرگ نيز از آن ها بهره مند مي شود شش مورد است :
- فرزند صالحي که براي او طلب مغفرت کند .
- کتاب قرآن که از آن قرائت کند .
- چاه آبي که حفر کرده ( و به مردم آب مي دهد ) .
- درختي که کاشته است .
- آبي که براي خيرات جاري کرده است .
- روش پسنديده اي بنا نهاده و ديگران پس از وي ، آن را ادامه مي دهند .

 

خودآزمايي :
1. به فرموده امام صادق (ع) ارواح مومنان بهد صورت ............... در بهشت اند .

ج ) فضيلت هايشان

 

2. چه تفاوت هايي ميان دنيا و برزخ وجود دارد ؟

ج ) 1- عالم برزخ جنبه ي مادي ندارد .
2- نظامي غير از نظام اين عالم برآن حاکم است .
3- عالم برزخ بسياري از محدوديت هاي عالم ماده را ندارد و از گستردگي و عظمت وصف ناپذيري برخوردار است .
4- عالم برزخ نسبت به عالم ماده تشبيه شده است به عالم خارج نسبت به محيط داخل رحم .

 

3. چه چيزي است که از دنيا با انسان به برزخ مي رود و از او جدا نمي گردد ؟ علت جدا نشدن آن چيست؟

ج ) عمل انسان . پرونده ي اعمال انسان در برزخ هم چنان باز است تا آثار مثبت يا نتايج منفي آن در حيات برزخي نصيب او گردد .
در واقع انسان در برزخ در مي يابد که عمل او از او جدانشدني نيست . علت نيز آن است که عمل در واقع اصل وجود اوست ، چرا که انسان چيزي جز مجموعه اي از اعمالش نيست . پس علت جدا نشدن عمل از انسان ، آن است که انسان و عمل يک چيز و يک واقعيتند .

 

4. نماز خواندن و روزه گرفتن جز و آثار ................... محسوب مي شود .

ج ) آثار ماتأخر

 

5. دوره ي برزخ دوره ي بي خبري است يا دوره ي هوشياري و آگاهي ؟ از کدام حديث براي جواب خود استفاده مي کنيد ؟

ج ) برزخ دوره ي هوشياري و آگاهي است .
انسان ها در اين عالم از آگاهي و توانايي اي برخوردار هستند که بتوانند با خدا و ملائکه گفتگو کنند . علاوه بر آن مي توانند اموري را درک و مشاهده کنند که قبلا توانايي آن را نداشتند . از حديث پيامبر اکرم (ص) .

 

درس هشتم : واقعه ي بزرگ

هدف کلي :آشنايي با مراحل وقوع قيلمت و چگونگي محاکمه ي الهي
اصطلاحات علمي درس:
نفخ صور
تجسم عمل
ميزان
نامه ي عمل

 

مرور مفاهيم:

1- قرآن کريم مراحل تکويني قيامت را در سوره هاي مختلف بيان کرده است.
2- برپايي قيامت دو مرحله دارد،هر مرحله با يک نفخ صور آغاز مي شود.
3- در مرحله اول بساط حيات روي زمين برچيده مي شود .
4- در مرحله ي دوم همه ي انسانها زنده مي شوند ،پرده ها کنار مي رود و حقايق آشکار مي گردد .
5- دادگاه الهي برپا مي گردد و به حساب انسلنها رسيدگي مي شود .
6- پيامبران و امامان شاهدان دادگاه الهي هستند .
7- نامه ي اعمال هر کس در اختيارش قرار مي گيرد .


1- قيامت در دو مرحله اتفاق مي افتد.
2- مرحله اول قيامت با پايان يافتن دنيا آغاز مي شود .
3- از حوادث مرحله اول قيامت:
الف) نفخ صور اول
ب ) مدهوشي اهل آسمان و زمين
ج ) تغيير در ساختار زمين و آسمان
4- اولين حادثه ،نفخ صور است . نفخ صور بانگ سهمگيني است که قرآن کريم از آن به ((صيحه )) نيز ياد کرده است . اين صداي مهيب آسمانها و زمين را فرا مي گيرد و آنچنان ناگهاني رخ مي دهد که همه را غافلگير مي کند .
5- همه ي اهل آسمانها و زمين ،جز آنها که خداوند خواسته است ،مدهوش مي شوند و بساط حيات انسان و ساير موجودات برچيده مي شود .
6- از حوادث مرحله ي اول قيامت ، تحولي عظيم در آسمان ها و زمين رخ مي دهد ، آنگونه که وضع گنوني تغيير مي کند ، اين تغيير چنان عميق است که آسمان ها و زمين به آسمان ها و زميني ديگر تبديل مي شوند تا مناسب احوال و شرايط قيامت گردند .

1. وقايعي که در مرحله ي دوم قيامت رخ مي دهد به دليل آن است که انسان ها آماده ي دريافت پاداش و کيفر شوند .
2. وقايع مرحله دوم قيامت :
- نفخ صور دوم
- زنده شدن همه ي انسان ها
- نوراني شدن زمين
- بر پا شدن دادگاه عدل الهي
- حضور شاهدان و گواهان
- دادن نامه ي اعمال
- قضاوت بر معيار حق
3. منظور از نفخ صور دوم بانگ سهمناکي که در ابتداي مرحله دوم قيامت در عالم مي پيچد و مقدمه ي حيات مجدد انسان ها فراهم مي شود .
4. پس از نفخ صور دوم ، زنده شدن مهم ي انسان ها : با اين نفخ صور ، همه ي مردگان دوباره زنده مي شوند و از زمين بيرون مي آيند و در پيشگاه خداوند حاضر مي گردند .
5. با نوري از جانب پروردگار زمين روشت مي شود تا :
- سرگذشت انسان ها و حوادث تلخ و شيرين و کارهاي نيک و بد آن ها را که ديده است ، آشکار کند.
- پرده کنار رود و واقعيت حوادثي که بر زمين گذشته است ، روشن شود .
6. با آماده شدن صحنه ي قيامت ، رسيدگي به اعمال آغاز مي شود . ابتدا کتابي قرار داده مي شود که در آن کتاب ، همه ي اعمال انسان ها از کوچک و بزرگ ثبت است . مردم همه ي اعمال خود را در آن کتاب مي يابند و گناهکاران مي گويند اين چه کتابي است که هيچ کار کوچک و بزرگي را از قلم نينداخته و همه را به حساب آورده است .
7. خصوصيات کتاب اعمال :
- همه ي اعمال از کوچک و بزرگ ، در آن ثبت است .
- مردم همه ي اعمال خود را در آن مي يابند .
8. شاهدان و گواهان روز رستاخيز :
- پيامبران و امامان
- فرشتگان الهي
- اعضاي بدن انسان
- اعضاي بدن انسان
9. شاهد و ناظر همه ي پيامبران و امت ها ، رسول خدا (ص) است .
10. براساس آيات و روايات ، پيامبران و امامان شاهدان عدل الهي هستند ؛ همان گونه که در دنيا ناظرو شاهد بر اعمال انسان ها بوده اند . آنان همچنين معيار سنجش اعمال ديگر انسان ها مي باشند و چون ظاهر و باطن اعمال انسان ها را در دنيا ديده اند و از هر خطايي مصون و محفوظ اند ، بهترين گواهان قيامت اند . رسول خدا نيز شاهد و ناظري بر همه ي پيامبران و امت هاست .
11. معيار سنجش اعمال انسان ها در قيامت پيامبران و امامان هستند .
12. بدکاران در روز قيامت دروغ مي گويند و حتي سوگند دروغ ياد مي کنند تا شايد خود را از مهلکه نجات دهند . در اين حال ، خداوند بر دهان آن ها مهر خاموشي مي زند و اعضا و جوارح آن ها به اذن خداوند شروع به سخن گفتن مي کنند و عليه آن ها شهادت مي دهند .
13. وزن کننده و سنچش گر اعمال انسان خدا است .
14. هر نفر تنهايي و فقط با عمل خود حاضر مي شود و ترازوي عدل براي او برپا مي گردد .
15. معيار و وسيله سنجش اعمال حق و عدل است .
16. اعمال پيامبران و امامان معيار و ميزان سنجش اعمال سايرين محسوب مي شود ، چون عين حق و حقيقت است .

 

انديشه و تحقيق
1. آيات 51 و 52 سوره ي يس را مطالعه کنيد و بگوييد که نفخ صور ذکر شده در اين آيات مربوط به مرحله ي اول است يا دوم ؟ همچنين ، کافران پس از خروج از قبرها چه مي گويند ؟

و دميده شده در صور پس آن گاه ايشان از قبرها به سوي پروردگارشان مي شتابند گفتند واي بر ما که برانگيخت ما را از خوابگاه ما اينست آن چه وعده داده بود ما را خداي بخشنده و راست گفتند مرسلان ( يس ، 51و52)
- نفخ صور ذکر شده در اين آيات مربوط به مرحله ي دوم است .
- کافران مي گويند واي بر ما که ما را از خوابگاه مرگ برانگيخت اين همان وعده ي خداي مهربان است و رسولان همه راست گفتند .

 

2. چه شرايطي در قضاوت در قيامت حاکم است که سبب مي شود هيچ ظلمي اتفاق نيفتد ؟

- گناهکار نمي تواند چيزي را از خداوند مخفي کند .
- خداوند به کسي ظلم نمي کند زيرا ظلم از صفات سلبيه و نقص است و خداوند از هرگونه نقصي مبراست .

 

3. با اين که خداوند حاکم دادگاه است ، چه نيازي به شهادت شاهدان وجود دارد ؟

چون اعمال پيامبران و امامان عين حق و حقيقت است ، معيار و ميزان براي سنجش اعمال سايرين محسوب مي شود . پيامبران و امامان چون ظاهر و باطن اعمال انسان ها را در دنيا ديده اند و از هر خطايي مصون و محفوظ اند . بهترين گواهان روز قيامت اند . در واقع شهادت شاهدان براي اثبات چيزي براي قاضي دادگاه نيست بلکه براي خد شخص گناهکار است تا حقيقت وضع خود را دريابند .

 

خود آزمايي :
1. از ديدگاه امام صادق (ع) مبناي ميزان ........................ است .

ج ) عدل

 

2. « تغيير در ساختار زمين و آسمان ها » از حوادث مرحله ي ................ قيامت است .

ج ) اول

 

3. وقايع مرحله دوم قيامت را نام ببريد ؟

ج )- زنده شدن همه ي انسان ها
- نوراني شدن زمين
- بر پا شدن دادگاه عدل الهي
- حضور شاهدان و گواهان
- دادن نامه ي اعمال
- قضاوت بر معيار حق

 

4. منظور از نفخ صور دوم چيست ؟

ج ) منظور از نفخ صور دوم بانگ سهمناکي که در ابتداي مرحله دوم قيامت در عالم مي پيچد و مقدمه ي حيات مجدد انسان ها فراهم مي شود .

 

5. شاهد و ناظر همه ي پيامبران و امت ها چه کسي است ؟

ج ) رسول خدا ( ص )

 

 



+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس چهارم : روزنه های خطا

هدف کلي : آشنايي با موانع رشد و کامل و عوامل سقوط انسان و گرايش به دوري از آن ها
اصطلاحات علمي درس :
نفس اماره
جهل
غفلت
دام هاي شيطان
حقيقت وجود انسان
هويت
روياهاي صادقه

 

مرور بر مفاهيم

1. موانع رشد و رستگاري عبارتند از :
- نفس اماره
- جهل از حقايق
- غفلت از خدا و آخرت
- دام هاي شيطان
2. تحريک کننده ي دروني به سوي گناه همان نفس اماره است .
3. قرآن کريم جهل را سرچشمه ي بسياري از گناهان و لغزش ها داند .
4. ايمان به آخرت سبب دوري از گناه مي گردد .
5. راه هاي وسوسه کردن انسان توسط شيطان عبارتند از :
- آراسته و زيبا نشان دادن گناه
- سرگرم کردن انسان ها به آرزوهاي دور و دراز دنيايي
- غافل کردن از ياد خدا
- ايجاد دشمني و کينه ميان افراد
6. از نظر قرآن کريم عامل اصلي گناه خود انسان است .
7. ابعا وجود انسان عبارتند از :
- بعد جسماني
- بعد روحاني
8. « ثابت بودن خود » و « روياهاي صادقه » اثبات کننده ي بعد روحاني وجود انسان هستند .
9. « من » و « هويت » انسان ثابت است و مستقل از جسم اوست .
10. روح ثابت است يعني اين که تجزيه و تحليل نمي پذيرد و فرسوده و مستهلک نمي شود
11. در روياي صادقه انسان از زمان حال و مکان خود خارج مي شود که اين دليلي بر بعد روحاني وجود انسان است
12. ويژگيهاي روح يا بعد روحاني وجود انسان :
- توانايي انتخاب و تصميم گيري دارد .
- جاودانگي را طلب مي کند .
- به دنبال کمالات بي نهايت و نا محدود است .
- کرامتها يا رزايل اخلاقي را کسب مي کند.
- اگر به کرامت اخلاقي آراسته شد ،مقرب درگاه خدا مي گردد.
- اگر به رذيلتها تن داد تا اعماق جهنم سقراط مي کند .

 

سوره ي بقره – آيات 168 و 169
سوره ي ق – آيه ي 16
سوره ي قيامت – آيات 20و 21
سوره ي يونس – آيه ي 7

1- به اين علت انسانها تن خويش را به گناه آلوده مي کنند و از همراهي با کاروان کمال و فلاح باز مي مانند که زمينه گناه را در خود پرورش مي دهند و دل به دعوت هاي باطل دروني و بيروني مي سپارند .
2- موانع رشد و رستگاري عبارتند از :
الف ) نفس اماره
ب ) جهل از حقايق
ج ) غفلت از خدا و آخرت
د ) دام هاي شيطان
3- برخي انسانها به جاي بهره مندي متعادل از غرايز و نعمتهاي طبيعي ،غرق در غرايز مي گردند ،به گونه اي که تمام مرزهاي شرعي و اخلاقي را در هم مي شکنند و در نتيجه ،از توجه به زيبايي هاي معنوي باز مي مانند . ميل سرکشي که در انسان زبانه مي کشد و وي را به طلب هر چه بيشتر لذت ها فرا مي خواند ،((نفس اماره ))يعني فرمان دهنده به بديها ناميده مي شود . هر انساني اين را تجربه کرده است که وقتي بر سر دو راهي گناه و پاکي قرار مي گيرد ،جنگي در درون او به راه مي افتد ،هوسها به گناه وسوسه اش مي کنند و عقل و وجدان ،او را به سوي پاکي فرا مي خوانند و اين تحريک کننده ي دروني به سوي گناه ،همان (( نفس اماره )) است که حضرت علي (ع) درباره ي آن مي فرمايد :
(( دشمن ترين دشمن تو همان نفسي است که در درون توست ))
4- ميل سرکشي که در درون انسانها زبانه مي کشد و وي را به طلب هر چه بيشتر لذت ها فرا مي خواند ،نفس اناره يعني فرمان دهنده به بدي ها ناميده مي شود .
5- حضرت علي درباره ي (( نفس اماره )) مي فرمايند :
دشمن ترين دشمن تو همان نفسي است که در درون توست .
6- قرآن کريم جهل را سرچشمه ي بسياري از گناهان و لغزشها مي داند . از اين رو همواره مردم را به تفکر و تعقل دعوت مي کند . از نظر قرآن کريم ،محال است که انسان عاقل در گرداب گناه فرو رود و يا انسان جاهل بتواند راه خوشبختي را بپيمايد.
امام صادق (ع) در خصوص نقش جهل در لغزش و گناه مي فرمايند :
در لشکر عقل ، هفتادوپنج فضيلت و ارزش وجود دارد که سرچشمه ي همه ي فضايل ديگرند و در لشگر جهل ،هفتادوپنج رزيلت و زشتي وجود دارد که منبع ساير زشتي ها و بدي هاست.
کسي که خدا را فراموش مي کند و از او غافل است ،به راحتي تن به گناه مي دهد.
امام خميني – رحمت الله عليه – به پيروي از نياکان معصوم خود – صلوات الله عليهم – همواره تاکيد مي کرد که هر انساني بايد احساس کند که در پيشگاه خدا حضور دارد و هر کسي به چنين احساسي برسد ، در چنگال گناه اسير نخواهد شد ،زيرا گناه در مقابل پروردگار مهربان باعث شرمساري و سرافکندگي خواهد بود . اين جمله ي پر معنا از ايشان به يادگار مانده است :
((عالم محضر خداست ،در محضر خدا معصيت نکنيد.))
عامل ديگر غلطيدن در گناه ،بي توجهي به آخرت است. کسي که به آخرت ايمان دارد ،گناه را چون آتش مي بيند که اگر از آن توبه نکند ،روزي گريبان او را خواهد گرفت .از ديگر سو ،شوق رسيدن به پاداش آخرت سبب رغبت در اطاعت خداوند و مواظبت بر پاکيزگي است .
ايمان به آخرت به دو علت سبب دوري از گناه مي گردد :
الف ) کسي که به آخرت ايمان دارد ،گناه را چون آتشي مي بيند که اگر از آن توبه نکند روزي گريبان او را خواهد گرفت .
ب) شوق رسيدن به پاداش آخرت سبب رغبت در اطاعت خداوند و مواظبت بر پاکيزگي است
7. شيطان دشمن انسان است و خود را از آدميان برتر مي پندارد ،سوگند ياد کرده است که فرزندان آدم را فريب دهد و انتقام رانده شدن از درگاه الهي را بگيرد . کار او وسوسه کردن و دادن وعده هاي دروغين است و جزهمين وسوسه ،راه نفوذ ديگري ندارد . در واقع ،راه نفوذ او همان هوسها و نفس اماره ي خود انسان است . اين انسان است که با دل بستگي به دنيا ،فريب شيطان را مي خورد و آمال و اميال پوچ و بي سرانجام را سر لوحه ي کردارش قرار مي دهد .
8. شيطان از راه هاي زير ، انسان را به نافرماني از خدا وسوسه مي کند .
- آراسته و زيبا نشان دادن گناه .
- سرگرم کردن انسان ها به آرزوهاي دور و دراز دنيايي .
- غافل کردن از ياد خدا و کارهاي که به ياد خدا مي اندازد ، مانند نماز .
- ايجاد دشمني و کينه ميان افراد .

 

سوره ي ابراهيم ، آيه ي 22

طبق اين آيه کار شيطان وسوسه کردن و دادن وعده هاي دروغين است . وابسته شدن انسان به دنيا او را فريب مي دهد .
9. بنا به نظر قرآن کريم عامل اصلي گناه خود انسان است .
10. انسان وجودي با ارزشمند و با کرامت دارد که اگر زمينه هاي سقوط و گناه را از بين ببرد مي تواند تا مقام قرب الهي ، يعني بهشت ديدار خدا نائل شود .
11. وجود انسان از دو بعد جسماني و روحاني تشکيل شده است .
12. بعد جسماني و مادي انسان ، مانند ساير جسم ها و مواد ، دچار تجزيه و تحليل مي شود و سرانجام فرسوده و متلاشي مي گردد و مانند ديگر اجسام ، به مکان خاص و زماني خاص نيازمند و محدود است .
13. بعد روحاني و غير جسماني انسان تجزيه و تحليل نمي پذيرد ، متلاشي نمي شود و به همين جهت ، بعد از مرگ بدن باقي مي ماند و آگاهي و حيات خود را از دست نمي دهد . آگاهي هاي انسان ، قدرت اختيار و تصميم گيري ، عواطف و احساسات و اخلاق ، همه مربوط به اين بعد از وجود انسان است .
14. دو دليل براي اثبات وجود بعد روحاني انسان وجود دارد : 1) ثابت بودن خود . 2) روياهاي صادقه
15. هرکس درک روشني از « خود» دارد و در اثبات وجود چيزي که از آن تعبير به «من» مي کند به هيچ گونه استدلالي احتياج ندارد . مي گويد : من رفتم ، من فکر مي کنم و من تصميم مي گيرم . گرچه انسان در طول زندگيي حالات و تصورات گوناگوني پيدا مي کند ، معلوماتش تغيير مي کند و اخلاقش عوض مي شود ، اما در ميان همه ي اين تغييرات و تحولات ، يک محور ثابت و يک حقيقت تغيير ناپذير دارد که به پشتوانه ي آن مي گويد : اخلاق من تغيير کرده يا افکار من عوض شده است . زيرا در همه ي اين قضايا ، « من » يک حقيقت ثابت و پابرجاست و من به «غيرمن» تبديل نشده است .
16. تبديل نشدن «من» به «غيرمن» ، وجود بعد روحاني انسان را ثابت مي کند و به آن ثابت بودن خود مي گويند .
17. وقتي گفته مي شود «من» و «روح» انسان ثابت است ، برخي گمان مي کنند که مقصود اين است که روح آدمي دچار هيچ تغييري نمي شود . خير ، چنين نيست . روح آدمي تغييرات بسياري مي پذيرد . اگر مؤمن و نيکوکار باشد ، روز به روز بر کمالاتش افزوده مي شود و اخلاق نيکو در او شکل مي گيرد و اگر راه گناه را پيش گرفته باشد ، روز به روز زشت تر و آلوده تر مي شود . به همين ترتيب ، اگر به دنبال کسب دانش باشد ، با گذشت زمان از جهل بيرون مي آيد . انسان بي ايمان نيز وقتي به ايمان مي رسد ، دگرگوني عميقي دراو پديد مي آيد .
18. وقتي مي گوييم روح ثابت است ، منظور اين است که «من» يا «روح» تجزيه و تحليل نمي پذيرد و فرسوده و مستهلک نمي شود و به چيز ديگري تبديل نمي گردد ؛ مانند مواد جسماني بدن نيست که جاي خود را به مواد ديگر دهد . چرا که اگر چنين اتفاقي بيفتد ، اين «من» جديد را نمي توان همان «من» قبلي دانست .
19. ثبات هويت ما ناشي از ثبات اندام هاي ما نيست . ديده ايم که برخي از انسان ها قسمت هايي از بدن خود را در حادثه اي از دست مي دهند ، اما نه خودشان و نه ديگران ، هيچ گاه احساس نمي کنند که قدري از هويت و «من» او کم شده باشد و اين نشان مي دهد که ثبات هويت و «خود» ما ناشي از ثبات اندام هاي ما نيست .
20. هر کدام از ما هنگام خواب ، روياهايي را مشاهده مي کنيم که برخي از آن ا مطابق ببا واقعيت هستند و از يک رويداد خارجي حکايت مي کنند . اين قبيل خواب ها ، خبر از حوادث گذشته يا رويدادهاي آينده مي دهند يا ويژگي هاي مکاني را بيان کنند که شخص بيننده ي خواب هرگز آن جا را نديده است . بنابراين ، انسان در اين قبيل خواب ها ، از ظرف زمان يا مکان خود خارج مي شود و ره زماني در گذشته يا در آينده مي رود و يا در مکاني که تا به حال نرفته ، قرار مي گيرد .
21. از ويژگي هاي روح يا بعد غير جسماني وجود انسان :
- توانايي انتخاب و تصميم گيري دارد .
- جاودانگي را در مي يابد و آن را طلب مي کند .
- به دنبال کمالات بي نهايت و نامحدود است .
- کرامت ها يا رذايل اخلاقي را کسب مي کند .
- اگر به کرامت هاي اخلاقي آراسته شد ، مقرب درگاه خدا و مسجود و فرشتگان مي شود .
- اگر به رذيلت ها تن داد ، تا اعماق جهنم سقوط مي کند .
22. در صورتي که روح انسان کرامت ؛ يا رذايل اخلاقي را کسب کند و به کرامت هاي اخلاقي آراسته شود ، مقرب درگاه خدا و مسجود فرشتگان مي شود .

 

انديشه و تحقيق
1. آيا وجود شيطان مانع اختيار و اراده ي ما در تصميم گيري ها مي شود ؟

خير ، از آنجا که انسان همواره ، در حال انتخاب است و در عين حال عامل اصلي گناه خود انسان است ، هيچ انساني در قيامت نمي تواند تقصير گناهان خويش را متوجه شيطان کند . پس وجود شيطان مانع اختيار و اراده ي انساني نيست .

 

خود آزمايي :
1. انسان ها خود را به گناه آلوده مي کنند چرا که ............ را در خود پرورش مي دهند .

ج ) زمينه هاي گناه

 

2. تبديل نشدن « من » به « غير من » وجود .............. را در انسان ثابت مي کند .

ج ) بعد روحاني

 

3. دو دليل براي اثبات وجود بعد روحاني انسان نام ببريد ؟

ج ) 1) ثابت بودن خود . 2) روياهاي صادقه

 

4. ويژگي هاي روح يا بعد روحاني وجود انسان را نام ببريد ؟

ج )
- توانايي انتخاب و تصميم گيري دارد .
- جاودانگي را طلب مي کند .
- به دنبال کمالات بي نهايت و نا محدود است .
- کرامتها يا رزايل اخلاقي را کسب مي کند.
- اگر به کرامت اخلاقي آراسته شد ،مقرب درگاه خدا مي گردد.
- اگر به رذيلتها تن داد تا اعماق جهنم سقراط مي کند .

 

5.موانع رشد و رستگاري را نام ببريد ؟

الف ) نفس اماره
ب ) جهل از حقايق
ج ) غفلت از خدا و آخرت
د ) دام هاي شيطان

 

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس سوم : سرمايه هاي رشد

هدف کلي :آشنايي با جايگاه انسان در نظام خلقت و ارزشهاي انسان
اصطلاحات علمي درس :
منزلت انسان
وديعه هاي الهي
سرشت خدا آشنا
گرايش به نيکيها
وجدان اخلاقي
قوه ي عقل

 

مرور مفاهيم

1- ارزش هر کس به درک و فهم او از حقيقت هستي و جايگاه انسان در کاروان آفرينش بستگي دارد .
2- وديعه هاي الهي در انسان عبارتند از :
-سرشت خدا آشنا
- گرايش به نيکيها و زيبايي ها
- وجدان اخلاقي
- قوه ي عقل
3- از وجدان اخلاقي تعبير به نفس لوامه شده است.
4- برترين نعمتي که خدا در وجود انسان قرار داده است قوه ي عقل است
5- قوه ي عقل تشخيص دهنده ي درستي از نا درستي و خوبي از بدي است
6- حجت آن چيزي است که با آن عليه انسان دليل مي آورند
7- حجت آشکار رسولان و انبياء و ائمه
8- حجت نهان عقل
9- نتايج پذيرش دعوت انبياء:
- تجلي زيبايي هاي ايمان و عمل صالح
- سرشار شدن زندگي از نيکيها و زيبايي ها
- بهره مندي از زندگي جاويد در بهشت

1. ارزش هر کس به درک و فهم او از حقيقت هستي و جايگاه انسان در کاروان آفرينش بستگي دارد .
2. امام علي (ع)در مورد حقيقت انسان مي فرمايند :خدا رحمت کند انساني را که بداند از کجا آمده ،در کجا قرار دارد و به سوي کجا رهسپار خواهد شد.
3. خداوند به انسان کرامت بخشيد . و بر بسياري از مخلوقات برتري داده است و آنجه را که در آسمانها و زمين است براي بهره مندي او آفريده است .

 

سوره ي اسراء – آيه ي 70
سوره ي جاثيه – آيه ي 13
سوره ي فجر – آيات 27 تا 30

4. پيام اين آيات چنين است که خداوند درميان موجودات جهان ،انسان را براي خود برگزيد و بهشت ويژه اش را به او اختصاص داد و فرمود : (( جهان را براي تو آفريدم و تورا براي خودم )) .

 

سوره ي انسان – آيات 2 و 3

5. آيات شريفه ي فوق درباره ي منزلت انسان بيانگر اين مفهوم است که خداوند انسان را صاحب اراده و آزاد آفريد و مسئول سرنوشت خود قرار داد و او از انسان خواسته است با کار و ابتکار خود زمين را آباد سازد و با انتخاب خود ،يکي از دو راه سعادت و شقاوت را اختيار کند .
6. وديعه هاي الهي در انسان بنابر بيان قرآن کريم اين است :
الف ) سرشت خدا آشنا
ب) گرايش به نيکيها و زيبايي ها
د) وجدان اخلاقي
ج) قوه ي عقل
7. از وديعه هاي الهي در انسان ،((سرشت خدا آشنا )) را اين گونه مي توان توضيح داد که انسان سرشتي خدا آشنا ،خدا گرا و خدا پرست دارد و خود و جهان را وابسته به خالقي مي يابد که سرچشمه ي همه ي خوبيها و زيبايي هاست .کمتر کسي در طول تاريخ اين حقيقت را انکار کرده است . حتي آنان که بت پرست بودند يا بتها را شريک خدا مي دانستند ،در صدد پاسخ گويي به اين نياز فطري خود بودند ولي در يافتن مصداق واقعي دچار اشتباه و خطا مي شدند .

 

سوره ي فصلت – آيه ي 53

8. آيه ي شريفه ي فوق بيان گر اين مفهوم است که کافي است انسان با ديده ي دل ،در خود و جهان نظر کند و جلوه هاي قدرت ،حکمت ،رحمت و مهرباني خداوند را در آنها ببيند و سرشت خدا آشنا که يکي از وديعه هاي الهي در انسان است از آن مستفاد مي شود.
9. امام علي (ع) در خصوص ((سرشت خدا آشنا ))مي فرمايند : در هيچ چيزي نظر نکردم ،مگر اين که خدا را قبل از آن ،بعد از آن و با آن ديدم.
10. تدبر در آيه ي سنريهم اياتنا في الافاق و في انفسهم حتي يتبين تهم انه الحق ... ما را به مفهوم ابياتي از عمان ساماني مي رساند که اين ابيات ناظر بر ((سرشت خدا آشنا )) است .
کيست اين پنهان مرا در جان و تن / کز زبان من همي گويد سخن
اين که گويد از لب من راز کيست / بنگريد اين صاحب آواز کيست
در من اينسان خود نمايي مي کند / ادعاي آشنايي مي کند
متصل تر ،با همه دوري، به من / از نگه با چشم و از لب با سخن

 

سوره ي شمس – آيات 7 و 8

11. آيات شريفه ي فوق بيانگر اين وديعه ي الهي است :گرايش به نيکي ها و زيبايي ها يعني انسان نيکي ها و بدي ها و زيبايي ها و زشتي ها را درک مي کند و در خود گرايشي به سوي نيکي ها و زيبايي ها احساس مي کند .کرامت ،بزرگواري ،صداقت و عدالت را دوست دارد و از دو رويي ،ذلت ،دون همتي و ظلم بيزار است .
12. از وديعه هاي الهي « وجدان اخلاقي » : گرايش انسان به نيکي ها و زيبائي ها سبب شده که در مقابل گناه و زشتي عکس العمل نشان دهد و آن گاه که به گناه آلوده شد ، خود را سرزنش و ملامت کند و در انديشه ي جبران برآيد . قرآن کريم عامل دروني اين حالت را نفس لوامه ، يعني نفس سرزنشگر ، نا ميده و بدان سوگند خورده است .
13. تدبر در آيه « لا اقسم بيوم القيامه و لا اقسم بالنفس اللوامه » ما را به مفهوم « وجدان اخلاقي » مي رساند .
14. در قرآن کريم از وجدان اخلاقي به نفس لوامه تعبير شده است .
15. برترين نعمتي که خدا در وجود انسان قرار داده است ، قوه ي عقل است .
16. منظور از قوه عقل ، تشخيص دهنده ي درستي از نادرستي و خوبي از بدي است . 17. منظور حضرت علي (ع) از قوه ي عقل اين است که اين نعمت بزرگ را پيام آور حقق ، دوست انسان ، نجات دهنده ي وي ، بهترين ثروت و نزديک کننده به خدا ناميده است .
18. عبارت زير از امام کاظم (ع) در خصوص قوه عفل بيان شده است :
ان الله علي الناس حجتين ---> خداوند بر مردم دو حجت دارد .
حجه ظاهره ---> حجتي آشکار
و حجه باطنه ---> و حجتي نهان و مخفي ؛
فاما الظاهره ---> اما حجت آشکار ،
فالرسل و الانبياء و الائمه ---> همان رسولان و انبياء
و اما الباطنه فالعقول ---> وحجت نهان ، عقل هاست .
19. منظور از حجتان آشکار رسولان و انبياء و ائمه است .
20. منظور از حجت نهان عقل است .
21. حجت آن چيزي است که با آن عليه انسان دليل مي آورند .
22. دو حجتي که خداوند در روز قيامت عليه گناهکاران با آن ها دليل مي آورد :
الف) ارسال پيامبران در وجود امامان . ب) وجود عقل در انسان
23. خداوند انبيا و پيشوايان خود را نيز به سوي انسان ها فرستاده است تا راه سعادت و فلاح را به آن ها نشان دهند و آنان را ياري کنند . علاوه بر اين ، انسان در طول زندگي از الهامات فرشتگان و امدادهاي نيز بهره مي برد . اگر آدمي اين سرمايه ها را به کار گيرد و دعوت انبيا را بشنود و روزنه ي قلبش را به روي زندگي اش سرشار از نيکي ها و زيبايي ها « ايمان » و « عمل صالح » در وجودش تجلي مي کند ، زندگي اش سرشار از نيکي ها و زيبايي ها مي شود و بالاخره زندگي جاويد لبريز از سرور و خرسند را در بهشتي که خداوند برايش آماده کرده ، به دست خواهد آورد.
24. پذيرش دعوت انبيا و بهره بردن از الهامات فرشتگان و امدادهاي آنان نتايجي را براي انسان به دنبال دارد :
1) زيبايي هاي ايمان و عمل صالح در وجودش تجلي مي کند .
2) زندگي اش سرشار از نيکي ها و زيبايي ها مي شود .
3) زندگي جاويد لبريز از سرور و خرسند را در بهشتي که خداوند برايش آماده کرده ، به دست خواهد آورد .

 

انديشه و تحقيق
1. ارزش هاي وجودي انسان که او را بر ساير موجودات برتري مي دهد کدام اند ؟

سرشت خدا آشنا – گرايش به نيکي ها و زيبايي ها – وجدان اخلاقي – قوه ي عقل

 

2. با مراجعه به آيات 3 سوره ي تغابن و 2و3 سوره ي انسان ، برخي ديگر از ويژگي هايي را که بيان گر سرشت متعالي انسان است ، استخراج کنيد و برداشت خود را از آن ها توضيح دهيد .

آفريد آسمان ها و زمين را به راستي و بنگاشت شما را و تصور کرد ، پس نيکو کرد صورت هاي شما را و به سوي اوست بازگشت . ( تغابن 3) به درستي که ما آفريديم انسان را از نطفه ي ممزوج و مخلوط با هم که بيازمائيم اور ا پس گردانيديم او را شنواي بينا به درستي که ، هدايت کرديم او را به راه راست يا شکر گذار و يا ناسپاپ است . ( انسان 2و3)

 

3. در آيات 54و55 سوره ي قمر تامل کنيد و ببنيد چه جايگاهي براي انسان پيش بيني شده است .

محققا اهل تقوي در باغ ها و کنار نهرها منزل گزينند ، در منزلگاه صدق و حقيقت نزد خداوند از عزت و سلطنت جاوداني متنعمند .

 

خودآزمايي :
1. ارزش هرکس به درک و فهم او از .................... بستگي دارد .

ج ) حقيقت هستي

 

2. اگر انسان دعوت انبيا را بشنود و روزنه ي قلبش را به روي الهامات و امدادهاي الهي بگشايد ............ و ............. در وجودش تجلي مي کند .

ج ) ايمان – عمل صالح

 

3. در مورد حقيقت انسان ، حديثي از امام علي (ع) بيان کنيد .

ج ) خدا رحمت کند انساني را که بداند از کجا آمده ، در کجا قرار دارد و به سوي کجا رهسپار خواهد شد .

 

4. آيه ي 7 و 8 سوره ي شريفه شمس بيانگر کدام وديعه الهي است ؟ توضيح دهيد .

ج ) گرايش به نيکي ها و زيبايي ها يعني انسان نيکي ها و بدي ها و زيبايي ها و زشتي ها را درک مي کند و در خود گرايشي به سوي نيکي ها و زيبايي ها احساس مي کند .کرامت ،بزرگواري ،صداقت و عدالت را دوست دارد و از دو رويي ،ذلت ،دون همتي و ظلم بيزار است .

 

5. منظور از قوه عقل چيست ؟

ج ) منظور از قوه عقل ، تشخيص دهنده ي درستي از نادرستي و خوبي از بدي است .

 

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس دوم : با کاروان هستي

هدف کلي : تشخيص جهان به عنوان يک نظام يکپارچه که داراي هدف است .
اصطلاحات علمي درس :
نظام و مجموعه ي نظام مند
پيوستگي نظام ها
نظام واحد جهاني ( نظام خلقت )
غايتمندي نظام جهاني ( نظام خلقت )

 

مرور بر مفاهيم :

1. مجموعه ي جهان خلقت نظامي واحد و به هم پيوسسته است .
2. يک پيوستگي طولي و يک پيوستگي عرض ميان نظام ها برقرار است .
3. نظام هاي هم طول --> نظام هاي تو در تو .
4. نظام هاي هم عرض --> نظام هايي که در کنار يکديگرند .
5. نظام هاي بزرگ از به هم پيوستن نظام هاي کوچک شکل مي گيرند .
6. فعاليت نظام هاي کوچک هم در خدکت خود اين نظام و هم در خدمت نهايي ترين هدف نظام است .
7. هر قدر علم و دانش بشر توسعه يابد درک روابط و پيوستگي ميان نظام ها آسانتر مي شود .
8. از پيوستگي و ارتباط ميان نظام ها ، نظام واحد جهاني حاصل مي شود .
9. نظام واحد جهاني يک هدف بزرگ را دنبال مي کند و آن سير في الله يعني حرکت تکاملي خلقت است .

 

آيات شريفه يونس 5 ، نور 31 و 32 ، آل عمران 83

1. يک پيوستگي طولي و يک پيوستگي عرضي ميان نظام ها بر قرار است .

2. با ذکر اين مثال ، پيوستگي طولي ميان نظام ها را بيان مي کنيم :
نظام ( سلول --> بطن --> قلب -->دستگاه گردش خون --> انسان ) را در نظر مي گيريم . از اين نظام مشخص مي شود که سلول براي بطن ، بطن براي قلب ، قلب براي دستگاه گردش خون و دستگاه گردش خون براي بدن انسان کار مي کند تا حيات و رشد بدن تامين مي گردد . در اين جا با يک پيوستگي طولي مواجهيم به گونه اي که هدف جز کوچک در طول هدف جز بزرگ قرار دارد و آن نيز در خدمت جز بزرگ تر ، تا به برترين هدف ، يعني حيات بدن مي رسيم .

3. منظور از «رابطه ي عرضي »ميان نظام هااين است که غير از رابطه ي طولي , مجموعه اي از اعضا هستند که به هم مرتبط و پيوسته اند .اين اعظا در عرض يک ديگر و انجام دادن فعاليتي مشترک ,يک مجموعه را مي سازند.
مثال:بدن از دستگاه ها واندام هاي مختلفي تشکيل شده که با همکاري مي کنند. در داخل هر دستگاه يا اندام نيز قسمت هاي ديگري هست که آن ها نيز با همکاري دارند. اين همکاري يک پيوستگي را بوجود مي آورد که به آن پيوستگي عرضي مي گوييم.

 

ارتباط طولي دستگاه ها

 

ارتباط عرضي دستگا ه ها

4. نظام هاي بزرگ از به هم پيوستن نظام هاي کوچک شکل مي گيرند ؛ بدين صور ت که بطن ها ، دهليزها و دريچه ها قلب را مي سازند ، قلب و سرخرگ و مويرگ دستگاه گردش خون ، و مجموعه اي از دستگاه ها نيز بدن را شکل مي دهند .

5. ويژگي هاي يک نظام يک پارچه :
1. فعاليت نظام هاي کوچک هم در خدمت خود اين نظام هاست و هم در خدمت نهايي ترين هدف نظام است .
2. هر دستگاهي نظم ، قانون مندي و هدف خاص خود را دارد . اما اين امر نه تنها مانع هماهنگي و همکاري سراسري آن ها براي رسيدن به هدف نهايي نيست ، بلکه در خدمت آن است .
3. نظام هاي بزرگ از به هم پيوستن نظام هاي کوچک شکل مي گيرند .
4. هر چه دايره ي نظام ، بزرگ تر مي شود ، نظم و قانون مندي گستر ده تري به وجود مي آيد که نظام هاي کوچک تر را در درون خود جاي مي دهد .
5. نظام هاي پيوسته و تو در تو ، فعاليت هماهنگ و سازمان يافته اي انجام مي دهند که در پايان منجر به رسيدن به هدف نهايي مي شود .

نظام واحد جهاني

مثال زير بيان گر « پيوستگي نظام جهاني » يا به عبارت ديگر « نظام به هم پيوسته ي جهاني » است:
پيوستگي و ارتباط ميان پديده ها و نظام ها از زمين فراتر مي رود و به رابطه ي بين سيارات و ستارگان کشيده مي شود . اکنون که انسان با تخريب لايه ي جو پيرامون زمين ، سبب شده تا نور خورشيد بيش از حد معمول بر زمين بتابد ، اين پيوستگي را بهتر درک مي کند . نور خورشيد از عوامل مهم حيات در کره ي زمين است . اين نور ، پرتو انفجار هاي بزرگي است که در خورشيد رخ مي دهند و آن را به صورت يک کره ي هميشه گدازان در مي آورد .
ميزان ورود نور خورشيد به زمين توسط هواي پيرامون ما ، کنترل مي شود . ترکيب خاص گازهاي تشکيل دهنده ي هوا به اين کنترل کمک مي کند . اين نور کنترل شد ه ، ترکيب گاز هاي تشکيل دهنده ي هوا به اين کنترل کمک ميکند . اين نور کنترل شده , علاوه بر روشن کردن زمين ومعتدل کردن دما , تاثيرات شيميا يي و زيستي فراواني دارد. ماه نيز بر جانداران دريايي و ساختار سواحل در يا اثر مي گذارد. اما امروزه مي دانيم که امواج مغناطيسي فراوني از کرات دور دست به سوي زمين مي آيند وبر زمين اثر مي گذارند . همچنين , جايگاه زمين در منظومه ي شمسي , نتيجه ي تعادل نيروي جاذبه ي همه ي سيارات اين منظومه و خورشيد است . با گسترش علم در دنياي امروز , مي توانيم نمونه هاي ديگري را از اين ارتباط وهم بستگي را بيابيم.
6. درک روابط و پيوستگي ميان نظام ها از اين طريق آسان تر مي شود که هر قدر علم و دانش بشر توسعه يابد ,درک روابط و پيوستگي ميان نظامها آسان تر مي شود.
7. نظام واحد جهاني از پيوستگي و ارتباط ميان نظامها يک نظام واحد جهاني حاصل مي شود.
8. عمرموجودات و نظامهاي اين دنياي به هم پيوسته نامحدود و دايمي نيست . هر يک از اين نظامها انرژي و استعدادي محدود دارند و روزي به پايان مي رسد.
9. نامحدود بودن عمر نظامهاي دنيوي به معناي نيستي و نابودي نيست ،بلکه براي پيوستن به نظامي ديگر و تجديد سازمان و استمرار در متن نظامهاي ديگر صورت مي گيرد .اجزاي متلاشي شده در يک چرخه ي طبيعي دوباره بازسازي مي شوند و به نظامي بالاتر و برتر با انرژي بيشتر به هم مي پيوندند .13- آيه ي ...ما تري في خلق الرحمن من تفاوت فارجع البصر هل تري من فطوريعني نمي بيني در آفرينش خداي رحمن هيچ بي نظمي و گسستي .پس بار ديگر ديده بگردان آيا هيچ شکافي مي بيني .
در اين آيه خداوند ما را به نظر در آفرينش دعوت مي کند چرا که هيچ چيز در متن عالم طبيعت از بين نمي رود بلکه در نظامي تازه تر خود را مي نماياند .
10. مرحوم علامه طباطبايي در تفسير الميزان درباره ي همين آيه مي فرمايد :منظور از عدم تفاوت اين است که تدبير الهي چون حلقه هاي زنجير ،در سراسر جهان به هم پيوسته و متصل است .موجودات به گونه اي با يکديگر مربوطند که آثار فعاليت يکي ،نصيب ديگري مي شود ،همانطور که خود آن براي ثمر دادن به موجودات ديگر وابسطه و نيازمند است ...پس منظور از نبودن تفاوت در خلقت آن است که خداوند اجزاو اعضاي جهان خلقت را طوري آفريده که بتوانند به هدفي که براي آن خلق شده اند برسند و ديگران مانع او نشوند ...

 

انديشه و تحقيق ،ص 29 کتاب درسي
1- پيامهاي اصلي درس را در چند بند تنظيم کنيد و به ترتيب بنويسيد .

الف) بدن انسان تمثيلي است براي نظام واحد جهاني ،نظامي که اجزاي آن فعاليتهاي معيني را در جهت رشد و بالندگي بر عهده گرفته اند .
ب) سلولها کوچکترين عضو در ساختمان حيوانها (و گياهان )هستند . هر سلولي داراي نظامي واحد و پيوسته است.
پ) سلولها خود عضوي از يک نظام بزرگتر هستند که به خاطر نقشي که در آن نظام بزرگ (معده ،روده يا قلب ) دارند ،معنا مي يابند .
ت) معده ،روده و قلب و ... که نظام بزرگتري را شکل مي دهند عضوي از يک نظام بزرگتر يعني بدن انسانند که به خاطر نقش و جايگاهي که در بدن دارند معنا مي يابند .
س) مجموعه نظام هاي کوچک و بزرگ داخل بدن انسان با هم پيوسته اند و براي تامين يک هدف نهايي مي کوشند .
ج) جهان نيز مانند بدن انسان شامل مجموعه ي نظامهاي کوچک و بزرگ است که با هم مرتبط و پيوسته اند .
د) اگر نظامي به ظاهر از بين برود ،اجزايش نابود نمي شود بلکه در نظامي جديد ظهوري دوباره پيدا مي کند
هـ) فعاليت مجموعه ي نظامهاي به هم پيوسته –نظام واحد جهاني – يک هدف بزرگ دارند که همان حرکت تکاملي خلقت و سير في الله است .

 

2- برخي از آيات قرآن کريم با عبارت ((و من آياته....)) آغاز مي شود .به آيات 22 تا 25 سوره ي روم و 29 سوره ي شوري مراجعه کنيد و با بهره مندي از آنها حکيمانه بودن خلقت را توضيح دهيد.

آيات 22 تا 25 سوره ي روم :
22 : و يکي از آيات قدرت الهي خلقت آسمانها و زمين است و اختلاف زبانها و رنگهاي شما آدميان که در اين امور نيز ادله صنع حق براي دانشمندان عالم آشکار است .
23: و يکي از آيات حق همين که شما در شب و روز به خواب رفته و از فضل خدا طلب روزي مي کنيد در اين امر هم ادله ي قدرتش براي قومي که سخن حق بشنوند پديدار است .
24: و يکي از آيات الهي همان قوه ي رعد و برق است که هم شما را از ساعقه ي عذاب مي ترساند و هم به رحمت باران آسمان که زمين را پس از مرگ زنده مي کند اميدوار مي گرداند .در اين امر نيز ادله ي قدرت ايزد براي اهل خرد آشکار است .
25:و يکي از آيات قدرت خدا آن که آسمان و زمين را به فرمان خود برپا داشته است پس در محشر شما را از خاک بر خواند و زنده گرداند همگي سر از قبر ها بيرون مي آوريد .
به عنوان مثال در آيه ي 23 آمد و شد شب و روز از آيات خدا شمرده شده است و حرکت وضعي زمين ،کوتاه و طولاني شدن روزها و شبها ،ثمرات يکنواخت نتابيدن خورشيد ،فوايد حرکت وضعي و ......همه از ثمرات آن و قابل بررسي و تبيين است که همگي حکيمانه بودن خلقت را نشان مي دهد.
آيه ي 29 سوره ي شوري:
و از آيت هاي اوست آفريدن آسمانها و زمين و آنچه پراکنده کرد در آن دو از جنبنده و او بر جمع کردنشان چون خواهد توانست .
اين آيه درباره ي خلق آسمان و زمين و جنبندگان روي آن است و موضوعاتي نظير نظم و هماهنگي در منظومه ي شمسي ،کهکشانها ،روابط ميان ستارگان ،زندگي برخي از جنبندگان روي زمين و تعامل آنها با محيط زندگي در اين باره قابل بررسي است .

 

3- اگر کسي يقين داشته باشد که جهان از خداست و رو به سوي او دارد ،اين يقين چه تاثيري در زندگي او خواهد داشت ؟

در چنين حالتي ايمان شخص به خدا تقويت مي شود و زندگي براي او معنا و مفهوم تازه اي پيدا مي کند .چنين کسي مي کوشد که خود را با حرکت جهاني نظام خلقت به سوي کمال بعتر هماهنگ سازد و زندگي خود را جهت دهد و تصميماتي براي اين هماهنگي بگيرد .

 

خود آزمايي :
1. نظام واحد جهاني چگونه پديد مي آيد ؟

ج) از پيوستگي و ارتباط ميان نظام ها يک نظام واحد جهاني حاصل مي شود .

 

2. ارتباط و پيوستگي نظام ها به چه صورت است ؟

ج ) يک پيوستگي طولي و يک پيوستگي عرضي ميان نظام ها بر قرار است .

 

3. منظور از « رابطه ي عرضي » ميان نظام ها چيست ؟

ج ) منظور از «رابطه ي عرضي »ميان نظام هااين است که غير از رابطه ي طولي , مجموعه اي از اعضا هستند که به هم مرتبط و پيوسته اند .اين اعظا در عرض يک ديگر و انجام دادن فعاليتي مشترک ,يک مجموعه را مي سازند.

 

4. با ذکر يک مثال ، پيوستگي طولي ميان نظام ها را بيان کنيد .

ج ) نظام ( سلول --> بطن --> قلب -->دستگاه گردش خون --> انسان ) را در نظر مي گيريم . از اين نظام مشخص مي شود که سلول براي بطن ، بطن براي قلب ، قلب براي دستگاه گردش خون و دستگاه گردش خون براي بدن انسان کار مي کند تا حيات و رشد بدن تامين مي گردد . در اين جا با يک پيوستگي طولي مواجهيم به گونه اي که هدف جز کوچک در طول هدف جز بزرگ قرار دارد و آن نيز در خدمت جز بزرگ تر ، تا به برترين هدف ، يعني حيات بدن مي رسيم .

 

5. فعاليت نظام هاي کوچک هم در خدمت خود اين نظام و هم در خدمت ...................... است .

ج ) نهايي ترين هدف نظام

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |

درس اول : جلوه هاي حکمت و تدبير

هدف کلي : آشنايي بيشتر با غايت مندي و حکمت و تدبير در خلقت و انس و توجه بيشتر به خالق حکيم و مدبر جهان
* اصطلاحات علمي درس :
* حکمت و حکيم
* غايت مندي
* تدبير
* صانع و صنع

 

مرور بر مفاهيم

1. هر موجودي از اجزاي خاص و معيني تشکيل شده است .
2. اين اجزا با آرايش مخصوص به خود در کنار يکديگر قرار گرفته اند .
3. هر يک از اين اجزا ، خواص ويژه اي دارند که با وظيفه ي آن ها هماهنگي دارد .
4. هر جزئي کار مخصوص انجام مي دهد وظيفه ي معيني بر عهده دارد .
5. ميان وظايف و مسئوليت ها پيوستگي و ارتباط مشاهده مي شود .
6. نتيجه ي هر نظمي هدف خاص است .
7. شاخصه ي اصلي مجموعه ها و موجودات بزرگ و کوچک جهان « هدف » است .

 

« آيات شريفه 189 تا 191 آل عمران »

1- آيات شريفه ي 189 تا 191 آل عمران ، دو نشانه را براي صاحبان خرد معرفي مي کند :
الف) آفرينش آسمانها و زمين
ب) آمد و شد شب و روز

2- با توجه به آيات شريفه ي فوق ،صاحبان خرد ويژگي هايي دارند از جمله :
الف) خداوند را در همه حال (ايستاده ، نشسته و در حالي که به پهلوهاي خود آرميدند ) ياد مي کنند.
ب) در آفرينش آسمان ها و زمين انديشه مي کنند.

3- از دقت در آيات شريفه ي فوق اين مطلب مستفاد مي شود :
خداوند خالق حکيم و مدبر است و هيچ امري از طرف او بيهوده و باطل نيست.

4- جهاني خيالي و بدون قانون و نظم داراي ويژگي هايي مي باشد از جمله:
در اين جهان ممکن است در هر لحظه و بدون علت خاصي ،حادثه اي رخ دهد ،موجودي پديد آيد يا از بين برود و اشياء خصوصيات خود را از دست بدهند .
در اين جهان فرضي ،نيروهاي عالم ،در هر گوشه اي به دلخواه خود دخالت مي کنند و حوادثي غيره منتظره را پديد مي آورند.

 

جهان واقعي

5- اکسيژن و هيدروژن دو عنصر ساده از عناصر طبيعت اند . هر کدام ساختمان خاصي دارند که اين ساختمان را از دست نمي دهند . نه ساختمان اکسيژن به هيدروژن تبديل مي شود ،نه به عکس . اما هر گاه که اين دو با يکديگر همکاري مي کنند ، نظامي جديد به نام آب را پديد مي آورند که حيات موجودات زنده بر روي کره ي زمين به وجود آن بستگي دارد . شايد اين همکاري را بتوان موثرترين همکاري روي کره ي زمين دانست ، زيرا بزرگ ترين نتيجه و فايده را به دنبال دارد.

6- قند يک ترکيب نظام مند است زيرا موجودات زنده از جمله انسان نيازمند ماده اي به نام (( قند ))هستند تا انرژي خود را تامين کنند و زنده بمانند . اين ماده با همکاري ميان آب و دي اکسيد کربن و کمک خورشيد در گياه ايجاد مي شود تا هم خود گياه از آن استفاده کند و هم حيوان و انسان از آن بهره ببرند و رشد کنند . در واقع ، قند يک ترکيب نظام مند است که براي تامين انرژي و فايده هاي ديگر ، در طبيعت ساخته مي شود .

7- ميان (( همکاري و نظم )) و (( قانون مندي )) رابطه اي وجود دارد که مي توان گفت يکي از مهمترين همکاري روي کره ي زمين به وسيله سه عنصر ساده ي اکسيژن ، هيدروژن و کربن به انجام مي رسد و بزرگ ترين فايده ها را به ارمغان مي آورد . اين عناصر ، هر کدام ساختمان خاصي دارند که وقتي با ديگري همکاري مي کنند و ترکيب مي شوند ، نظام و ساختمان جديدي پديد مي آورند . اجزاي اين ساختمان به گونه اي هستند که خواص و آثار جديدي را از خود بروز مي دهند . يعني همکاري و ترکيب ميان پديده ها از نظم و قانون مندي خاصي پيروي مي کنند و نتايج معين و مشخصي را به دنبال دارد . اين حالت را مي توانيم در همه موجودات پيرامون خود ، هم چون سنگها ، فلزات ، گياهان ، حيوان ها و انسانها ببينيم .

8- ويژگي هاي جهان واقعي عبارتند از :
الف) هر موجودي از اجزاي خاص و معيني تشکيل شده است .
ب) اين اجزاء با آرايش مخصوص به خود در کنار يک ديگر قرار گرفته اند .
پ) هر يک از اين اجزاء ،خواص ويژه اي دارند که با وظيفه ي آنها هماهنگي دارد .
ج ) هر جزيي کار مخصوصي انجام مي دهد و وظيفه ي معيني بر عهده دارد .
د ) ميان وظايف و مسئوليت ها پيوستگي و ارتباط مشاهده مي شود ،به گونه اي که کار هر يک مکمل و ادامه ي کار ديگري است و کارها و مسئوليت ها در ارتباط با هم معنا مي يابند و اگر به کار يک جزء به تنهايي نگاه شود ، ناقص و ناتمام به نظر مي آيد.
هـ) نتيجه ي هر سامان و نظمي و هر همکاري و فعاليتي ،هدف خاصي است که آن را از ساير سامان دهي ها و همکاري ها جدا مي کند .

9- از ويژگيهاي جهان واقعي (( پيوستگي و ارتباط ميان وظايف و مسئوليت ها )) را چنين مي توان شرح داد :
الف ) کار هر يک از اجزاء مکمل و ادامه ي کار جزء ديگر است .
ب ) کارها و مسئوليت ها در ارتباط با هم معنا مي يابند .
ج ) اگر به کار يک جزء به تنهايي نگاه شود ،ناقص و ناتمام به نظر مي آيد .

 

شاخصه هاي اصلي

10- شاخصه ي اصلي مجموعه هاي قانون مند و منظم هدف و غايت است .
11- هدف و غايت عنصري است که سبب پيدايش يک نظام مي شود و به تمام فعاليت هاي آن معنا مي بخشد .
12- ويژگي اي که مانند روح در همه ي اجزاء و فعاليت ها حضور دارد هدف است .
13- بدون هدف پيوستگي و ارتباط و هماهنگي معنا ندارد و مجموعه ي داراي نظام شکل نمي گيرد .
14- همکاري و پيوستگي و نظام براي آن ضرورت دارد که به هدف معيني منجر شود و به سرانجام روشني برسد .
15- درختي را به عنوان يک مجموعه ي نظام مند در نظر مي گيريم اين درخت داراي ريشه ، ساقه ، شاخه و برگ است . مواد تشکيل دهنده ي هر يک ، جاي قرار گرفتن آنها ، کار ويژه ي هر کدام و همکاري ميان آنها وقتي معنا پيدا مي کند که به هدفي منجر شود و ميوه اي به دست آيد از اين روست که مي گوييم همه ي اجزاء درخت کارهايي به هم پيوسته و هماهنگ انجام مي دهند و رابطه اي حقيقي ميان مجموعه ي فعاليت ها بر قرار است.

 

انديشه و تحقيق ، ص 17 کتاب درسي
1.پيام هاي اصلي درس کدام اند ؟ از اين پيام ها چه نتيجه اي را مي توان گرفت ؟

1.قرآن کريم ما را به تفکر در نظام آفرينش دعوت مي کند تا به خالق حکيم و مدبر آن پي ببريم .
2. تصور جهاني بودن نظم ، همکاري و قانون امکان پذير نيست .
3. در جهان خلقت نمونه هاي واقعي و عيني از قانون مندي ، نظم و همکاري ديده مي شود . شاخصه ي اصلي مجموعه هاي داراي نظم در جهان ولقعي ، هدف و غايت مندي است .
4.تفاوت اجزا فعاليت ها و همکاري هاي مجموعه ها به خاطر تفاوت هدف ها و غايت هاي آن ها ست .
نتيجه: مجموعه ي غايت مند داراي نظام به طرح نقشه ي مدبرانه و حکيمانه نياز دارد و خداوند خالق حکيم و مدبر اين مجموعه را طراحي و هدايت مي کند .

 

2. در آيات 88 سوره ي نمل و 3 سوره ي ملک بينديشيد و توضيح دهيد که منظور از « اتقان صنع » و « نبودن خلل و شکاف » در هستي چيست و اين عبارات چه ارتباطي با درس دارند ؟

آيه ي 88 سوره ي نمل :
و در آن هنگام کوه ها را بنگري و جامد و ساکن تصور کني در صورتي که مانند ابر در حرکتند . صنع خداست که هر چيزي را در کمال اتقان ساخته که علم کامل او به افعال همه ي شما خلايق محيط است .
آيه ي 3 سوره ي ملک :
آن خدايي که هفت آسمان بلند را به طبقاتي منظم بيافريد و هيچ در نظم خلقت خداي رحمان بي نظمي و نقصان نخواهي يافت بارها به ديده ي عقل در نظام مستحکم آفرينش بنگر تا هيچ سستي و خلل هرگز در آن تواي يافت ؟
منظور آن است که خلقت هر چيز از روي حکمت است که از خالق و صانع حکيم و مدبر خود حکايت مي کند و در نظام خلقت هيچ گونه خلل و سستي راه ندارد.

3- ابتدا اين خطبه ي حضرت علي (ع) را که در نهج البلاغه آمده است ،بخوانيد و سپس ويژگيهاي خلقت خداوند را از آن استخراج کنيد.

او خداوندي است که موجودات را آفريد ،بدون اينکه از هيچ نمونه ي آماده و پيش ساخته اي ايده بگيرد و از کار خالق ديگري که پيش از وي جهاني را آفريده باشد ،تقليد کند .
... آثار صنع و نشانه هاي حکمتش در نو آوري هاي بي سابقه و خلقت بي نظيرش هويداست .
بنابراين ،هر يک از موجوداتي که خدا آفريده ،برهان آفريدگاري و دليل خداوندي اوست ،حتي اگر آن موجود ،جامد و بي زبان باشد . چرا که آن هم با زبان بي زباني خالق خود را معرفي مي کند و تدبير خدا را باز مي گويد ،بدون اينکه به سخن گفتن نيازي داشته باشد . دلالتش بر وجود خدا همواره استوار است و در هر لحظه آفريننده ي خود را نشان مي دهد .
...خداي متعال همه ي مخلوقات را بر اساس مقياس ،نظم مشخص ،اندازه هاي مخصوص و متناسب با هر يک از آن مخلوقات آفريد و در آفرينش آنها طوري اندازه ها را برقرار کرد که محکم و استوار بمانند و از هم فرو نپاشند .هر چيزي را مطابق برنامه اي دقيق به بهترين شکل طراحي کرد و آن گاه بدان نظم و ظرافت بخشيد و آن را در مسير انجام وظيفه و دست يابي به هدف خاص وي هدايت کرد .
همه ي اين کارها بدان جهت بود که هيچ يک از مخلوقات از محدوده و چهار چوب تعيين شده از جانب خداوند تجاوز نکند و براي رسيدن به مقصد مورد نظر و کمال نهايي کوتاهي ننمايد و اگر خداوند به او دستوري داد ،انجام دادنش بر وي دشوار نباشد و سرکشي نکند.
بخشي از خطبه ي 90 نهج البلاغه

 

ويژگي هاي خلقت خداوند را از اين خطبه استخراج کنيد.

الف ) بديع بودن و بي سابقه بودن خلقت
ب) استفاده نکردن از طرح و نقشه ي قبلي
پ) آيت و نشانه بودن همه ي موجودات بر حکمت و تدبير الهي
ج ) وجود نظم مشخص ،تقدير و اندازه ي معين و متناسب با هدف در هر موجود
د ) وجود هماهنگي ميان نظم و ساختار هر موجود با نوع کار و فعاليتي که بر عهده دارد و هدفي که تعقيب مي کند .
هـ) تجاوز نکردن موجودات از تقدير الهي و نظم تعين شده
و) حرکت موجودات در چهار چوب هدف

 

خودآزمايي :
1. ميان وظايف و مسئوليت ها ............. و .............. مشاهده مي شود .

ج ) پيوستگي – ارتباط

 

2. به فرموده ي قرآن کريم صاحبان خرد در .............. انديشه مي کنند .

ج ) آفرينش آسمان ها و زمين – آمد و شد شب و روز

 

3. کدام عنصر است که سبب پيدايش يک نظام مي شود و به تمام فعاليت هاي آن معنا مي بخشد ؟

ج ) هدف و غايت

 

4. همکاري و پيوستگي و نظام براي چيست ؟

ج ) اين عناصر براي آن ضرورت دارد که به هدف معيني منجر شود و به سرانجام روشني برسد .

 

5. ايا در اين جهان خيالي مي توان از قانون و قانون مندي سخن گفت ؟ چرا ؟

ج ) خير زيرا در اين جهان در هر لحظه ممکن است بدون علت خاصي ، حادثه اي رخ دهد ، بنا براين قانون و قانون مندي براي آن متصور نيست .

+ نوشته شده در ساعت توسط معصومه بامداد |